نااشیا

گزیده ای از متن کتاب

از اشیا تا نااشیا

نظم خاکی یا نظم زمینی از اشیایی مانا تشکیل شده است که محیطی پایدار را برای زندگی به وجود می‌آورند. آنها به تعبیر هانا آرنت «اشیای جهان»‌ هستند. اشیایی که «کارشان پایدار کردن زندگی انسان است»^(۱) آنها به زندگی انسان ثبات می‌بخشند. امروزه نظم دیجیتال جایگزینِ نظم خاکی شده است. نظم دیجیتال با اطلاعاتی کردن شئیت جهان را از بین می‌برد. ده‌ها سال پیش، نظریه‌پرداز رسانه ویلم فلاسر[1] گفت «نااشیا از همه‌طرف به محیط ما هجوم می‌آورند و اشیا را به بیرون می‌رانند. این نااشیا اطلاعات نام دارند.»^(۲) امروز ما گذار از عصر اشیا به عصر نااشیا را تجربه می‌کنیم. به جای اشیا، اطلاعات است که زیست‌جهان را تعیین می‌کند. ما دیگر زیر آسمان و روی زمین زندگی نمی‌کنیم. ما روی google earth و در cloud زندگی می‌کنیم. جهان بیش از پیش دارد ناملموس، ابرمانند و شبح‌وار می‌شود. دیگر از اشیای ملموس و به‌دست‌گرفتنی خبری نیست.

اشیا به زندگی انسان ثبات می‌بخشند و پیوستگی ایجاد می‌کنند. رمز این پیوستگی و ثبات «در این نهفته است که انسان با اینکه طبعش متغیر است، وقتی درمی‌یابد رابطه‌اش با اشیا مثل میز و صندلی ثابت است، به پایدار بودنش، که همانا هویت اوست، پی می‌برد».⁽³⁾ اشیا کانون‌های آرام زندگی‌اند. امروزه آنها در هاله‌ای از اطلاعات پوشیده شده‌اند. اطلاعات هرگز کانون آرامی برای زندگی نیست. با تکیه به اطلاعات نمی‌توان راه زیادی پیمود، زیرا اطلاعات فقط به طرزی گذرا به زندگی مرتبط است. اهمیت اطلاعات از توانِ هیجان‌زایی آن می‌آید. گذرا بودن اطلاعات به‌تنهایی دلیلی کافی برای این واقعیت است که اطلاعات زندگی را ناپایدار می‌کند. پیوسته از ما توجه می‌طلبد. سونامی اطلاعات سیستم شناختی ما را آشفته می‌کند و به هم می‌ریزد. اطلاعات پیوسته یا یکدست نیست و ثبات ندارد. فاقد استواری لازم برای «وجود» است. نیکلاس لومن[2] «اطلاعات» را این‌گونه تعریف می‌کند: «جهان‌بینیِ[3] اطلاعات جهان‌بینیِ وجود نیست، جهان‌بینی امکان‌مندی[4] است.»⁽⁴⁾ اشیا بیش‌ازپیش از نظرگاه توجه ما دور می‌شوند⁽⁵⁾. اَبَرتورم و تزاید امروزی اشیا دقیقاً نشان‌دهندۀ بی‌تفاوتی بیش از پیش ما به آنهاست. ما به وسواس اطلاعات و داده دچار شده‌ایم، نه وسواس اشیا. امروزه ما بیش از اشیا اطلاعات مصرف می‌کنیم. به معنای واقعی کلمه، با ارتباطات مسموم شده‌ایم. انرژی جنسی از اشیا به سمت نااشیا انحراف پیدا کرده است. نتیجه اینفومانیا[5] است. اکنون ما همه اینفومانیاک[6] هستیم. فتیشیزم اشیا احتمالاً چیزی مربوط به گذشته است. الان ما دچار فتیشیزم اطلاعات و داده‌ایم. اکنون حتی بحث دِیتاسکسوال[7] مطرح است.

انقلاب صنعتی دایرۀ اشیا را تثبیت کرد و گسترش داد، بدین ترتیب ما را از صُنع و طبیعت دور کرد. تنها دیجیتالی‌شدن «پارادایم اشیا» را به پایان برد.

[1]. Vilém Flusser

[2]. Niklas Luhmann

[3]. cosmology

[4]. contingency: امکان‌مندی یا مشروطیت، معادل اتفاق نو، غیر از امر کهن و قدیمی است. درواقع به معنای تغییر پیامد در نتیجۀ تغییر پیش‌شرط‌هاست _ م.

[5]. infomania یا جنون اطلاعات.

[6]. infomaniac یا مجنون اطلاعات.

[7]. datasexual: در معنای استعاری برای توصیف افرادی یا رفتارهای اجتماعی استفاده می‌شود که وابستگی وسواس‌آمیز یا حتی فتیش‌گونه‌ای به داده‌ها، فناوری‌های دیجیتال و کمّی‌سازی زندگی نشان می‌دهند. این مفهوم تأکیدی بر تأثیر دیجیتالی‌شدن بر هویت شخصی، ارزش‌های اجتماعی و تعاملات دارد و اغلب به دلیل گرایش‌های تقلیل‌گرایانه از آن انتقاد می‌شود _ م.

موسسه انتشارات نگاه

کتاب «نااشیا: شورش زیست‌جهان» نوشتۀ بیونگ چول هان ترجمۀ مسیح بهار

موسسه انتشارات نگاه