عاشقانه‌ها

24,500 تومان


اکبر بهداروند

از دوره‌هاى بسيار دير و دور در بين اقوام گوناگونى كه در اين‌جا و آن‌جا بر كره‌ى زمين زيست مى‌كرده‌اند آيين‌ها، جشن‌ها و شيوه‌هاى متنوّع صيد، كاشت و برداشت و پيوندهاى اجتماعى و قومى ويژه‌اى وجود داشته است كه همبستگى و هويّت آن‌ها را تضمين مى‌كرده و به بقا و استمرار فرهنگى آن‌ها يارى مى‌رسانده است. پژوهش‌هاى مردم‌شناسى و تاريخى جديد نشان مى‌دهد كه رابطه‌ى انسان با طبيعت، جامعه و با انسان‌هاى ديگر هم از دوره‌ى شكار يا عصر ديرينه‌سنگى به‌بعد بسيار بغرنج‌تر از آن بوده است كه بتوان آن را برحسب هدف‌هاى اقتصادى و معيشتى صرف واكاوى كرد. نقاشى‌هاى بازمانده از دوره‌ى شكار هم وضع معيشتى اقوام شكارچى را تبيين مى‌كند و هم شكلى هنرى را عرضه مى‌دارد كه بسيار زنده و پُر از جنبش و حركت است. هم‌چنين افسانه‌ها و ترانه‌ها و متل‌هايى كه بسيار قديمى هستند، افزوده بر نشان دادن چگونگى زيست آدميان دوره‌هاى ديرينه‌سنگى و نوسنگى، و زراعى سادگى و ژرفى حيرت‌انگيزى دارند.

توضیحات

گزیده ای از کتاب عاشقانه ها

اى چشمه‌ى نوش زندگانى         گلبانگ بهار مهربانى

نام تو هميشه بر لب ماست         ياد تو چراغ هر شب ماست

در آغاز کتاب عاشقانه ها می خوانیم

اين مجموعه را به پيشگاه دوستان عزيزم

1ـ استاد دانشمند و ناقد بزرگ ايران عبدالعلى دست‌غيب

2ـ دكتر حكمت‌الله ملاصالحى كه صميميت و صفاى روستايى در نگاهش موج مى‌زند

3ـ پروفسور آذرميدخت صفوى كه پاسدار زبان پارسى در هندوستان است،

                    پيشكش مى‌كنم.

                    با احترام و سپاس

                    اكبر بهداروند

فهرست

 نصرالله آبيارى           49

رعدى آذرخشى         49

سيداحمد آل ياسين    51

فياض آزاد                 51

كوروش آقا مجيدى   52

پريسا آقايى               53

اسدالله ـ آل‌بويه          53

حسين آهى                54

مهناز آبرون               55

مهرنوش آيت            55

عبدالعلى آخوندى     55

هوشنگ آذرى          55

پرويز آرمان              56

وحيد آرمين              56

منوچهر آتشى            57

رضا اسماعيلى            63

حسن اسدى              64

مينا اسدى   67

حسن اجتهادى           67

قربان‌على ـ اجلى واثق               68

امان‌الله احسانى           69

ناصر اجتهادى            71

كورس احمدى          71

رضا افضلى                71

بهرام افضلى               71

على‌اكبر احمديان      72

نعمت احمدى            72

ابوالقاسم اعلامى        73

اصلان اصلانيان          73

سيروس احمدى‌فر      74

محمدرضا اصلانى      74

محمود اسكندرى       76

مهدى اخوان‌ثالث       77

نزهت اسدپور            79

هوشنگ اقدامى         80

اكبر اكسير                80

ميرعبدالحميد ادبى     81

محمد شقايق ـ البرز    82

عبدالله الفت               83

محمدعلى اخوات      85

قاسم الهايى‌سحر     86

نورانگيز اسبق            86

هوشنگ ابتهاج ـ سايه                86

على‌اكبر ابراهيم‌زاده    89

سيدعلى ابراهيم‌زاده    91

احمد استوار              91

حسين ابراهيمى          92

محمدباقرخان ابوسعيد كرمانى   105

منصوره اتابكى          105

سيد محمدحسين ابوترابى           106

نسرين اصغريه            106

سيمين ابراهيمى          113

سيدحسن امين           113

غلامحسين ابراهيمى    113

غلامرضا ابراهيمى       114

قيصر امين‌پور            115

مهديه الهى‌قمشه‌اى     116

مسعود امينى خروش   117

مهرداد اوستا              117

حسين انصاريان          117

على انسانى                124

شاهرخ اورامى           124

منصور اوجى             126

گيتى ايروانلو             127

م ـ انديش   128

حسن ايوبى               128

ايرج اسدى                128

سيمين‌دخت اويسى    129

يوسف ايزدى            130

عباس باقرى               130

محسن بافكر ليالستانى                134

مرتضى باقريان           134

على باباچاهى             136

محمد بوربور             136

موسى بهارلويى اسدآبادى         137

سيمين بهبهانى            142

كيومرث باغستانى      144

بهرام بافكر ليالستانى   145

طلعت بصارى            145

عبدالرضا بن شمس    145

عبدالحسين بن شمس                146

ابراهيم بزگدارى        146

محمد بقالان              147

محمد بساك             147

ايرج بقايى                 149

توران بهرامى             150

عبدالرحمان بهزادمنش               151

اكبر بهداروند            152

محمدعلى بهمنى        163

يدالله بهزاد كرمانشاهى              165

ناهيد بهزادمنش          166

بهادر باقرى               166

حشمت‌الله بكايى كرمانى           166

محمد بهروزى فجر    167

فتاح پادياب               167

فرهاد پاك‌سرشت     169

على‌اكبر پورمند         169

عباس پوربخش          169

نوذر پرنگ                170

سياوش پرواز             170

اسماعيل پيامنى          170

محمدحسين پورمند   171

محمد پيمان               171

اردشير پرهيزگار        171

حسينعلى تاجيك       172

على تركى                 172

محمود تابنده             178

پرى توانگر               179

بدرى ترويج              179

بيژن ترقى   179

سيدمحمد تهرانپور     180

افراسياب تورانى         181

عباسقلى ـ ترابى         182

جهانگير تفضلى         183

م ـ تلاج     183

تيمور ترنج                183

سيدحسن ثابت محمودى           184

پروانه ثمالى               184

ناصر ثاقبى‌فرد            185

محمود ثنايى              185

رضا جمالى               186

سيداحمد جلالى        186

صادق جلالى             186

محمدخليل جمالى     186

پروين جزايرى           189

على جلوه   189

منوچهر جراح‌زاده      190

محمدعليخان جمى    190

ملا محمدتقى جمى    191

خليل جوادى             192

غلامرضا جولايى       192

كاظم جيرودى          193

زبيده جهانگيرى        194

محمدكريم جوهرى   194

محمدعلى چاووشانى                194

ابوالقاسم حالت          195

سيد جعفر حميدى     196

على‌اكبر حيدرى        200

محمدتقى حرّآبادى فراهانى       200

مختار حقيقت            202

نادر حنيفه‌انگيزى       204

عباس حكيم              204

حسن حامدى مقدم    204

اسماعيل حميديه        205

رحمت حقى‌پور         205

حبيب‌الله حسينى ميرآبادى         206

فيروز حجازى            206

محمدرضا حسن‌بيگى                206

عبدالصمد حقيقت      207

سيدحسن حسينى       207

ميرصالح حسينى         208

منيژه حميدى             208

مهرى حسينى             208

على حسينى فيروزكوهى            208

سيد عبدالله حسينى     209

داديار حامدى           209

احمد حسن‌پور          210

حسين حماسيان         210

الله‌يار خادميان            211

يوسف خانعلى           213

هادى خورشاهيان       214

منصور خاكسار          215

احمد خوانسارى        216

حسين خاكى             217

عماد خراسانى            217

عباس خوش‌عمل       222

ضياءالدين خالقى       223

على‌رضا خانى           224

على‌اكبر خليلى          224

مريم خيرى               224

جواد خدرى              224

بهزاد خواجات           225

عادل‌دخت خلعتبرى   225

على‌رضا خليفه‌زاده     225

خسرو خاموشى         226

انوش خليلى               226

اسماعيل خويى          226

ميرزامحمدتقى‌خان دانش تهرانى               227

عباس درويشى           227

مهدى دانشور             228

منيژه درتوميان           228

ولى‌الله دروديان          229

جعفر درويشيان          229

سيدعلى‌نقى دشتى      230

احد ده‌بزرگى            232

ايرج دهقان                233

على اكبر دلفى           234

محمد دعايى             235

عباس ديّرى               236

غلامحسين ذوالفقار خانى صحرا                237

محمد ذكايى‌هومن     243

ذبيح‌الله ذبيحى           244

مهدى ذكايى‌نوشان    245

ميرهادى ربانى           245

عبدالرضا رادفر           245

ابوالقاسم رئيس محمد زيررودى                246

سوسن رئيسى             247

صادق رحمانى           247

محمدحسين رحمانى                 251

كريم رجب‌زاده         253

فريبرز رزانى              254

محدثه رضايى            255

عباس رشيدى آشتيانى               255

نصرت رحمانى          256

محمدرضا رحمتيان    258

عفت رَفان                 258

غلام‌رضا رحمدل       259

حسن رويت‌پور         259

اسماعيل رها              259

شاپور رزاقى              260

احمد رفيعى               260

مليحه رفيعى اسكويى                262

يدالله رؤيايى              262

عزيزالله زيادى            264

محمدرضا زارعى       265

مهدى زاهدى            265

ايرج زبردست            265

مهدى زمان               266

كمال زين‌الدين         267

ايرج زند    267

محمد زهرى              268

كريم زعفرى             268

محمد زكى جمى       268

ظاهر سارايى              269

عباس ساعى              269

حميد سبزوارى          270

سروش سپهرى          270

محمدجواد سپاهى      271

ژاله سراب‌خانى مقدم                271

قدمعلى سرّامى           271

اردلان سرفراز            275

جلال سرفراز             275

فاطمه سالاروند          276

مهرى سنجابى            276

محمود سنجرى          277

مهدى سنبل‌كار          277

احمد سروش             278

بهمن ساكى               278

احمد سعيدزاده          278

مهين سكندرى          279

اميرحسين سعيدى      279

محمدجعفر سلمانپور   280

عمر سلطانى               280

بهروز سهرابى            280

عباس سودايى            281

علاءالدين سوادكوهى               281

محمدرضا سهرابى‌نژاد                281

ماه‌منظر سوادكوهى    283

بيژن سمندر               284

شمسى سواريان          286

پناهى سمنانى             286

سياوش سمندر           287

مهدى سهيلى             288

ميرزا شكورزاده         294

فتح‌الله شكيبايى          294

محمدعلى شكيبايى    308

لايق شيرعلى             309

مستان شيرعلى           320

اسماعيل شاهرودى     321

عليرضا شاهين            321

داريوش شجاعى        321

محمود شاهرخى        322

عزيز شعبانى              322

محمدحسن شعبانى     322

عبدالكريم شعيب       323

محمدرضا شفيعى كدكنى          323

كاظم كامران شرفشاهى             324

حميدرضا شكارسرى                327

حسين شلدانى            328

پرويز شمس              329

شهرام شمس‌پور        330

داود شمس‌حكيمى    330

محمود شورورزى      330

ملاصالح شوشترى     331

شهدى لنگرودى        331

جمال شهران              332

محمدحسين شهريار   332

محمد شهريارى‌مهر    335

ساغر شفيعى               336

مجيد شفق                 336

حبيب‌الله صناعتى        341

فريدون صلاحى         342

عمران صلاحى          343

عليرضا صدفى           344

حسين صابر كرمانى   344

عبدالعظيم صاعدى     345

مولانا محمد صوفى آملى           345

افسانه صيادى             346

عباس صادقى             346

على صارمى               347

نسرين ضرغام            348

حسين ضميرى           348

فاطمه طارمى             349

على‌رضا طبايى          349

رضا طاهرنيا درياسرى                350

سيد فضل‌الله طباطبايى ندوشن    350

عبدالقهار عاصى        351

حبيبه عامرى              351

ميرزاآقا عسگرى       352

فرج‌الله عباسيان          353

محمد عباسيه             353

ميرسيدمحمد عتابى نجفى          354

رضا عبداللهى            355

ميرزاده عشقى            368

محمد عزيزى            368

سيدعبدالله علوى        370

احمد عطار                374

هرمز على‌پور             374

اصغر علمى                375

حسين على‌زاده          378

مصطفى على‌پور        378

غلامحسين عمرانى     380

مسعود على‌زاده          382

فرهاد عمرانى             383

حسين عبدى             383

رجبعلى عيالوار          384

احمد عالم‌زاده بروجردى           384

احمد عزيزى             385

على عبادى                386

محمدرضا عباس‌زاده                 386

على عبدلى                387

محمدرضا عبدالملكيان              388

محمود غرقابى           389

قباد غفارى                390

حسين غلامى شرفشادهى           390

محمد غلامى             391

طاهر غزال                 391

على غفورزاده            392

ميرزاابوتراب‌بيگ‌فُرقتى‌جوشقانى             393

محمد فتحى               393

جليل فخرايى             394

محمدامين فصحتى     396

عباس فرات               396

نوروز فتحى               398

احمد فقيه   400

ميرزا حبيب‌الله فريبى تهرانى       401

محمدحسين فغفور گيلانى         402

پرويز فروردين           402

تيمور فريد                402

نجمه فصيحى‌پور        403

منوچهر فيلى              403

عزيز فيلى   404

عزت‌الله فولادوند       409

شهريار فيلى‌زاده         411

هرمز فرهادى             412

مسعود فرزاد              412

شيون فومنى               413

داريوش فاطمى          417

مصطفى قاضى           418

نظام قاسم   420

صلاح‌الدين قره‌تپه      420

ميثم قدبيگى              420

ناصر قلعه‌وند              421

على‌رضا قزوه            421

طهماسب قليخان        422

على‌رضا قهرمانى        422

عزت‌الله قناعت‌آملى   423

محمدباقر قماش‌پسند                 424

سيدكريم قنبرى         424

محمد قولى‌مياب        425

ايرج قنبرى                425

نسرين قاسملوييان       426

خسرو قاسميان           426

پروين قمصرى           426

عبدالمهدى قنبريان     427

حسين قباديان            427

مشفق كاشانى            427

كارو          430

سپيده كاشانى            431

غلامرضا كافى           433

عباس كاظمى            436

محمد كامرانى‌اقدام    437

جمشيد كريمى          437

شهرناز كراچى           438

گلشن كردستانى        438

پرويز كريمى             438

ظفر كرمانى               439

نصرت‌الله كامياب       439

عبدالرضا كردوانى     439

شعبان‌على كريمى      441

جعفر كريمى جويبارى              442

مسعود كريم‌خانى      443

حسين كريميان          443

سياووش كسرايى       443

علاء كهندانى            449

محمد كلانترى          449

وحيد كيخامقدم         452

جعفر كوش‌آبادى      454

صارخ كنگى             455

محمدعلى كهريزى    455

گلچين گيلانى           456

تيمور گرگين            456

حميدرضا گودرزى    460

حسن گل‌محمدى      460

حجت گيو                460

فريدون گيلانى          461

شيرين على گلمرادى                 461

مصطفى گودرزى      462

محمد لشكرى           463

صبا لنگرودى            463

منصور لطفى              463

يدالله لزنژاد                463

حسين لاهوتى            464

محمود لشكرى          465

ابوالقاسم لاهوتى        465

زهرا محدثى خراسانى               467

مجيد مرادى رودپشتى               467

رجب موحدمنش       468

بهمن ميرى                468

مهدخت مخبر            469

عبدالرسول ميركيانى   470

محمدرضا مهديزاده    473

مهدى مهديزاده          482

غلامرضا محمدى‌كوير              482

بابك مازيار               483

غلامحسين متين         484

سيدمحمدكاظم مجاب              484

فاطمه محمدعلى‌پور   484

محمد مجلسى            485

جواد محمدقاسم        485

محمد جواد محبت     486

هادى محمدزاده         486

باقر محدث                487

مصطفى محدثى خراسانى          487

جلال محمدى گلچين               489

نصرالله مردانى            490

منصور مژده               491

وحيد مدحتى             492

حسين منزوى            492

نسرين منصوبى          494

محمدعلى مردانى       494

محمدباقر ملايى         495

پرويز محمدى           495

غلامرضا منوچهريان   496

ضياءالدين مصباحى    497

فريدون مشيرى          497

هما ميرافشار              502

فروغ ميردامادى         503

مرتضى ميردورقى      503

يوسف‌على ميرشكاك              504

ابراهيم مزارعى          505

ميرحيدر معمايى كاشانى رفيعى                 506

سيدعلى موسوى گرمارودى      506

محمد معلم                507

محمد معصومى         507

سيدابوطالب مظفرى   507

سيدرضا مؤيد            508

غلامحسين مولوى      508

سيدرضا محمدى نوش‌آبادى     510

نورالهدى منگنه         511

سيدحسن معزّى         511

محمود مضطرزاده      512

على مطهرى              512

على‌رضا مهدى‌آبادى                512

غزل منزوى               513

حبيب نظارى             513

ابراهيم ناعم               513

زهرا ناسوتى              514

على‌رضا نسايى‌كاشانى               515

رحمت نذرى            515

ژاله نظيرى                 516

فريدون نقاش‌زاده       516

داريوش نراقى            516

منوچهر ناصحى         517

جهانگير نبوى تويسركانى          517

سيد محمدصادق نبوى              518

محمد نورانى             519

منصور نورانى            520

نصرت‌الله نوحيان       520

پيمان نورى               520

منوچهر نورزاده          521

مهدى نوش‌آذر          521

محمد نوعى              522

سيروس نيرو              528

منوچهر نيستانى          528

محمد نويد                529

مهرانگيز نيك‌نژاد      530

احمد نيازخيرى          530

حبيبه نيك‌سيرتى       530

جمشيد واقف            531

اصغر واقدى              532

سيمين‌دخت وحيدى   533

محمد واعظى            534

لعبت والا   534

محمد وفايى‌سمنانى    535

امير وفا       535

گشتاسب ورمزيار       535

ايمان وطن‌دوست      536

قربان وليى                 536

صادق همايونى          536

سلمان هراتى              537

محمد هوشمند           539

ياور همدانى              539

حسن هنرمندى          540

على هوشمند             540

ناهيد يوسفى              542

على‌رضا ياحسن         544

حسين يزدانى             544

ميرزا ابوالحسن يغماى جمى       545

همايون يزدان‌پور       546

محمد يزدانى             546

شهره يوسفى              547

على‌اصغر يونسيان      550

رشيد ياسمى              551

اى چشمه‌ى نوش زندگانى         گلبانگ بهار مهربانى

نام تو هميشه بر لب ماست         ياد تو چراغ هر شب ماست

 

 

با سپاس و درود بى‌پايان بر آن بزرگ بى‌نقصان و جان‌دهنده‌ى خاك و انسان، كه با لطف بيكران خويش عنايت كرده تا در اين بى‌سروسامانى، كارهاى مطلوب و دلخواهم را به سامان برسانم و سلام و تحيت بر آن آيت رحمت و اسوه‌ى حسنه و خاندان معصوم و پر از كرامتش باد كه پيوسته در تمام مراحل درازآهنگ و طاقت‌فرساى زندگى اسباب خير و شفقت و ارشادند.

و امّا :

يادش بخير روزهاى خوب و تكرارناپذير كودكى و نوجوانى و جوانى كه تازه به مدرسه رفته بودم، آن زمان‌ها در شهر كوچك انديمشك در منزل عمويم با خانواده‌ام زندگى مى‌كرديم كه ياد آن سال‌ها و روزها دلم را خون مى‌كند صفا و مهربانى آن زمان‌ها در لحظات عمرم موج مى‌زند.

مادر پدرم بى‌بى بگ‌زاده دختر كايد عباسى ديناروند بود كه زنى برومند و لرستانى و قد و قامتى بلند داشت كه پس از فوت پدربزرگم مرحوم محمدعلى بهداروند چتر محبتش را بر سر بچه‌هايش پهن كرد و تا آخر عمر با آن‌ها زندگى كرد، تنها دو پسر داشت، عمويم كه آيت كرامت و صفا بود و پدرم كه مردى كم‌حرف و اهل ذوق با صدايى خوش و گرم، در آن زمان‌ها در بين ما بختيارى‌ها

رسم بود وقتى مشكل و معضلى پيش مى‌آمد نماز حاجات و شاه پريان مى‌خواندند در منزل ما هم اين‌چنين بود كه پيش از نماز اهل خانه و بعضى بستگان و همسايگان قديمى كنجد را مى‌شستند و با شكر مخلوط مى‌كردند و با بشقاب‌هاى چينى در سينى‌ها مسى مى‌گذاشتند و روى آن‌ها را با پارچه‌ى سفيد مى‌پوشاندند و بعد از نماز، نذورات بشقاب‌ها را بين آشنايان و بستگان تقسيم مى‌كردند پس از اين كار، سلام و صلوات بر معصومين و پاكان، با يكديگر مشاعره مى‌كردند از آن شعرها هنوز بعضى واژگان در ويرم است :

پرى‌پيكر بت عيسى پرستم         به يك نظاره دل بردى ز دستم

بيا بنشين به فايز مهربان شو         كه من دين مسلمانى شكستم

و طرف مقابل جواب مى‌داد كه :

خداوند تو كردى لامكانم         تو دادى راه غربت را نشانم

چه بد كردم من مسكين، فايز!         كه كردى پايمال اين استخوانم؟

هر دوطرف سواد خواندن و نوشتن نداشتند ولى چون در ولايت بختيارى‌ها از بس كه در شب‌هاى سال شاهنامه، مثنوى معنوى، فايز، باباطاهر مى‌خوانند از طريق گوش و حافظه اشعار را از بر مى‌كردند و در ويرشان ثبت مى‌شد، گرچه اواخر عمر زن‌عمو شروع به درس خواندن در مدارس شبانه سوادآموزى اكابر كرد ولى راهى به دهى نبرد كه نبرد.

قافيه اشعار به‌هم مى‌خورد و هرطور كه دلشان مى‌خواست شعر را آغاز مى‌كردند :

سر زلف تو جانا لام و ميم است         چو بسم الله الرحمن الرحيم است

به هفتاد و دو ملت برده حسنت         قدم از هجر تو مانند جيم است

*      *     *

غم و غصه تن و جانم گرفته         فراق يار دامانم گرفته

به كشتى اجل، فايز سوار است         ميان آب توفانم گرفته

و هرچه در يادشان بود بر سر سفره بيان مى‌كردند و بعد از اين ماجرا براى همه دعا مى‌كردند. مرحوم پدر كه از درس‌خوانده‌هاى «مكتب‌هاى قديمى بود صدايى خوش همراه با حزنى عميق داشت در ايام جوانى كه در ولايتش «عقيلى» نوحه‌خوان دسته‌ى سينه‌زنى روستاى «ماندنى» بود كه هنوز اين عزادارى‌ها و سينه‌زنى‌ها در آن روستا و ولايت پربركت و پابرجاست.

پدر كه از كار خسته و كوفته به منزل مى‌آمد استراحتى مى‌كرد و پس از غذا و چاى و سيگار به بالشى تكيه مى‌داد و شروع مى‌كرد به شروه‌خوانى و اشك همه را جارى مى‌كرد، ناله‌اش هنوز در گوشم طنين‌انداز است كه :

اگر دانى كه فردا محشرى نيست         سئوال‌و پرسش و پيغمبرى نيست

بتاز اسب جفا تا مى‌توانى         كه فايز را سپاه و لشكرى نيست

*    *     *

بلندى سيل عالم مى‌كنم مو         به جاى عيش ماتم مى‌كنم مو

رفيقان گرد فايز جمع گرديد         كه فردا دردسر كم مى‌كنم مو

 

و بعد سينه‌اى صاف مى‌كرد و مى‌گفت: عيال! چايى، دوباره دستش را روى گوشش مى‌گذاشت و مى‌گفت: اى دل اى دل…

خداوندا جوانى‌ام به‌سر رفت         درخت شادكامى بى‌ثمر رفت

درخت شادكامى عمر فايز         سر شام آمد و بانگ سحر رفت

*     *    *

دگر از نو نواى نى بلندست         مگرچون‌من‌ز هجران گله‌مندست

چو فايز ناله‌اش بى‌موجبى نيست         كسى دور از نيستانش فكندست

و هنوز داغ و درد آن ناله‌ها و شيون‌هاى برونش در گوشم هست، اين آغازين آشنايى من با دوبيتى و فايز و باباطاهر بود.

سال‌هاى آخر دبيرستان در بيشتر اوقات تعطيلى در سايه‌هاى درختان سرسبز خيابان عريض و طويل راه‌آهن به اتفاق حسين چهارلنگ، مريد محمدى، شاهين دژشكن، شعله‌ى تنگستانى قدم مى‌زديم و شعر مى‌خوانديم و حرف‌هايى درباره اشعار مجلات هفتگى و روزنامه‌ها مى‌گفتيم، در بين ما چند نفر، شعله‌ى تنگستانى پيرتر و شاعرتر بود با قامتى بلند و تنومند و سيمايى سوخته از فايز حرف مى‌زد و شيدايى دوبيتى‌هايش را زمزمه مى‌كرد و ما هم در هنگام خواندن شعرهاى فايز با دقت و حرص و ولع گوش جان را به كلامش نوازش مى‌داديم، لكنت زبان داشت و چشمانى درشت و از حدقه بيرون زده، با شور و هيجان شعر مى‌خواند، در آن زمان كه من مسحور وزن دوبيتى (مفاعيلن مفاعيلن مفاعيل) شده بودم و بيشتر كارهايم در اين وزن سروده مى‌شد، شعله گفت: آقاى مفاعيلن ببين چقدر فايز زيبا و پرسوز و تلخ سروده :

به سيل باغ رفتم، باختم من         نظر بر نوگلى انداختم من

الهى ديده‌ى فايز شود كور         كه دلبر آمد و نشناختم من

حسين چهارلنگ در بين حرف‌هايش دويد كه بهتر از فايز باباطاهر سروده كه :

نسيمى كز بن آن كاكل آيو         مرا خوشتر ز بوى سنبل آيو

چو شو گيرم خيالت را در آغوش         سحر از بسترم بوى گل آيو

شعله گفت شكى نيست كه فايز بعد از باباطاهرست و سخت هم تحت تأثير بابابود. ولى سخن فايز از بابا سوزناكترست.

اگر آهى كشم افلاك سوزد         در و دشت و بيابان پاك سوزد

اگر آهى كشد فايز از اين دل         يقين دارم گل نمناك سوزد

آن روزها پشت سر هم سپرى شدند و تنها خاطراتشان در ذهنم باقى مانده و هركدام از ما هم به ديارى رفتيم. آخرين تير تركش ادبيات قديم فارسى شادروان استاد محمدتقى ملك‌الشعراى بهار مى‌نويسد كه: اصل دوبيت يا دوبيتى آن است كه شاعر مطلبى را عنوان كند و آن را در دوبيت ختم سازد و مجموع نيروى احساسات و هيجان‌ها و درددل خود را در لخت آخر بيان سازد و سه لخت اول و دوم و چهارم نيز حكم است كه داراى قافيه باشد و لخت سوم از اين حيث آزاد و به اختيار گوينده است و گاهى هم ديده شده كه با مطلب طولانى و داستانى عشقى به همين ترتيب دوبيتى ساخته‌اند و آن‌ها را با هم ارتباط داده‌اند. شعرا با اين وزن علاوه بر مثنوى قطعه و قصيده و غزل هم گفته‌اند حتى به لهجه‌ى ولايتى هم
قصايد و غزل‌هايى در اين وزن ديده شده است امّا اين اختصاص و گفتگو بر سر دوبيت است نه قطعه و قصيده يا مثنوى. اساتيد شعر درى يا شعراى خراسان به هيچ وجه گرد سرودن «فهلويات» نگشته و از آن دورى كرده‌اند و به گفتن رباعى پرداخته‌اند و شاعران عراق نيز به تقليد آنان از اين جنس شعر اعراض كرده‌اند و از اين معنى اين مطلب مسلم‌تر مى‌شود كه اين جنس شعر، خاص زبان پهلوى يا لهجه‌هاى آن بوده است چنان‌كه اشعار منسوب به باباطاهر عريان همه از اين جنس است امّا در ميان دواوين و شعراى خراسان يكى هم پيدا نمى‌شود ــ مگر قطعه يا غزل يا قصيده و يا مثنوى.

اختصاص ديگر دوبيتى‌ها آن است كه همه‌ى آن‌ها از حيث لفظ و معنى داراى كمال سادگى است، و تشبيه‌هاى نادر و كنايه و ايهام و جناس و ساير صنايع لفظى و تكلفات معنوى و تركيب‌هاى مأخوذ از زبان عربى در آن‌ها ديده نمى‌شود و آن‌هايى كه اصل است يعنى زير آسمان صاف يا زير چادر يا دامنه‌ى كوهسار گفته شده است داراى يك طرز تفكر و تعبير خاص ايرانى است كه متأسفانه اشعار شهرى و ادبيات فارسى از آن‌ها بى‌بهره و برعكس آلوده به صنايع و آغشته به طرز فكر غربى يا «مستعر به» مى‌باشد چنانچه براى كسى كه به اين دوبيتى‌ها انس گرفته باشد اگر دوبيتى جعلى كه مردم شهرى گفته باشند هر قدر هم در سادگى آن سعى شده باشد ببينيد بى‌درنگ به ساختگى بودن آن پى‌خواهد برد.

اين سادگى بيان و سهولت الفاظ از آن است كه سرايندگان اين اشعار از حليه‌ى فضايل متداول برخى مردم شهرى كه غالبآ مأخوذ از عربى است بى‌بهره‌اند، از اين سبب نه لغات عربى در آن‌ها ديده مى‌شود «الّا قليل» و نه تعبيرهاى علمى و ادبى كه آن هم تقليد از عرب است و نه تشبيهات معمول ادبى كه آن هم باز از اشعار عربى بويى برده است، از اين رو هرچند داراى الفاظى عاميانه و تعبيرهايى روستايى است معذالك از لحاظ طبيعى بودن و خالى
بودنش از اغراق و كنايات و تصنع‌هاى شهرى، به‌نظر دل‌چسب و زيبا و به دل مأنوس و به گوش شيوا و لطيف مى‌آيد، و اگرچه غالب اين دوبيتى‌ها دست‌خورده و مغلوط است و بسى از آن‌ها ناقص و نارساست امّا باز آثار لطف و سادگى و حال از آن بيرون نرفته است.

ديگر از مختصات آن آزاد بودن قوافى است كه بنا به عادت قديم ميزان قافيه را آهنگ كلمه قرار داده‌اند نه حرف، چنان‌كه يار و مال، سرانداز و گردن‌انداز، كنج لب‌انداز، گرمسيرم،بى‌نصيبم، ور من انداخت و توى غم انداخت، زور خوبه زور خوبه لوك و راه دور خوبه، زن مقبول خوبه، فال‌گيرم، احوال‌گيرم، سر و جون را فداى يار گيرم، و ابرش كجايه، ترسش كجايه، تخمش كجايه… و غيره كه گاهى قرب مخرج و گاهى آهنگ را معيار قافيه قرار داده‌اند.

ديگر از علايم قدمت و اصالت اين دوبيتى‌ها آن‌هايى است كه غالبآ مصراع سوم تكرار مطالب مصراع دوم بوده و ذهن شنونده را براى گرفتن نتيجه در مصراع چهارم آماده سازد، و بيشتر دوبيتى‌هاى خوب و قديم از اين قبيل است مثل دوبيتى‌هاى زيرين :

سرم درد مى‌كنه صندل بياريد         حكيم از ملك اسكندر بياريد

حكيم از ملك اسكندر نباشه         عرق از سينه‌ى دلبر بياريد

*     *     *

عجب رسمى‌است رسم آدمى‌زاد         كه دور افتاده را نى مى‌كند ياد

كه دور افتاده حكم مرده دارد         كه خاك مردگان را مى‌برده باد

*     *     *

شب مهتو براى يار خوبه         نشستن در كنار يار خوبه

نشستن در كنار يار جونى         بده بستان بى‌آزار خوبه

ديگر از اختصاصات اين اشعار لغات روستايى آن است كه غالب آن‌ها فارسى خالص و بعضى از آن‌ها مربوط به لهجه‌هاى قديم است، مانند لغت «وِل» به ضم اول و به كسر اول كه بسيار استعمال شده و همه جا به‌جاى معشوقه آمده است و به‌نظر مى‌رسد كه اين لغت از ريشه‌ى قديمى «ورد» به‌معنى «گل سرخ» باشد كه در لهجه‌ى قديم موجود بوده و عرب هم آن را از ايران گرفته و به همين معنى به‌كار برده است، و شهر ورديانكان، حرفادقان، گلپايگان، «شهرك سهرورد» از اين ريشه و شايد شهر «ابى‌ورد» هم از اين لغت ساخته شده باشد و محققان گفته‌اند كه ورد به قاعده‌ى تطور حروف، «واوش» قلب به «گاف» و «را» به «لا» و «دال» آن در «لام» ادغام شده و گل گرديده است و هنوز هم مردم سمنان به گل سرخ «ول» گويند و چه‌بسا كه معشوق را روزى به گل تشبيه كرده و «ول» ناميدند. سپس اين نام را به معشوق‌هاى غيررسمى دادند و به‌تدريج آزاد با مفهوم ناپسندى كه درباره‌ى زنان غيررسمى و غيرعقدى جاريست استعمال كردند و هر وقت خواستند بگويند فلان كس، فلان زن را به طريق غيرمشروع اداره كرد گفتند فلان فلان «ول» كرد يا فلان را ول كن يا فلان ول‌شده است يا فلان را ولش كردند و به‌تدريج كلمات ولگرد، و ول‌انگار، يعنى كسى كه مانند ول گردش مى‌كند، يا او را ول انگاشته‌اند، نيز پيدا شد و به‌تدريج كه معناى حقيقى اين تعبير ثانى هم از يادها رفت اين كلمه معنى ديگرى به خود گرفت كه امروز در ميان عوام مصطلح است كه گويند: ولم كن، يعنى مرا رها كن، و البته مفهوم حقيقى اولى و ثانوى اين لغت را در نظر ندارند و مفهوم ديگرى كه مفهوم ثالث باشد براى آن ابداع شده و معنى اولى و ثانوى به‌كلى از ميان رفته است، امّا
هنوز مى‌بينيم معناى قديم اين لغت در اشعار روستايى باقيست. دوبيتى بعد از دوران باباطاهر عريان ستاره‌ى بختش در چاه ويل فروگرفت گرچه غير از ايشان چند نفرى هم حرفى براى گفتن داشتند ولى هيچ‌كدام در تاريخ ادبيات نامى چون باباطاهر نشدند. دوران دوبتى‌سرايى منقطع شد تا اينكه در زمان صفويه با جستجويى كه در دواوين شعر اين دوره داشتم چندين دوبيتى ملاحظه شد. بعد از مشروطه و آغاز حكومت‌هاى پيشين دوبيتى‌گويى قويدست و ماهرى ديده نشد تا اينكه در سال‌هاى بعد از 1320 اكثر شاعران دوبيتى سروده‌اند تا به امروز اوج اين را بايستى در دوره‌هاى متفاوت زمانى مجله‌ى جوانان امروز كه دبير سرويس شعرش استاد على‌رضا طبايى بود كه نازنين مردى شيرازى با نگاهى تازه به شعر و نقد و دنياى شاعرانه ما كه انصافآ حق بسيار بزرگى به گردن من و همنسلانم دارد ايشان رونقى به ذهن و زبان و مفاهيم دوبيتى و دوبيتى‌سرايان با رهنمودى‌هاى بكر و ماهرانه‌ى خود داد.

جمع‌آورى و شكل اين كتاب از همان سال‌هاى جوانى 1348 تا به امروز ادامه دارد و اين موضوع را با دوست و شاعر همروزگار و همولايتى‌ام شادروان منوچهر آتشى كه رحمت خدا بر باد، در ميان گذاشتم، ايشان گفتند: شما كه اين كار بزرگ را دنبال مى‌كنيد چرا از آغاز دوبيتى تا به امروز كار نمى‌كنيد ديدم حرفى مقبول و دلخواه است كار را از باباطاهر و ديگر شاعران دوبيتى‌سرا آغاز كردم كه دو كتاب را در بر گرفت يكى دوبيتى‌گويان امروز و ديگر دوبيتى‌گويان ديروز و براى هركدام نامى برگزيدم مجموعه دوبيتى‌گويان امروز را براساس ذوق خودم گزينه كرده‌ام كه اميدوارم ديگر شاعرانى كه در آثارشان دوبيتى هست به نشانى ناشر جهت بهتر و كامل شدن كار ارسال بفرمايند كه پيشاپيش از بزرگى‌هاى اين شاعران سپاسگزارم. در سرانجام كار تشكر و درود و سلام خودم را نسبت به عزيزانى كه در اين كار مرا يارى دادند نثار مى‌كنم و همچنين كمال سپاس و امتنان را دارم.

1ـ از ناشر مهربان و ادب‌دوست استاد على‌رضا رئيس‌دانايى و خواهرزاده‌ى مهربانش سركار خانم مريم رئيس‌دانايى كه نويسنده و شاعرى دانا و نكته‌سنج است.

2ـ از دوست فهيم و دين‌پژوهم استاد دكتر مسعود جلالى مقدم كه چشمانم را به دنياى تازه ادبيات آشنا و باز كرد.

3ـ از پسرم مهندس على بهداروند كه در بازخوانى شعرها عصاى دستم بود.

4ـ از برادر شاعرم ارمغان بهداروند كه با مخاطب ممنوع به دنياى شعر معرفى شد و به من كه رسيدى بپيچ خود را در شعر امروز به ثبوت رساند.

5ـ از استاد متواضع و فروتن نقد و فلسفه ايران عبدالعلى دست‌غيب.

6ـ از تمام شاعرانى كه آثارشان را با محبت چه از طريق كتاب يا به‌وسيله‌ى نامه در اختيارم قرار دادند.

7ـ از همسر صبور و شكيبا و دختران عزيزم زينب و آزاده كه پيوسته مرا شوق و يارى مى‌دهند.

8ـ باقى بقايتان

9ـ غرض نقشى است كز ما بازماند             كه هستى را نمى‌بينم بقايى

10ـ روز و روزگارتان خوش باد

               با سپاس: اكبر بهداروند

                    خرداد 1386 ـ باغستان كرج

 

جزئیات کتاب

وزن 730 kg
ابعاد 21 × 14 cm
پدیدآورندگان

اکبر بهداروند

نوع جلد

گالینگور

SKU

97001

نوبت چاپ

یکم

شابک

978-964-351-380-1

قطع

رقعی

تعداد صفحه

562

سال چاپ

1390

تعداد مجلد

یک

وزن

730

دیدگاه‌ها

دیدگاه‌ها

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “عاشقانه‌ها”