(021) 66480377-66975711

در باب شکوه سخن (رساله لونگینوس)

5,000تومان

کاسیوس لونگینوس

ترجمه رضا سيدحسينى

جامع ترین و روشن ترین رساله ای که از دوران قدیم درباره ی ادبیات باقی مانده رساله ای است از نویسنده ی گمنام ،با عنوان در باب شکوه،که تا قرن 16 میلادی کسی از آن با خبر نبود.و در سال 1554 روبرتلو در شهر بال سوئیس آن را کشف کرد.
رساله در باب شکوه سخن لونگینوس،در واقع بیشتر نقد ادبی است تا نظریه پردازی.
لونگینوس شکوه را بیش از آنکه تعریف کند،شرح می دهد.قطعاتی را با شور و علاقه از نویسندگان و شاعران قدیم انتخاب و نقل می کند.
ژاکی پیژو در 1991 در وصف آن می نویسد:
«کتابی است طلایی ، کافی است در آن تعمق کنیم تا متقاعد شویم.یگانه کتاب فن بلاغت است که به هیجان می آورد…! در واقع کتاب شگفتی است. در نظر اول در هم جوشی است،بازی عالمانه ای که بر انواع دیگر آن،که نظم و ترتیب بیشتری دارند ترجیح دارد.اما وحدت آن در اینجا نیست،بلکه به صورت ریشه ای تر در تاکیدی مکرر است بر قدرت ذهن و نیز اهمیت یگانه ارزشی که امروزه آن را نبوغ می خوانیم.»
دکتر عبدالحسین زرین کوب در مورد این رساله چنین می نویسد:
«یکی از مهمترین آثار یونان در فن نقد و مسائل مربوط به علوم بلاغی کتابی است در باب نمط عالی،یا جزالت اسلوب،که نام نویسنده به صراحت در متن نیامده است،اما هم از دیرباز باستناد بعضی قرائن،آن را به لونگینوس از ادبا و حکما ء قرن سوم میلادی یونان منسوب داشته اند.
و از اینرو به کتاب لونژن یا رساله ی لونگینوس مشهور شده است.
رساله لونگینوس آخرین اثر مهمی است که از یونان قدیم در باب نقد و نقادی باقی مانده است و از این پس بر اثر فترات اجتماعی و سیاسی و استیلاء آیین مسیحیت در ادبیات یونان،اثری ادبی ارزنده ای بوجود نیامده است.و فرهنگ و ادب درخشان یونان اندک اندک از میان رفته است . . .»

توضیحات

گزیده ای از کتاب، در باب شکوه سخن (رساله لونگینوس)

این رساله ، کتابی است طلایی. کافی است در آن تعمق کنیم تا متقاعد شویم. یگانه کتاب ریطوریقا ( فن بلاغت ) است که به هیجان می آورد. ولی آیا واقعاً (فن بلاغت) است؟ طرح آن شوق انگیزتر است

در آغاز کتاب، در باب شکوه سخن (رساله لونگینوس)، می خوانیم

سخنى در معرفىِ رساله

جامع‌ترین و روشنگرترین رساله‌اى که از دورانِ قدیم درباره ادبیات باقى مانده رساله‌اى است از نویسنده‌اى گمنام، با عنوانِ Peri Hupsous، که‌تا قرنِ شانزدهمِمیلادى کسى از وجودآن خبرنداشت و درسال  ۱۵۵۴ م روبرتلو[۱]  در شهر بالِ[۲]  سویس آن را کشف کرد. نام نویسنده رساله لونگینوس ذکر شده‌بود و همین سبب‌شد که‌مدت‌ها آن‌را به دیونوسوس کاسیوس لونگینوس[۳] ، حکیم و سیاستمدارِ سوریایىِ قرن سوم و مشاورِ ملکه زنوبیا، نسبت دهند. اما دقت در متن رساله و تحقیقات بعدى درباره مطالب آن ثابت کرد که رساله مربوط به اواسط قرن اول است و به هیچ‌وجه نمى‌توان آن را به لونگینوسِ نام برده نسبت داد. عنوان رساله را نیز به کلماتِ گوناگون ترجمه مى‌کردند تا اینکه در قرن هفدهم بوآلو[۴] ، نویسنده و نظریه‌پردازِ ادبیاتِ کلاسیکِ فرانسوى، آن را Du Sublime [5]  ترجمه کرد. از آن پس، این نام، گذشته از این که بر روى رساله باقى ماند، در زبان‌هاى دیگرِ اروپایى نیز راه یافت و موردِ استفاده فلاسفه و منتقدانِ بزرگ در قرونِ بعد قرار گرفت. مى‌توان گفت که این رساله نتیجه و ماحصلِ مهم‌ترین آثارى است که از زمانِ افلاطون تا قرنِ اولِ میلادى، یعنى در مدتى قریب پانصد سال، در باب سخنورى نوشته شده است.

رساله در بابِ شکوهِ سخن، در واقع، بیشتر نقدِ ادبى است تا نظریه‌پردازى. این رساله در برابر نوشته‌اى از ککیلیوسِ[۶]  اهل کالاکت [۷] نوشته شده است که ادیب و سخن‌سنج و دوست دیونوسیوسِ هالیکارناسى بود که در دوران اوگوست در رم شهرتى به‌سزا داشت. موریس کروازه[۸] ، نویسنده تاریخ ادبیاتِ یونان، مى‌گوید که منظورِ  لونگینوس در رساله خود از شکوهمند گاهى کلامِ مجلل است، گاهى فقط اندیشه‌ها و عواطفِ عالى، و گاهى درخششِ تصویرها و یا تأثیرى که ترکیبِ کلام بر خواننده مى‌گذارد. لونگینوس شکوه را بیش از این که تعریف کند شرح مى‌دهد. قطعاتى را با شور و علاقه از آثارِ نویسندگان و شاعران قدیم انتخاب و نقل مى‌کند. رساله نظمِ دقیقى ندارد، شاید به این دلیل که قطعاتى از متنِ اصلى گم شده است.

ژاکى پیژو[۹] ، که چند سال پیش ترجمه جدیدى به فرانسه از رساله لونگینوس با مقدمه و توضیحاتِ کامل منتشر کرد، مى‌گوید: «کتابى است طلایى. کافى است که در آن تعمق کنیم تا متقاعد شویم. یگانه کتابِ ریطوریقا (فنِ بلاغت) است که به هیجان مى‌آورد. ولى آیا واقعآ «فنِ بلاغت» است؟ طرحِ آن شوق‌انگیزتر است. خوب مى‌دانیم که ترکیبِ رساله، با افتادگى‌هاى جدىِ دست‌نوشته‌ها که در آن راه یافته است، همواره مسئله‌اى خواهد بود. اما حقیقت این است که این نقایص براى کتابى که خطر کردن را مى‌ستاید چندان مهم نیست. این هم خطرِ دیگرى است که باید با آن درافتاد. باید خواننده را به هیجان آورد. درواقع، کتابِ شگفتى است. در نظرِ اول درهم جوشى است، بازىِ عالمانه‌اى است که بر انواع دیگر آن، که نظم و ترتیب بیشترى دارند ترجیح دارد. اما وحدتِ آن در اینجا نیست، بلکه، به صورتِ ریشه‌اى‌تر، در تأکیدى مکرّر است بر اهمیتِ قدرتِ ذهن و نیز اهمیتِ یگانه ارزشى که امروزه آن را “نبوغ” مى‌نامیم.»

سرانجام، نیل هرتز[۱۰] ، استادِ دانشگاهِ کرنل، در مقاله‌اى که با عنوانِ «خواندنِ رساله لونگینوس» نوشته است، (و ما ترجمه آن را در پایان کتاب آورده‌ایم) نخست از قولِ بوآلو و پوپ نقل مى‌کند که لونگینوس «خود همان شکوهمند عظیمى است که تصویر مى‌کند» و، از قولِ پژوهشگر دیگرى، مى‌گوید: «نمى‌داند کدام‌یک شکوهمندتر است، نبردِ خدایانِ هُمر یا خطابِ لونگینوس… درباره آن». سپس مى‌نویسد: «قصدِ من تحلیلِ دقیقِ یک رشته از عبارات است که در آنها لونگینوس زبانِ خاصِ خود را با زبان نویسندگانى که مى‌ستاید درمى‌آمیزد، زیرا در همین بازىِ متن با مثال‌ها و نیز مثال‌ها در میان خودشان است که پرمعنى‌ترین و جالب‌ترین نکته‌ها و نیز قدرت خاص رساله ظاهر مى‌شود».

نکته جالب درباره این رساله آن که هرچند به عنوانِ کتاب «فنِ بلاغت» نوشته نشده است، صورِ بلاغى متعددى که از آنها براى ایجادِ شکوهِ سخن استفاده شده و در این رساله آمده است نه در ریطوریقاى ارسطو وجود دارد و نه در سایرِ کتاب‌هاى بلاغتِ قدیم. فقط مى‌توانیم حدس بزنیم که این صور بلاغى مستقیمآ از ا ین رساله به کتاب‌هاى بلاغتِ عربى منتقل شده است. اما نه در آن کتاب‌ها اشاره‌اى به این رساله هست نه در الفهرست ابن‌ندیم.

امید است که روزى از میانِ کتاب‌هاى فهرست نشده کتابخانه‌هاى هند یا از گوشه دیگرى در سرزمین پهناور اسلامى نسخه کامل این رساله پیدا شود؛ زیرا دیگر تردیدى در این باقى نمانده است که چنین متنى را در کتابخانه‌هاى اروپا و آمریکا نمى‌توان پیدا کرد. ــ مترجم.

توضیح: در بابِ شکوهِ سخن، با استفاده از دو متنِ فرانسه و دو متنِ انگلیسى به فارسى ترجمه شده است. مشخصاتِ این متون به شرحِ زیر است :

۱) Longin, Du Sublime, texte Åtabli et traduit par َHenri LebÉgue, Paris, Belles Lettres, 1 Ére Ådition, 1939.

2) Longin, Du Sublime, Traduction, PrÅsentation et notes par Jackie Pigeaud, Petite BibliothÉque Rivages, Paris, 1991.

3) Longinus, on the Sublime, the text from W. R. Roberts, Cambridge University Press, 1899.

4) Longinus, on the Sublime, edited with introduction and commentary by D. A. Russell, Oxford, at the Clarindan Press,1970.

این ترجمه نخست در چهار شماره (۱ تا ۴) نامه فرهنگستان به چاپ رسید. از دوست دانشمندم آقاى احمد سمیعى (گیلانى) که قبل از درج در مجله آن را مطالعه کردند و به اصرار خود من با تغییر برخى کلمات و اصطلاحات بر ارزش ترجمه افزودند سپاسگزارم.

[۱] . Robertello

[2] . Bales

[3] . Dionysus Cassius Longinus

[4] . Boileau

[5] . اشکالِ کار در مورد ترجمه کلمه Sublime این است که پیدا کردن معادلى براىآن به‌طورى که با تعاریفى که هریک از فلاسفه از آن به دست داده‌اند تطبیق کندآسان نیست: آقاى دکتر زرین‌کوب «نمط عالى» نوشته‌اند. اما این اصطلاح را فقط درموردِ مقاله لونگینوس مى‌توان به کار برد. آقاى دکتر نقیب‌زاده در فلسفه کانت«باشکوه» و آقاى فؤاد روحانى، در ترجمه مقدمه بر زیبایى‌شناسىِ بندتو کروچه«والا» را ترجیح داده‌اند و در لغت‌نامه کوچکى که براى راهنمایى خوانندگان به کتاباضافه کرده‌اند مى‌گویند که مناسب‌ترین ترجمه براى Sublime «مجلل» و براىSublimity «جلال» در برابر «جمال» است، اما چون جلال صفتِ الهى است نمى‌توانآن را در همه موارد به کار برد (و اتفاقآ این خود تعریفى است که هگل از کلمه بهدست مى‌دهد). من (با سپاس از همکارِ فاضلم، آقاى ایرجِ پروشانى، که ضمنِ بحثدر این مورد، مرا به معنى اصلى کلمه شکوه در زبانِ پهلوى و شعرِ کلاسیکِ فارسى]ترس و مهابت، مجازآ حشمت و جلال ــ فرهنگ نظام [توجه دادند)، ترجمه آقاىدکتر نقیب‌زاده را (با کمى تغییر) ترجیح دادم. کاربرد  Sublimeدر فلسفه کانت،ادموند برک E. Burks و هگل نشان مى‌دهد که راهى نداشتم جز آن که واژه«سخن» را نیز به آن اضافه کنم. ــ م.

[۶] . Caإcilius

[7] . Calact

[8] . M. Croiset

[9] . J. Pigeaud

[10] . N. Hertz

اطلاعات بیشتر

وزن 200 g
ابعاد 21 × 14 cm
وزن

200

پدیدآورندگان

,

نوع جلد

SKU

94488

نوبت چاپ

شابک

964 – 6736 – 83 – 1

قطع

تعداد صفحه

156

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “در باب شکوه سخن (رساله لونگینوس)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *