(021) 66480377-66975711

فرهنگ نامه ی اندیشه ی اجتماعی مدرن

110,000تومان

ویراسته ویلیام اوث ویت و تام باتامور

ترجمه اکبر معصوم بیگی

«فرهنگ ­نامه­ ی اندیشه ­ی اجتماعی مدرن» گستره­ ی پهناوری ازعلوم اجتماعی تا فلسفه، نظریه­ ها و آموزه ­های سیاسی، اندیشه ­های فرهنگی و جنبش ­های اجتماعی، ونیز نفوذ علوم طبیعی در همه­ ی پهنه­ های دانش و بینش را در برمی­ گیرد. این فرهنگ ­نامه نمایی فراگیر و معتبر از مضمون­ های اصلی اندیشه­ ی اجتماعی مدرن به دست می­ دهد و از وارسی در هیچ عرصه ­ای ازعرصه­ های تازه ­ی علوم انسانی فروگذار نمی­ کند. جستار­های­ بلند و کوتاه فرهنگ­­ نامه، که به تناسب و اهمیت موضوع­ ها تدارک دیده شده است، خواننده را با جریان­ های مهم و روزآمد اندیشه ­ی اجتماعی، و گرایش ­های فلسفی و فرهنگی مدرن آشنا می ­سازد و شامل تک ­تک دانش­ های اجتماعی از انسان شناسی، زیبایی­ شناسی ، اینترنت، پاک­سازی قومی تا اقتصاد نظام رفاه اجتماعی می­ شود. به جرئت می­ توان گفت که هر دانشجوی علوم انسانی می ­تواند متن­ های دانشگاهی خود را با فراغ­ بال وانهد و به مدخل­ های معتبر و درجه­ ی اول این فرهنگ­ نامه­ ی مرجع اتکای تام داشته باشد.

 

توضیحات

در آغاز کتاب می خوانیم :

 

فهرست

یادداشت مترجم          ۷

پیش‌گفتار ویراست دوم (۲۰۰۶)    ۱۰

پیش‌گفتار ویراست نخست (۱۹۹۳)            ۱۱

نویسندگان    ۱۲

درآمد         ۲۸

فهرست الفبایى مدخل‌ها            ۳۱

مدخل‌ها      ۵۷

پیوست زندگى‌نامه‌اى    ۱۱۳۱

کتاب‌نامه     ۱۱۵۱

دانـش اندر دلْ چراغِ روشن است

            وز همه بدْ بر تنِ تو جوشن است

 

یادداشت مترجم

اقبال خواننده‌ى ایرانى به فرهنگ‌نامه‌ها، دانش‌نامه‌ها و دایره المعارف‌ها، از هر دست و رده، نشان نیاز روزافزون و خواست مبرم جامعه‌ى دانش‌پژوهان ما به مرجع‌هاى عمومى و تخصصى‌اى است که بیشترین آگاهى را با کم‌ترین عبارت‌ها و واژه‌ها براى خواننده‌ى علاقه‌مند فراهم مى‌آورند و مقدماتى در دسترس مى‌گذارند تا خواننده نخست در چشم‌اندازى همه‌گیر به موضوع بنگرد و سپس در مرحله‌هاى بعدى در سیر پژوهش خود به منبع‌ها و نوشتارگان گسترده‌تر و خاص‌تر رجوع کند. فرهنگ‌نامه‌ى اندیشه‌ى اجتماعى مدرن نیز از این حکم عام مستثنا نیست.

فرهنگ‌نامه‌ى اندیشه‌ى اجتماعى مدرن که در ویراست نخست آن در ۱۹۹۳ با عنوان فرهنگ‌نامه‌ى اندیشه‌ى اجتماعى سده‌ى بیستم بلک‌ول انتشار یافت، هدف خود را گزارش گسترده، معتبر، دسترس‌پذیر و روزآمد علوم اجتماعى و انسانى در قالب و اندازه‌اى مى‌دانست که گرچه مخاطبان فرهیخته را در مدّنظر داشت، ولى لزومآ تنها به متخصصان و ویژه‌کاران رشته‌هاى مورد بحث نظر نداشت. مخاطبان عام این فرهنگ‌نامه، به حکم تنوع و گستره‌ى فراخ‌دامن آن، دانشجویان، علوم اجتماعى‌دانان، برنامه‌ریزان، مدیران، روزنامه‌نگاران، نویسندگان آزاد و غیردانشگاهى و در واقع همه‌ى کسانى هستند که در اندیشه‌ى محققانه و دانشگاهى معاصر به سرنوشت فرد در جامعه، رابطه‌ى فرد با جامعه، و نسبت فرد با قدرت و نهادهاى حاکم علاقه‌مندند. در علوم انسانى و اجتماعى امروز کم و بیش موضوعى نیست که به فرد و جامعه مربوط باشد و پیوندى با علوم اجتماعى نداشته باشد.

ویراستاران اصلى این فرهنگ‌نامه در مقدمه‌هاى کوتاه اما جامع خود درباره‌ى تغییرها و افزوده‌هایى که در فاصله‌ى ویراست ۱۹۹۳ و ۲۰۰۶ انجام گرفته است توضیح داده‌اند و در این‌جا نیازى به تکرار آن نمى‌بینم، اما تنها این نکته را مى‌افزایم که کافى است به چند مدخل افزوده‌ى چاپ ۲۰۰۶ بنگریم تا دریابیم که جهان کنونى با چنان شور و شتابى در حال دگرگونى است که بى‌گمان هر ویراست تازه نه تنها جرح و تعدیل‌ها و دگرگونى‌هایى را در بیشتر مدخل‌ها لازم مى‌آورد بلکه چه بسا افزودن مدخل‌هاى تازه را ناگزیر مى‌سازد.

در ویراست تازه‌ى این فرهنگ‌نامه (که مبناى کار ما در این ترجمه قرار گرفته) برخى مدخل‌ها از چند سطر تا چند بند تغییر و تبدیل یافته‌اند مانند: جنسیّت، بنیادگرایى، اقتصاد آزاد، نسل‌کُشى، جهانى‌سازى، اسلام (با تغییرها و افزوده‌هاى مهم)، انترناسیونالیسم، خویشاوندى، انگ‌زنى، فنّاورى اطلاعات، بازار، راست جدید، سوسیال دموکراسى (که در پایان مدخل با افزوده‌اى مفصل همراه است)، روان‌شناسى، حومه، مسئله‌ى اجتماعى، زبان، قانون، پوزیتیویسم حقوقى، ازدواج، مردسالارى، زبان شناسى اجتماعى، استالینیسم، شهرنشینى، استاندارد زندگى،
ارتش، جنگ، بت‌واره‌گى کالایى، کمونیسم، جامعه‌شناسى تطبیقى، بهداشت، دموکراسى، دین، مکتب آنال، آوانگارد / پیشتاز.

برخى مدخل‌ها تغییرهاى کلى کرده یا دستخوش جرح و تعدیل‌هاى اساسى یا کلى شده‌اند؛ از آن جمله‌اند مدخل‌هاى: تعامل، منافع، آزمون هوش (که نه تنها دچار تغییر بنیادى شده بلکه حتّى نویسندگان آن تغییر کرده‌اند)، نقش (که نه تنها عنوان آن به «فرایندهاى نقش» تبدیل یافته بلکه دستخوش تغییر کلى شده است)، پلیس، تحرّک اجتماعى، برنامه‌ریزى اجتماعى، سیاست اجتماعى، توتالیتاریسم، نظریه‌ى گزینش اجتماعى، فاشیسم، ساخت‌بخشى، آینده‌شناسى، جرم و کج‌روى، جهانى‌سازى، خانواده (مدخل اخیر چنان تغییر کرده است که براى نمونه هر دو صورت این مقاله را ترجمه کردیم و صورت دوم را زیر عنوان «ویراست دوم» آوردیم تا شاخصى به‌دست دهد از جرح و تعدیل‌هایى که نویسنده‌اى واحد فقط در طىّ چند سال در پرتوِ پژوهش‌هاى تازه در مدخل مورد نظر خود داده است). در برخى موردها نیز (براى نمونه مدخل «رئالیسم») در ویراست دوم بند آخر حذف شده است اما ما آن را داخل کروشه حفظ کرده‌ایم. همچنین است مدخل‌هاى «سازمان صنعتى»، «اعتیاد» و «رکود اقتصادى» که در ویراست تازه به‌کلى حذف شده‌اند ولى ما آن‌ها را نگه داشته‌ایم. یک مدخل، «سیاست و تروریسم»، در ویراست دوم به «تروریسم» تغییر عنوان داده است و ما هم همین عنوان اخیر را آورده‌ایم. گذشته از این موردها، شرح زندگى‌نامه‌اى پاره‌اى از جامعه‌شناسان، فیلسوفان، انسان‌شناسان و نظریه‌پردازان اجتماعى در ویراست جدید حذف شده است اما ما ترجیح دادیم براى مزید فایده همچنان آن را نگه داریم.

از سوى دیگر، پاره‌اى از مدخل‌ها به‌کلى تازه‌اند، مانند: ارزش‌هاى آسیایى، کلاسیک‌هاى جامعه‌شناسى، پاک‌سازى قومى، روان‌شناسى تکاملى، اینترنت، زمان، مکان و…

در ترجمه‌ى این فرهنگ‌نامه کوشیده‌ام تا جایى که مقدور باشد از معادل‌ها و برابرهاى جاافتاده و رایج در میان اهل فنّ بهره گیرم و طبعآ جز در معدودى از موارد از برساختن واژه‌هاى نو پرهیز داشته‌ام. در این زمینه فرهنگ علوم انسانى (ویراست دوم) فراهم آورده‌ى داریوش آشورى، فرهنگ اصطلاحات فلسفه و علوم اجتماعى گردآورده‌ى مارى بریجانیان و سرانجام فرهنگ دو زبانه‌ى هزاره محمدرضا باطنى سخت مددکارم بوده‌اند. با این همه، دست‌کم در یک مورد توضیحى لازم مى‌آید و آن در خصوص اصطلاح habitus در نوشته‌ها و کارهاى پى‌یر بوردیو جامعه‌شناس و متفکر فرانسوى است. این اصطلاح را اهل فن به عادت‌واره، ریختار، ملکه، منش و… برگردانده‌اند. اگر habitus را به معناى امرى بیرونى بگیریم که بر اثر استمرارى سازمان یافته به‌صورت عادت درمى‌آید و درونى مى‌شود، دیگر چه جاى افزودن پسوند «واره» به عادت است که معنایى جز به‌سان عادت، مانند عادت، همچون عادت ندارد. در یکى دوتا از ترجمه‌هایم (از جمله درآمدى تاریخى بر نظریه‌ى اجتماعى، الکس کالینیکوس) معادل «ملکه» را در برابر  habitusبه‌کار برده‌ام. ملکه در تعریفات جرجانى به این صورت تعریف شده است: «صفت راسخى است در نَفْس، چنان‌که به سبب فعلى براى نفس هیئتى که آن را کیفیّت نفسانى نامند حاصل آید و تا هنگامى که به سرعت زوال یابد آن را حالت نامند ولى هرگاه تکرار شود و نفس با آن ممارست کند، چنان که این کیفیّت در آن رسوخ یابد و دیر زوال پذیرد آن را ملکه نامند و عادت و خلق را نیز مى‌توان بر همین روش سنجید». در عین حال که از دیرباز گفته‌اند عادت چون قدیم شود طبیعت گردد. بدین‌گونه به نظر من بهترین معادل‌هایى که مى‌توان در برابر habitus نهاد، ملکه، منش، طبع است، با این همه گاه عادت را نیز بر این مجموعه افزوده‌ام.

در ترجمه‌ى این فرهنگ‌نامه لازم دیدم که معادل بسیارى از واژه‌ها و اصطلاح‌ها را در پایین صفحه‌ها بیاورم و در صورت لزوم، با رعایت اختصار تامّ توضیحى بر پاره‌اى از ابهام‌ها بیفزایم. بنابراین همه‌ى پانوشت‌ها از مترجم است.

شاید گفتن نداشته باشد که هر نوشته و تصویر و صدایى را (همه‌ى آنچه با چشم و گوش ما سروکار دارد) باید با نگاه انتقادى و بنیادبرانداز خواند و دید و شنید. در پهنه‌ى علوم اجتماعى و انسانى، در یک کلام در هر آنچه با انسان و سرنوشت او سروکار دارد، هیچ حکم برگشت‌ناپذیر، هیچ نظریه‌ى نقض نشدنى، هیچ حکم «یک‌بار براى همیشه»اى، هیچ «تابو»یى در کار نیست. هر آنچه موجود است نقدپذیر و نقض‌شدنى است، اگرنه با ساطور سلاخى، که به تیغ ظریف جراحى!

در پایان لازم است از آقایان علیرضا رئیس‌دانایى و بابک رئیس‌دانایى مدیران محترم مؤسسه‌ى انتشارات نگاه که زمینه‌ى چاپ این فرهنگ‌نامه‌ى معظم را فراهم آوردند و از خانم‌ها اکرم زنوبى و سیما اکرم‌زاده و نیز زینب زیدآبادى که در حروف‌نگارى پاکیزه و دقیق و تنظیم صفحات متن بیشترین زحمت را متقبل شدند از صمیم دل سپاسگزارى کنم.

اکبر معصوم‌بیگى

            تابستان  ۱۳۹۶

 

 

پیش‌گفتار ویراست دوم

این فرهنگ‌نامه نخستین بار در ۱۹۹۳ با عنوان فرهنگ‌نامه‌ى اندیشه‌ى اجتماعى سده‌ى بیستمِ بلک‌ول منتشر شد. فرهنگ‌نامه‌اى که در دست دارید یکى از آخرین پروژه‌هاى تام باتامور بود؛ او در دسامبر ۱۹۹۲، درست هنگامى که این فرهنگ‌نامه زیر چاپ بود، در سن زودهنگام ۷۲ سالگى درگذشت. کتاب‌ها و مقاله‌هاى متعدد تام به‌صورت راهنماى روشن و معتبرِ شاخصى به کار نسل‌هایى از دانشجویان جامعه‌شناسى و دیگر رشته‌هاى علوم اجتماعى آمده و همچنان نیز به کار خواهد آمد، و یارى‌هاى فکرى او به این فرهنگ‌نامه، و نیز برداشت جامع و فراگیر این فرهنگ‌نامه، نمودار مفهوم ویژه‌ى او از دامنه و تنوع دغدغه‌هاى اجتماعى است. اندیشه‌ى اجتماعى، بنابه تصور هر دوِ ما، تجربى و نیز هنجارگذار یا نظرورزانه، فرهنگى و نیز اقتصادى و سیاسى است.

در بازنگرى این فرهنگ‌نامه براى ویراست کنونى، من به جاى آن‌که این فرهنگ‌نامه را در راستاى تک‌تک علوم اجتماعى از سویى، یا برداشت محدودتر از نظریه‌ى اجتماعى، از سوى دیگر، از نو جهت‌دهى کنم، ترجیح داده‌ام که افق گسترده‌ى آن را همچنان حفظ کنم. بسیارى از نویسندگان دعوت به بازنگرى در مدخل‌ها را پذیرفتند، اگرچه بسیارى هم پاسخ دادند که چیزى را نمى‌خواهند تغییر دهند یا تغییرها منحصر به جزییات کتاب‌نگارانه‌ى جزیى است. البته علت این امر تا حدودى آن است که فرهنگ‌نامه‌ى (ویراست) نخست هنگامى زیر چاپ رفت که آنچه جِىْ. ایچ. هکستر، در مدخل خود در باب تاریخ، آن را قرن بیستم کوتاه (از ۱۹۱۴ تا ۱۹۸۹) خوانده است، روبه پایان بود. غبار سوسیالیسم دولتى، که تجسم نمونه‌ى کوچک آن غبار دیوار برلین بود، فرو نشسته بود. جنگ سرد که جهان را با زمستان هسته‌اى مورد تهدید قرار داده بود، به پایان آمده بود، گرچه همچنان‌که جهان بار دیگر در پاییز سال ۲۰۰۱ گوشزد کرد، از همان هنگام نیز روشن بود که نظم «پس از جنگ سرد» نیز خطرناک و پیش‌بینى‌ناپذیر است.

مایلم از آلن تورن، پیتر دیکنز، سایمن مون و دیگر همکارانى که مشورت‌هاى ارزنده ارایه کردند و به نشر این ویراست یارى رساندند سپاسگزارى کنم. این فرهنگ‌نامه را به خاطره‌ى تام باتامور و ویراستاران مشاور پیشین‌مان، ارنست گلنر و رابرت نیزبِت تقدیم مى‌کنم.

ویلیام آوث‌ویت

 

 

پیشگفتار ویراست نخست

فرهنگ‌نامه‌ى اندیشه‌ى اجتماعى سده‌ى بیستم به حکم ضرورت باید گستره‌اى بسیار فراخ را دربرگیرد: از علوم اجتماعى تا فلسفه، نظریه‌ها و آموزه‌هاى سیاسى، اندیشه‌ها و جنبش‌هاى فرهنگى، و تأثیر و نفوذ علوم طبیعى را نیز. در فراهم آوردن کتاب حاضر کوشیده‌ایم با ترتیب دادن مدخل‌هایى در سه مضمون این زمینه‌ى گسترده را دربرگیریم: نخست، مفهوم‌هاى اصلى که در اندیشه‌ى اجتماعى جلوه‌گر مى‌شوند؛ دوم، مکتب‌ها و جنبش‌هاى اصلى اندیشه؛ و سوم، آن دسته از نهادها و سازمان‌هایى که یا موضوع‌هاى مهم تحلیل اجتماعى بوده‌اند یا خود آموزه‌ها و اندیشه‌هاى مهمى پدید آورده‌اند.

بخش اعظم این فرهنگ‌نامه وقف مجموعه‌ى ویژه‌اى از اندیشه‌ها شده است که در این سده تأثیرگذار بوده‌اند : علوم اجتماعى، مکتب‌هاى فلسفى، آموزه‌هاى سیاسى و سبک‌هاى متمایز هنر و ادبیات. در هر یک از این موردها، هر مدخل کلى مفصل را مدخل‌هاى دیگرى تکمیل مى‌کنند که جنبه‌هاى خاص اندیشه‌ها و نظریه‌هاى مورد بحث را بسط و گسترش مى‌دهند. بدین‌گونه، براى نمونه، مدخل مربوط به اقتصاد در مدخل‌هایى درباره‌ى مکتب‌ها و مفهوم‌هاى گوناگونى که در اندیشه‌ى اقتصادى سر برآورده‌اند بسط و پرورش بیشترى مى‌یابند، و به همین سیاق مدخل مربوط به مارکسیسم را مدخل‌هایى درباره‌ى شکل‌هاى گوناگونى که این مجموعه‌ى نظریه و آموزه به خود گرفته است تکمیل مى‌کنند. در واقع، همه‌ى قلمروهاى اصلى اندیشه‌ى اجتماعى از لحاظ تاریخى بسط یافته و فزونى گرفته است، و نیّت ما چنان بوده است که این جنبه‌ى تاریخى را، که دامنه‌ى آن در بسیارى از موردها به اندیشه‌هاى سده‌هاى پیشین کشیده مى‌شود، در کار خود بگنجانیم.

ما شرح‌هاى زندگى‌نامه‌اى اندیشه‌وران منفرد را از مجموعه‌ى این فرهنگ‌نامه کنار گذاشتیم زیرا این شرح‌ها غالبآ همان زمینه‌اى را در بر مى‌گیرند که دیگر مدخل‌ها درباره‌ى مفهوم‌ها و نظریه‌ها شامل مى‌شوند، ولى در پایان کتاب بخش کوتاهى افزودیم که شامل نکات زندگى‌نامه‌اى درباره‌ى کسانى است که درافزوده‌هاى مهمى به اندیشه‌ى اجتماعى داشته‌اند یا تأثیر و نفوذشان پایدار است[۱] . افزون بر این، نمایه‌ى عمومى آخر کتاب ارجاع‌هاى

آسانى به مفهوم‌ها، مکتب‌ها و اندیشه‌وران منفرد به دست مى‌دهد.

در پى هر مدخل فهرست کوتاهى از «براى آگاهى افزون‌تر» مى‌آید، و همچنین در پایان فرهنگ‌نامه کتاب نامه‌اى کلى فراهم آمده است که فهرست همه‌ى کتاب‌ها و مقاله‌هایى را به دست مى‌دهد که در متن آمده است. تاریخ‌هاى مربوط به نقل قول‌هاى هر نویسنده عمومآ به نخستین ویراست یا چاپ آثار ارجاع مى‌دهند؛ تاریخ‌هاى ویراست‌هاى بعدى هر جا که پیش آید داخل نشانه‌ى (    ) قید مى‌شود.

گرچه غرض این بوده است که هر مدخل به خودى خود کامل باشد، ارجاع درون متنى به دیگر مدخل‌ها که موضوع مورد بحث را روشن‌تر مى‌سازد یا بسط و گسترش مى‌دهد با حروف سیاه در متن مشخص شده است.

[۱] . در ویراست دوم کتاب، این بخش حذف شده است، اما ما آن را به ترجمه‌ى فارسى افزوده‌ایم. م

اطلاعات بیشتر

وزن 1800 g
ابعاد 24 × 17 cm
پدیدآورندگان

,

نوع جلد

SKU

99155

نوبت چاپ

شابک

978-600-376-172-8

قطع

تعداد صفحه

1240

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

1800

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “فرهنگ نامه ی اندیشه ی اجتماعی مدرن”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *