(021) 66480377-66975711

تاریخ مغول

45,000تومان

عباس اقبال آشتیانی

به‌واسطه پراكنده بودن منابع تاريخ ايران در حال حاضر و مختفى ماندن بسيارى از آنها در گوشه و كنارها و نداشتن كتابخانه‌ها و موزه‌هاى عمومى و نبودن چاپ‌هاى انتقادى از كتب قدما و عدم اطّلاع مردم ايران به روش تاريخ‌نويسى فرنگى امروز به‌هيچ‌وجه نمى‌توان از يك نفر بلكه از چند تن زيردست نيز توقع آن را داشت كه تاريخ تفصيلى ايران را چنان‌كه مطلوب است و به شكلى كه قابل همسرى با اين‌گونه تواريخ از ممالك فرنگ باشد به نگارش درآورند و زبان فارسى و مملكت ايران را از اين احتياج مبرم خلاص بخشند. اگرچه بدبختانه در مملكت ما مردم اصلاح هر امرى و اقدام به هر كارى را بدون مطالعه از دولت انتظار دارند و خود حاضر به هيچ‌گونه جنبشى نيستند ولى در پاره‌اى موارد خاص، دولت خواهى‌نخواهى بايد مقدم باشد و به‌واسطه عدم مقدرت مردم يا به علّت نشناختن راه مصلحت خود به اجراى بعضى نقشه‌ها مباردت نمايد، بعضى تأسيس كتابخانه‌ها و موزه‌هاى عمومى و جمع‌آورى منابع اطلاعات از افراد خصوصى ساخته نيست و اگر هم ساخته باشد، به‌واسطه محدود بودن ميزان مقدرت ايشان چنان‌كه بايد به‌سرعت و انتظام مطلوب انجام‌پذير نمى‌شود. دولت بايد نقشه و پروگرام خاصى جهت اين‌گونه منظورهاى معنوى طرح كند و وسايل آن را در حد امكان مهيّا ساخته در دسترس اهل علم بگذارد تا ايشان به‌تدريج اين كار عظيم را به آخر برسانند.

در انبار موجود نمی باشد

توضیحات

             گزیده ای از کتاب تاریخ مغول

بدبختانه در مملکت ما مردم اصلاح هر امرى و اقدام به هر کارى را بدون مطالعه از دولت انتظار دارند و خود حاضر به هیچ‌گونه جنبشى نیستند

           در آغاز کتاب تاریخ مغول می خوانیم

مقدمه مؤلف             9

فصل اول. مجملى از احوال ممالک آسیا مقارن استیلاى مغول   15

اوضاع جغرافیایى آسیاى مرکزى و شرقى             15

فصل دوم. تشکیل دولت مغول   29

ظهور چنگیزخان      29

فصل سوم. سیاست چنگیز و اثرات حمله مغول           85

حکمیت تاریخ در باب چنگیز   85

فصل چهارم. سلطنت جانشینان چنگیز تا ایام فرماندهى هولاگو    127

سلطان جلال‌الدّین در هند        127

سلطنت اوگتاى قاآن از 616 تا  639      151

سلطنت گیوک خان و   از  639             167

نیابت سلطنت مادرش   تا  647             167

سلطنت شعبه دوم خاندان چنگیزى منگوقا آن (648ـ657)      170

فصل پنجم. لشکرکشى هولاگو به ایران و انقراض خلافت عباسى                 181

حکومت ایران در عهد مغول تا هولاگو (618 ـ 654)            181

مأموریت هولاگو و دفع اسمعیلیه از 651 تا  654     186

فتح بغداد و انقراض خلافت عباسى از 655 تا  656             193

فصل ششم. سلاطین مغول ایران یا ایل‌خانان ( 663 ـ  756)             215

سلطنت اباقاخان از 663 تا  680           216

سلطنت سلطان احمد تگودار از 681 تا  683          235

سلطنت ارغون خان از 683 تا  690        242

سلطنت گیخاتوخان از 690 تا  694        258

سلطنت بایدو خان از جمادى الاولى 694 تا ذى القعده  694     265

فصل هفتم. ایل‌خانان ایران (بقیه)                271

سلطنت سلطان محمود غازان‌خان از 694 تا  703     271

سطان محمد خدا بنده اولجایتو از 703 تا  716         318

سلطنت سلطان ابوسعید بهادر خان از 716 تا  736   336

ایل‌خانان آخرى       358

فهرست اسامى ایل‌خانان ایران  از 651 تا  756      372

فصل هشتم. فترت بین دوره ایل‌خانى و دوره تیمورى                375

1ـ ملوک کرت          377

آل کرت     389

2 ـ اتابکان فارس و ملوک شبانکاره        390

اتابکان فارس          410

ملوک شبانکاره         411

3ـ اتابکان یزد         411

اتابکان یزد             413

4ـ قراختائیان کرمان              414

قراختائیان کرمان      420

5ـ خاندان اینجو و آل مظفر      421

آل مظفر     452

5ـ امراى لرستان      452

اتابکان لر بزرگ       458

امراى لر کوچک        461

6ـ چوپانیان            462

امراى چوپانى          464

7ـ امراى ایکانى یا آل جلایر    464

امراى ایلکانى یا آل جلایر       474

8ـ سربداران و طغاتیموریه       474

سربداران    485

امراى طغاتیمورى     486

فصل نهم. تمدن و معارف و صنایع در عصر استیلاى مغول           487

منابع دیگر              501

علوم و ادبیات          503

1ـ علما و عرفا و حکما          505

2ـ نویسندگان و مورخین         518

3ـ شعرا     536

صنایع و ابنیه  آثار    558

صنایع دیگر            561

معمارى و ابنیه         565

روابط تجارتى          569

طرق تجارتى عمده     571

تجارت       574

فهرست اعلام          579

فصل اول /

مقدمه مؤلف

تاریخ تفصیلى ایران اگرچه مثل تاریخ ادبیات زبان فارسى منابع عدیده دارد و از گذشتگان ایرانى یا غیرایرانى جماعتى به فراخور ذوق و استعداد و معلومات یا بر اثر اغراضى خاص قلم بر روى کاغذ گذاشته و مطالبى را یادداشت کرده‌اند ولى متأسفانه تاکنون کتابى جامع در تاریخ مملکت ما نوشته نشده است که نویسنده آن رعایت مفهوم امروزى کلمه «تاریخ» را چنان‌که مصطلح اهل علم کنونى است، کرده باشد و از مطالعه کتاب او صرف‌نظر از وقایع عظیم لشگرى و قتل و غارت‌ها و عزل و نصب‌ها خصوصیات زندگانى اجتماعى و اقتصادى و ادبى اجداد ما در هریک از ادوار تاریخى به‌دست آید و علل ترقّى و تنزّل قوم ایرانى در مدارج کمالات معنوى و اخلاقى و مراحل تمدن و عوامل عمده این سیر در هر دوره مفهوم مى‌شود و این نیست مگر از آشنایى نداشتن به روش علمى مورّخین جدید در بحث مسائل تاریخى و طرز تاریخ‌نگارى امروز که از یک قرن پیش به‌بعد به‌کلى شکل آن عوض شده چه محققین فرنگى این فن را از مدّتى پیش در خطّى نو انداخته و برمبناى علمى متین استوار کرده‌اند که مثل هر علم دیگر مهارت در آن علاوه بر استعداد غریزى و ذوق طبعى موقوف به فراگرفتن مقدمات علمى بسیار و استعانت از علوم چند و داشتن نظر دقیق و اقتفاى روش کار استادان این راه و به‌کار بردن نظریه بحث و انتقاد در استنتاج مسائل تاریخى است. به‌واسطه پراکنده بودن منابع تاریخ ایران در حال حاضر و مختفى ماندن بسیارى از آنها در گوشه و کنارها و نداشتن کتابخانه‌ها و موزه‌هاى عمومى و نبودن چاپ‌هاى انتقادى از کتب قدما و عدم اطّلاع مردم ایران به روش تاریخ‌نویسى فرنگى امروز به‌هیچ‌وجه نمى‌توان از یک نفر بلکه از چند تن زیردست نیز توقع آن را داشت که تاریخ تفصیلى ایران را چنان‌که مطلوب است و به شکلى که قابل همسرى با این‌گونه تواریخ از ممالک فرنگ باشد به نگارش درآورند و زبان فارسى و مملکت ایران را از این احتیاج مبرم خلاص بخشند. اگرچه بدبختانه در مملکت ما مردم اصلاح هر امرى و اقدام به هر کارى را بدون مطالعه از دولت انتظار دارند و خود حاضر به هیچ‌گونه جنبشى نیستند ولى در پاره‌اى موارد خاص، دولت خواهى‌نخواهى باید مقدم باشد و به‌واسطه عدم مقدرت مردم یا به علّت نشناختن راه مصلحت خود به اجراى بعضى نقشه‌ها مباردت نماید، بعضى تأسیس کتابخانه‌ها و موزه‌هاى عمومى و جمع‌آورى منابع اطلاعات از افراد خصوصى ساخته نیست و اگر هم ساخته باشد، به‌واسطه محدود بودن میزان مقدرت ایشان چنان‌که باید به‌سرعت و انتظام مطلوب انجام‌پذیر نمى‌شود. دولت باید نقشه و پروگرام خاصى جهت این‌گونه منظورهاى معنوى طرح کند و وسایل آن را در حد امکان مهیّا ساخته در دسترس اهل علم بگذارد تا ایشان به‌تدریج این کار عظیم را به آخر برسانند. حالیه در نوشتن تاریخ و تاریخ ادبیات و تمدن دو طرز معمول است: یکى تحقیق در جزء جزء مطائل یا در قسمت قسمت دوره‌ها، دیگرى نگارش تاریخ عمومى تمام دوره‌ها یا تاریخ زمان یک سلسله یا یک موضوع بالنسبه مرتبط. در شق اوّل محققین غالبآ متخصص در معرفت یک دوره یا یک  موضوع خاص مى‌شوند و تحقیقات ایشان صورت رساله‌هاى مفرد[1]  در باب یک مطلب محدود معین پیدا مى‌کند در صورتى که در شق ثانى، نویسندگان باید به نظرى عام در جمیع مسائل و ادوار بنگرند و از لحاظ کلیت و حفظ ربط منطقى بین کلیه امور موضوع تاریخ و استنباط قوانین عمومى تألیفات خود را به رشته تحریر درآورند و این چنان‌که پوشیده نیست، امرى بسیار مشکل و انجام صورت کامل آن در حد عادى از قدرت یک نفر خارج مى‌نماید مگر آن‌که ابتدا متخصصین هر کدام در باب هر موضوع یا هر دوره رساله‌هاى مفرد نوشته باشند و بیشتر مطالب و ادوار به این ترتیب تحت مطالعه آمده باشد تا یک نفر یا هیأتى با داشتن مقدمات کار اطمینان‌بخش قدم در راه تلفیق و تألیف بگذارند. شش سال قبل موقعى که نگارنده در پاریس بودم و حسن اتفاق مصاحبت ذى‌قیمت بزرگان عالى‌قدرى را که همه بر من سمت استادى و بزرگوارى داشته و دارند یعنى حضرت علامه مفضال، آقاى میرزا محمد خان قزوینى و حضرت مستطاب آقاى ذکاءالملک فروغى و حضرت استادى آقاى میرزا ابوالحسن خان فروغى نصیبم کرده بود، غالبآ گفتگوى این موضوع در میان بود که به‌اتفاق یکدیگر به سبک تواریخى که در فرنگستان به همکارى فضلا فراهم شده است، تاریخ عمومى جهت ایران تهیّه کنیم و چندین جلسه اوقات ما صرف ترتیب نقشه این کار و اختیار روش و ترتیب وسایل و مقدمات آن شد ولى بدبختانه فراهم نداشتن سرمایه مادى و مأموریت یافتن حضرت آقاى ذکاءالملک به سفارت کبراى ترکیه و مراجعت برادر معظم ایشان به ایران مانع صورت یافتن این نقشه گردید و در همین اثنا بود که دو جلد کتاب نفیس ایران باستان و داستان‌هاى ایران قدیم تألیف حضرت مستطاب آقاى میرزا حسن خان مشیرالدوله پیرنیا انتشار یافت و موجب کمال خرسندى گردید که اوّلین قدم در این مرحله از جناب معظم با نهایت دقت و احتیاط و طرز کار اروپایى و استفاده از جمیع منابع موجوده برداشته شده و براى کسانى که بعدها بخواهند این مرحله را بپیمایند راه روشن گردیده است. مقارن برگشتن نگارنده به تهران در پنج سال قبل، وزارت جلیله معارف نیز براى رفع احتیاج مدارس دست به کار تألیف یک سلسله کتب درسى زد و جناب مستطاب اجل آقاى اعتمادالدوله قراگوزلو، وزیر معارف وقت نیز در این موضوع جدى تام داشتند و وزیر محترم مالیه مأمور تهیه یک دوره تاریخ ایران از ابتداى استیلاى مغول تا اعلان مشروطیت گردیده و مقرر شد که سلسله تاریخ ایران از ابتدا تا مشروطیت به ترتیب ذیل فراهم شود :

از ابتدا تا صدر اسلام به قلم آقاى پیرنیا.

از صدر اسلام تا استیلاى مغول به قلم آقاى تقى‌زاده.

و از استیلاى مغول تا اعلان مشروطیت توسط این ضعیف.

آقاى پیرنیا به ذوق شخصى اوقات گرانمایه خود را صرف انجام این منظور مقدس کرده و علاوه بر دو جلد ایران باستان و داستان‌هاى ایران قدیم و یک جلد درسى خلاصه دو جلد فوق تاکنون دو مجلد کبیر (مجموعآ 1947 صفحه) از ابتداى تاریخ ایران تا اوایل دوره اشکانى را فراهم و طبع نموده‌اند و بقیه تاریخ ایران را هم تا ظهور اسلام در دو مجلد دیگر در دست تألیف و طبع دارند. کسانى که این دو مجلد حاضر را دیده و مطالعه کرده‌اند، مى‌دانند که مؤلف محترم تا چه اندازه در این راه زحمت کشیده و چه خدمتى ذى‌قیمت به هموطنان خود کرده‌اند، همین‌که دو جلد دیگر این کتاب گرانبها نیز از طبع خارج و در دسترس عامه فارسى‌زبان گذاشته شود، افق جدیدى پیش چشم مردم این عصر که از گزارش احوال نیکان خود عمومآ و ایران باستان خصوصآ آن هم به شکل مطالعه علمى به‌کلى بى‌خبرند گشوده خواهد شد و از قرائت و سیر در احوال اجداد باافتخار خود به مآثر گذشته قوم ایرانى که همه وقت در دنیاى قدیم صاحب نام و نشان و همدوش ملل عظیم‌الشأن بوده پى خواهند برد و به غرض‌ورزى مورخین دشمن در باب تحقیر مقام ایرانیان قدیم و مغرضین بى‌خبر عصر جدید که در این کتاب به‌خوبى پرده از روى کار ایشان برداشته شده آگاهى خواهند یافت. باشد که غرور ملى بار دیگر در هموطنان معاصر ما شعله زند و خرمن سستى و تن‌پرورى را در وجود ایشان سوخته آنان را به اقتدا به اجداد و عظمت خود وادارد. قسمتى که بنا بود به قلم آقاى تقى‌زاده نوشته شود، متأسفانه به‌واسطه مأموریت‌هاى دولتى و استغراق اوقات ایشان در انجام وظایف دیگر به آخر نرسید و نیمه‌تمام ماند و اگر آن نیز به اتمام مى‌رسید، امیدوارى تمام بود که سلسله تاریخ عمومى ایران در دست اوّل فراهم شود و زمینه‌اى به‌دست آید تا آیندگان در تکمیل آن بکوشند. نگارنده که به تشویق و بزرگوارى آقایان معظم مذکور در این حلقه داخل شده بود با این‌که هیچ‌گونه لیاقت همکارى و همقدمى با آن بزرگان را در خود نمى‌دیدم امتثال امر را دست به‌کار تهیه قسمتى که به عهده‌ام محوّل شده بود، زدم و با فراهم نبودن وسایل و منابع کافى و گرفتارى کار درس قسمت اوّل از آن را که اینک تقدیم خوانندگان محترم مى‌شود مهیّا و طبع کردم. جلد حاضر، شامل تاریخ ایران است از ابتداى استیلاى چنگیز تا تأسیس دولت  تیمورى یعنى از اوایل قرن هفتم تا نیمه دوم قرن نهم و متضمن دوره سلطنت ایلخانان مغول است بر ایران و سلسله‌هاى جزئى که در فاصله این دو قرن و نیم بر بعضى قسمت‌هاى ما سلطنت و امارت داشته‌اند. در ابتدا نظر نگارنده این بود که این کتاب را در حدود مواد لازم براى دوره دوم متوسطه ادبى تهیه کنم ولى در ضمن عمل معلوم شد که گذشتن از سر بسیارى مسائل به‌اجمال ممکن نیست و منظور اصلى که روشن ساختن پاره‌اى کلیات و نمودن روح تاریخ که شرح زندگانى اجتماعى و معنوى مردم باشد با ذکر رئوس وقایع و مسائل نمى‌سازد به همین نظر در پاره‌اى قسمت‌ها راه تفصیل اختیار شد و براى آن‌که کار محصلین دوره دوم متوسطه نیز زیاد مشکل نشود، قسمت‌هایى از کتاب را به خطّى خفى‌تر طبع کردیم تا محصلین در یاد گرفتن آنها مختار باشند و این قسمت‌ها که اکثر آنها اقتباس از مورخین و نویسندگان دوره مغول و تیمورى و غالبآ به‌عین انشاء ایشان است حکم قرائت تاریخى را دارد و مخصوصآ براى نمودن طرز تاریخ‌نگارى و سبک انشاء ایشان انتخاب شده و این روش را انشاءالله در مجلدات دیگر کتاب نیز رعایت خواهیم کرد.کتاب حاضر با مقدماتى که ذکر کردیم، ناقص است و البتّه از اشتباهات نیز خالى نیست. چه اولاً کار دست اوّل کسى است که به‌خصوصه در این باب تخصصى نداشته، ثانیآ با فراهم نبودن نمونه‌ها یا راهنمایانى در این راه ناهموار مجهول و نداشتن دسترسى به منابع لازمه (که گاهى تحصیل کتاب‌هاى چاپى راجع به این دوره نیز در تهران غیرممکن مى‌شد) آن هم در مدتى قلیل آوردن نمونه‌اى خالى از عیب و نقص از عهده نگارنده خارج بود، مخصوصآ با قید درسى بودن کتاب تحقیق عموم مسائل جزء به جزء و به‌دست دادن اقوال مختلفه و منابع اطلاعات و بحث در صحت و سقم روایات مقدور نمى‌شد. این کتاب زمینه کارى است براى فضلاى دیگر که بعدها در رفع نقیصه‌هاى آن بکوشند و هر کدام قسمتى از آن را روشن کنند تا انشاءالله در آینده چنان‌که شأن تاریخ ایران است مشکلات مسائل آن حل شود و بالنتیجه کتابى منقّح و قابل اعتماد فراهم آید.نظر نگارنده در این کتاب بیشتر نمودن روش علمى تاریخ‌نویسى و سعى در تألیف منطقى مسائل موضوع تاریخ ایران در عهد مغول بوده است مخصوصآ اهتمام به‌عمل آمده است که تاریخ ایران در این ایام که در کتب جمیع مورخین آن ادوار با تاریخ عمومى تمام ملل مغلوبه مغول مخلوط ذکر مى‌شود، جداگانه نوشته شود و از وقایع زندگانى ملل دیگر نیز امورى که با تاریخ ایران ارتباط پیدا مى‌کرده در این کتاب به تناسب ایراد گردد.

سه جلد دیگر کتاب که در دست تألیف است، شامل قسمت‌هاى ذیل خواهد بود :

جلد دوم: تاریخ ایّام تیمورى و مقدمات تشکیل دولت صفویه.[2]

جلد سوم: دوره صفویّه و افشاریّه.

جلد چهارم: زندیّه و قاجاریّه.

          تجریش ـ 2 شهریور  1312

                اقبال

[1] . Monographies

[2] . جلد دوم جز مختصرى از تاریخ اوایل دوره تیمورى نیمه‌کاره رها شد و جلدهاى سوم و چهارم نیز نوشتهنشد.

اطلاعات بیشتر

ابعاد 24 × 17 cm
پدیدآورندگان

نوع جلد

SKU

94772

نوبت چاپ

شابک

978-964-351-452-5

قطع

تعداد صفحه

616

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

1300

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “تاریخ مغول”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.