(021) 66480377-66975711

رمز و اسطوره در شعر معاصر ایران و عرب

36,000تومان

محمد جاسم

«رمز و اسطوره در شعر معاصر ایران و عرب» با عنوان فرعی بررسی تطبیقی رمزگرایی در شعر بدر شاکر سیاب و مهدی اخوان‌ثالث، عنوان کتابی است از محمد جاسم که در نشر نگاه به چاپ رسیده است. این کتاب همان‌گونه که از عنوان اصلی و فرعی‌اش برمی‌آید، پژوهشی است در حوزه ادبیات تطبیقی که به رمزگرایی و نماد در شعر اخوان‌ثالث و بدر شاکر سیاب پرداخته است. بدر شاکر سیاب شاعر معاصر عراقی است که در سال ١٩٢٦ در بصره متولد شد و در سال ١٩٧٤ درگذشت. در بین آثار او به‌جز مجموعه‌های شعر، ترجمه و مقاله و تحلیل هم وجود دارد.
پژوهش فوق در پنج فصل کلی تدوین شده‌ که در هر فصل به این موضوعات پرداخته شده است: فصل اول کتاب به کلیات و مفاهیم اصلی مربوط است و در فصل دوم به پیدایش رمزگرایی در ادبیات غربی، عربی و فارسی پرداخته شده است. فصل سوم کتاب، زندگی‌نامه و تحول شعر بدر شاکر سیاب و اخوان‌ثالث را بررسی کرده و فصل چهارم به بررسی انواع نمادها در شعر این دو شاعر اختصاص یافته است. فصل آخر کتاب نیز به بررسی تطبیقی مفاهیم نمادین و سمبلیک پرداخته است. در «چکیده» این پژوهش، دو نوع نماد در ادبیات از حیث دایره مفهومی در نظر گرفته شده که یکی نمادهای قراردادی یا عمومی است و دیگری نمادهای خصوصی و شخصی که حاصل خلاقیت شاعران و نویسندگان شاخص دانسته شده است.

توضیحات

گزیده ای از کتاب؛ رمز و اسطوره در شعر معاصر ایران و عرب: بررسی تطبیقی رمزگرایی در شعر بدر شاکر سیاب و مهدی اخوان ثالث

عامل اساسی آفرنیش نمادهای خصوصی در شعر هر دو شاعر، شرایط سیاسی-اجتماعی و بحرانی است که جامعه آنان را دربر گرفته است. هدف از این نمادها، گزارش فضای سیاسی و اجتماعی روزگار شاعر و گاهی ایجاد تغییر در روند آن است

در آغاز کتاب؛ رمز و اسطوره در شعر معاصر ایران و عرب: بررسی تطبیقی رمزگرایی در شعر بدر شاکر سیاب و مهدی اخوان ثالث، می خوانیم

فهرست مطالب

چکیده ۱۳

مقدمه. ۱۷

فصل اول. کلیات و مفاهیم. ۲۹

بخش اول. چیستی ادبیات تطبیقی.. ۳۱

تعریف ادبیات تطبیقی (Comparative Literature) 31

ادبیات تطبیقی و تاریخچه‌ی پیدایش آن در جهان غربی.. ۳۵

اهمیت ادبیات تطبیقی.. ۳۸

مکاتب ادبیات تطبیقی.. ۴۰

الف ـ مکتب فرانسوی.. ۴۱

ب- مکتب آمریکایی.. ۴۳

ج- مکتب آلمانی.. ۴۷

ادبیات تطبیقی در ایران. ۵۰

بخش دوم. ماهیت رمز و پیوند آن با دیگر صور خیال. ۵۴

رمز و سمبل در لغت و اصطلاح. ۵۴

تعاریف رمز (سمبل) ۵۹

مفهوم رمز ادبی.. ۶۲

طبقه‌بندی رمزها ۶۴

  1. نمادهای مرسوم یا شناخته شده ۶۵
  2. نمادهای ابداعی یا شخصی.. ۶۶
  3. نمادهای واقعی یا ناآگاهانه. ۶۶

رمز و پیوند آن با دیگر صور خیال. ۶۸

أ-استعاره: ۶۸

ب- کنایه. ۷۰

ت-تمثیل.. ۷۱

ث-نشانه یا علامت.. ۷۳

بخش سوم. ماهیت اسطوره ۷۸

اسطوره در لغت و اصطلاح. ۷۸

رمز و پیوند آن با اسطوره ۸۸

ماهیت نقاب.. ۹۳

فصل دوم. پیدایش رمزگرایی در ادبیات غربی، عربی و فارسی.. ۱۰۱

بخش اول. رمزگرایی (سمبولیسم) در ادبیات غربی.. ۱۰۳

بخش دوم. رمزگرایی در شعر معاصر عربی.. ۱۱۷

۱- رمزگرایی جبران(۱۸۸۳-۱۹۳۱) ۱۲۱

  1. رمزگرایی شاعران عصر نهضت.. ۱۲۴
  2. رمزگرایی شاعران مهجر. ۱۲۵

-ایلیا ابوماضی (۱۸۸۹-۱۹۵۷) ۱۲۵

– نسیب عریضه (۱۸۸۷-۱۹۴۶)‌ ۱۲۷

-میخائیل نعیمه (۱۸۸۹ـ۱۹۸۸) ۱۲۸

-امین الریحانی (۱۸۷۶-۱۹۴۰) ۱۲۹

۴-رمزگرایی شعر معاصر عرب در لبنان. ۱۳۱

– ادیب مظهر (۱۸۹۸-۱۹۲۸) ۱۳۲

– یوسف غصوب (۱۸۹۳-۱۹۷۲) ۱۳۳

– سعید عقل (ت ۱۹۱۲) ۱۳۶

– بشر فارس ( ۱۹۰۷-۱۹۶۳) ۱۳۸

– صلاح لبکی ( ۱۹۰۶-۱۹۵۵) ۱۳۹

۵-رمزگرایی شعر معاصر عرب در مصر. ۱۴۰

۶- رمز گرایی در شعر نوین عرب.. ۱۴۵

 بدر شاکر سیاب (۱۹۲۶-۱۹۶۴) ۱۴۶

صلاح عبد الصبور (۱۹۳۱-۱۹۸۱) ۱۵۳

خلیل حاوی (۱۹۱۹-۱۹۸۲) ۱۵۵

بخش سوم. رمزگرایی در ادبیات فارسی.. ۱۵۸

۱-رمزگرایی نیما یوشیج.. ۱۵۹

۳-رمزگرایی احمد شاملو. ۱۷۹

۴-رمزگرایی فروغ فرخزاد. ۱۸۶

‌‌‌‌‌‌‌‌‌فصل سوم. ‌‌‌‌‌‌‌‌ نگاهــی به  زندگی‌نامه و تحول شعر ‌‌‌‌بدر شاکر سیاب و مهدی اخوان ثالث.. ۱۹۳

بخش اول. اوضاع اجتماعی و فرهنگی بدر شاکر سیاب.. ۱۹۵

ـ تولد سیاب.. ۱۹۵

ـ مراحل تحصیلی و اوضاع اجتماعی سیاب.. ۱۹۷

ـ مرگ بدر شاکر سیاب.. ۲۱۷

ـ آثار بدر شاکر سیاب.. ۲۱۹

تحول شعر سیاب: ۲۲۲

مرحله‌ی رمانتیسم (۱۹۴۳-۱۹۴۸): ۲۲۳

مرحله‌ی رئالیسم (۱۹۴۹-۱۹۵۵): ۲۲۷

مرحله‌ی تموزی (۱۹۵۶-۱۹۶۰) ۲۴۱

مرحله‌ی ذاتی یا ایوبی (۱۹۶۱-۱۹۶۴) ۲۴۸

بخش دوم. اوضاع اجتماعی و فرهنگی مهدی اخوان ثالث.. ۲۵۶

ـ تولد اخوان ثالث.. ۲۵۶

ـ مراحل تحصیلی و اوضاع اجتماعی اخوان ثالث.. ۲۵۶

ـ مرگ مهدی اخوان ثالث.. ۲۶۹

ـ آثار اخوان ثالث.. ۲۷۰

ـ تحول شعر اخوان. ۲۷۲

شعر اخوان در دوره آغازین (پیش از کودتا) ۲۷۲

دوره میانین (از کودتا تا ۱۳۴۴) ۲۷۷

دوره فرجامین (۱۳۴۵ تا پایان)‌ ۲۸۷

فصل چهارم. بررسی انواع نمادها در شعر بدر شاکر سیاب و مهدی اخوان ثالث.. ۲۹۱

بخش اول. انواع نمادها در شعر بدر شاکر سیاب.. ۲۹۳

  1. نمادهای ابداعی (شخصی) ۲۹۵

ـ جیکور. ۳۰۷

ـ بویب.. ۳۱۷

ـ وفیقه. ۳۱۹

ـ مرگ و رستاخیز. ۳۲۵

۲- نمادهای سنتی (میراثی) ۳۳۴

أ- نماد اسطوره‌ای.. ۳۳۷

ـ تموز. ۳۴۱

ـ سربروس… ۳۵۷

ـ کونگای.. ۳۶۱

-گانیمد. ۳۶۳

ـ آپولو و دافنه. ۳۶۶

-ابو الهول. ۳۶۸

ـ اودیپ و مادر وی، ژوکاست.. ۳۷۰

ب- نماد دینی.. ۳۷۳

ـ قابیل و هابیل.. ۳۷۵

ـ ایوب.. ۳۷۷

ـ ارم ذات العماد. ۳۷۹

ـ مسیح (ع) ۳۸۲

ـ ایلعازَر. ۳۸۵

ـ یهودا ۳۸۸

ـ محمد (ص) ۳۹۰

-عزرائیل.. ۳۹۳

ـ یأجوج و مأجوج. ۳۹۶

ت- نماد تاریخی.. ۴۰۱

ـ جمیله بوحیرد. ۴۰۴

ـ حفصه. ۴۱۰

– وهران. ۴۱۳

– کعبه، ذی قار و نعمان بن المنذر. ۴۱۶

– سدوم و عموره ۴۱۷

ث ـ نماد مردمی(فولکلوری) ۴۱۹

ـ سندباد. ۴۲۰

ـ سوار مسی.. ۴۲۶

ـ عنتره بن شداد. ۴۲۹

ـ حزام و عفراء. ۴۳۱

انواع نمادها در شعر مهدی اخوان ثالث.. ۴۳۳

۱ـ نمادهای ابداعی (شخصی) ۴۳۶

ـ باغ بی‌برگی.. ۴۳۷

ـ باغ پیر شهر روسپی.. ۴۴۱

ـ پیردخت زردگون گیسو. ۴۴۱

ـ پروانه و پرستو. ۴۴۳

ـ پوستین.. ۴۴۷

ـ جنگجوی بی‌سنگر. ۴۵۰

ـ چتر پولادین.. ۴۵۰

ـ چگوری.. ۴۵۱

ـ چنگ… ۴۵۴

ـ خانقاه ۴۵۵

ـ زنبور. ۴۵۶

ـ ساعت.. ۴۵۸

ـ گل.. ۴۶۰

ـ لکلک… ۴۶۲

ـ ماه ۴۶۳

ـ مرد. ۴۶۴

ـ ماث.. ۴۶۷

ـ ناژو. ۴۶۹

ـ تاج. ۴۷۰

۲ ـ نمادهای سنتی (میراثی) ۴۷۲

أـ نمادهای اسطوره‌ای.. ۴۷۷

ـ رستم. ۴۸۱

ـ زال. ۴۸۵

ـ سام. ۴۸۷

ـ پشوتن.. ۴۸۸

ـ سیاووش… ۴۸۹

ـ سیمرغ. ۴۹۱

ـ شغاد. ۴۹۲

ب- نمادهای دینی: ۴۹۴

۱ـ نمادهای دینی پیش از اسلام. ۴۹۴

ـ نوروز. ۴۹۴

ـ میترائیسم. ۴۹۵

ـ زرتشت.. ۴۹۶

ـ مزدک.. ۴۹۹

ـ اهورامزدا ۵۰۰

ـ اهریمن.. ۵۰۲

ـ امشاسپندان. ۵۰۳

۲ـ نمادهای دینی پس از اسلام. ۵۰۴

ـ جبریل و شیطان. ۵۰۴

ـ آدم. ۵۰۵

ـ اصحاب کهف… ۵۰۶

ـ عیسی.. ۵۰۸

ـ مسیحا ۵۱۱

ـ موسی.. ۵۱۲

ت- نمادهای تاریخی.. ۵۱۴

ـ ابوالحسن خرقانی.. ۵۱۵

ـ افلاطون. ۵۱۶

ـ اسکندر. ۵۱۸

ـ نادرشاه ۵۲۰

ـ دقیانوس… ۵۲۲

ـ عمر. ۵۲۲

ـ امام حسین (ع) ۵۲۳

ـ امام موسی بن جعفر صادق و هارون. ۵۲۴

ـ حلاج. ۵۲۶

ـ مانی.. ۵۲۷

ـ طاق کسری‌ ۵۲۸

ث-نمادهای مردمی (فولکلوری) ۵۲۹

ـ قاصدک.. ۵۳۱

ـ مار قهقهه. ۵۳۲

فصل پنجم. بررسی تطبیقی مفاهیم نمادین و سمبلیک

در شعر بدر شاکر سیاب و مهدی اخوان ثالث.. ۵۳۵

مفهوم شکست و دلمردگی.. ۵۳۹

شرح و تحلیل قصیده‌ی «فی المغرب العربی» از سیاب.. ۵۳۹

شرح و تحلیل شعر «آخرشاهنامه» از اخوان ثالث.. ۵۵۸

شباهت‌ها ۵۶۹

تفاوت‌ها ۵۷۱

مفهوم منجی دروغین.. ۵۷۴

شرح و تحلیل قصیده‌ی «مدینه السندباد» از سیاب.. ۵۷۴

شرح و تحلیل شعر «مرد و مرکب» از اخوان ثالث‌ ۵۹۴

شباهت‌ها ۶۰۶

تفاوت‌ها ۶۰۸

مفهوم تلاش بیهوده ۶۱۱

شرح و تحلیل شعر «کتیبه» از اخوان ثالث.. ۶۲۲

شباهت‌ها ۶۳۰

تفاوت‌ها ۶۳۱

مفهوم جامعه خفقان‌آلود: ۶۳۴

شرح و تحلیل قصیده‌ی «مدینه بلا مطر» از سیاب.. ۶۳۵

شرح و تحلیل شعر «زمستان» از اخوان ثالث.. ۶۵۰

شباهت‌ها ۶۵۵

تفاوت‌ها ۶۵۷

نظر نهایی.. ۶۶۱

فهرست منابع. ۶۷۳

چکیده

در ادبیات نماد یکی از شگردها و ترفندهای تصویرگری و از جمله امور مربوط به حوزه‌ی بیان است. نمادهای ادبی بیش از آن‌که از حوزه‌های دیگر تقلید شده باشند، زاییده‌ی ذهن خلاق نویسنده و شاعر است. چنان‌که نماد از جای دیگر وام گرفته شـده باشـد، بنا به شـرایط اثر تغییر می‌کند و نقـش تازه‌ای به خود می‌گیرد.

از حیث دایره‌ی مفهومی نماد بر دو نوع است: اول نمادهای قراردادی یا عمومی که به سبب تکرار، دلالت آن‌ها صریح و روشن است. این دسته از نمادها به چند گونه‌ی متفاوت در شعر اخوان و سیاب آشکار می‌گردند: اسطوره‌ای، تاریخی، دینی و فولکلوری. بسامد کاربرد نمادهای عمومی در شعر اخوان و سیاب به نحو چشم‌گیری بالا بوده با این تفاوت که در شعر اخوان صبغه‌ای میهنی و در شعر سیاب علاوه بر حضور دلالت‌های میهنی، توجه به نمادهای فراملی و وام‌گیری از آن‌ها نیز به صورتی بارزتر از شعر اخوان احساس می‌شود.

دوم نمادهای خصوصی یا شخصی که حاصل ابتکار شاعران و نویسندگان بزرگ است و در ادبیات قبل از آنان مسبوق به سابقه نیست. این دسته از نمادها که حکایت از اوج خلاقیت هنری شاعر می‌کنند، بخش قابل توجهی از بافت شعر اخوان و سیاب را به خود اختصاص داده‌اند. عامل اساسی آفرینش نمادهای خصوصی در شعر هر دو شاعر، شرایط سیاسی- اجتماعی و بحرانی است که جامعه‌ی آنان را در بر گرفته است. هدف از این نمادها، گزارش فضای سیاسی و اجتماعی روزگار شاعر و گاهی ایجاد تغییر در روند آن است.

مفاهیم بنیادی که نمادهای شعری اخوان و سیاب بر محور آن‌ها شکل گرفته است، عبارتند از: شکست و دلمردگی، منجی دروغین، تلاش بیهوده و جامعه‌ی خفقان‌آلود. فرق اساسی پردازش دو شاعر از این دسته مفاهیم، در میزان امید و یأس آن‌ها در تحقق آرمان‌ رهایی به واسطه‌ی تلاش مردمی و ظهور منجی‌ای عدالت‌گستر نهفته است؛ اخوان امید به رهایی نداشته و تمام بارقه‌هایی را که روح خیزش جمعی را تقویت می‌کند، فریبی بیش نمی‌خواند برخلاف سیاب که برغم وجود مایه‌های ناامیدانه در شعرش، هنوز به رستگاری واپسین و تحقق آرمان نجات باور دارد.

کلید واژه‌ها: سیاب، اخوان ثالث، ادبیات تطبیقی، رمزگرایی، انواع نمادها، مفاهیم نمادین.

تقدیر و تشکر

صمیمانه‌ترین سپاس خود را به محضر تمام استادان گرانقدری که در این مقطع تحصیلی شاگردی در محضر ایشان نصیب من شد و همواره مشوق و یاریگر من بوده‌ و از آغاز تا پایان این پژوهش مرا همراهی کرده‌ و با نکته سنجی‌ها و دقت نظر‌های خود کار را بر من آسان کرده‌اند، تقدیم می‌دارم.

پیش از همه بر خود فرض می‌دانم از استاد گرامی‌ام خانم دکتر حمیرا زمردی که زحمت راهنمایی این رساله را پذیرفته، و همواره با دید وسیع و نگاه گسـترده پاسخگوی سـوألات من بوده‌اند، صمیمانه تشـکر نمایم.

از استاد بزرگوار جناب آقای دکتر منوچهر اکبری که زحمت مشاوره‌ی این رساله را پذیرفته و در امر نوشتن این رساله مرا راهنمایی فرموده‌اند، سپاسگزاری می‌کنم.

نیز از استاد گرانقدر جناب آقای دکتر سید محمد منصور طباطبایی که با دلسوزی، مشاوره‌ی این پژوهش را به عهده گرفته‌اند، کمال قدردانی را دارم.

همچنین از زحمات داوران محترم جناب آقای دکتر حبیب‌الله عباسی و جناب آقای دکتر عبدالرضا سیف که علی‌رغم مشغله‌ی فراوان، زحمت مطالعه و داوری این رساله را تقبل نموده‌اند و جهت پربارتر شدن این تحقیق مرا یاری خواهند فرمود، پیشاپیش سپاسگزارم.

همچنین از همه کسانی که به نوعی مرا در انجام این اثر یاری رسانده‌اند، کمال تشکر را دارم و برای ایشان از خداوند منان پاداش و اجری بی‌پایان خواستارم.

اطلاعات بیشتر

وزن 1000 g
ابعاد 21 × 14 cm
وزن

1000

پدیدآورندگان

نوع جلد

SKU

94486

نوبت چاپ

شابک

978-600-376-008-0

قطع

تعداد صفحه

696

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “رمز و اسطوره در شعر معاصر ایران و عرب”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *