(021) 66480377-66975711

عاشقانه‌ها

24,500تومان

اکبر بهداروند

از دوره‌هاى بسيار دير و دور در بين اقوام گوناگونى كه در اين‌جا و آن‌جا بر كره‌ى زمين زيست مى‌كرده‌اند آيين‌ها، جشن‌ها و شيوه‌هاى متنوّع صيد، كاشت و برداشت و پيوندهاى اجتماعى و قومى ويژه‌اى وجود داشته است كه همبستگى و هويّت آن‌ها را تضمين مى‌كرده و به بقا و استمرار فرهنگى آن‌ها يارى مى‌رسانده است. پژوهش‌هاى مردم‌شناسى و تاريخى جديد نشان مى‌دهد كه رابطه‌ى انسان با طبيعت، جامعه و با انسان‌هاى ديگر هم از دوره‌ى شكار يا عصر ديرينه‌سنگى به‌بعد بسيار بغرنج‌تر از آن بوده است كه بتوان آن را برحسب هدف‌هاى اقتصادى و معيشتى صرف واكاوى كرد. نقاشى‌هاى بازمانده از دوره‌ى شكار هم وضع معيشتى اقوام شكارچى را تبيين مى‌كند و هم شكلى هنرى را عرضه مى‌دارد كه بسيار زنده و پُر از جنبش و حركت است. هم‌چنين افسانه‌ها و ترانه‌ها و متل‌هايى كه بسيار قديمى هستند، افزوده بر نشان دادن چگونگى زيست آدميان دوره‌هاى ديرينه‌سنگى و نوسنگى، و زراعى سادگى و ژرفى حيرت‌انگيزى دارند.

توضیحات

گزیده ای از کتاب عاشقانه ها

اى چشمه‌ى نوش زندگانى         گلبانگ بهار مهربانى

نام تو همیشه بر لب ماست         یاد تو چراغ هر شب ماست

در آغاز کتاب عاشقانه ها می خوانیم

این مجموعه را به پیشگاه دوستان عزیزم

1ـ استاد دانشمند و ناقد بزرگ ایران عبدالعلى دست‌غیب

2ـ دکتر حکمت‌الله ملاصالحى که صمیمیت و صفاى روستایى در نگاهش موج مى‌زند

3ـ پروفسور آذرمیدخت صفوى که پاسدار زبان پارسى در هندوستان است،

                    پیشکش مى‌کنم.

                    با احترام و سپاس

                    اکبر بهداروند

فهرست

 نصرالله آبیارى           49

رعدى آذرخشى         49

سیداحمد آل یاسین    51

فیاض آزاد                 51

کوروش آقا مجیدى   52

پریسا آقایى               53

اسدالله ـ آل‌بویه          53

حسین آهى                54

مهناز آبرون               55

مهرنوش آیت            55

عبدالعلى آخوندى     55

هوشنگ آذرى          55

پرویز آرمان              56

وحید آرمین              56

منوچهر آتشى            57

رضا اسماعیلى            63

حسن اسدى              64

مینا اسدى   67

حسن اجتهادى           67

قربان‌على ـ اجلى واثق               68

امان‌الله احسانى           69

ناصر اجتهادى            71

کورس احمدى          71

رضا افضلى                71

بهرام افضلى               71

على‌اکبر احمدیان      72

نعمت احمدى            72

ابوالقاسم اعلامى        73

اصلان اصلانیان          73

سیروس احمدى‌فر      74

محمدرضا اصلانى      74

محمود اسکندرى       76

مهدى اخوان‌ثالث       77

نزهت اسدپور            79

هوشنگ اقدامى         80

اکبر اکسیر                80

میرعبدالحمید ادبى     81

محمد شقایق ـ البرز    82

عبدالله الفت               83

محمدعلى اخوات      85

قاسم الهایى‌سحر     86

نورانگیز اسبق            86

هوشنگ ابتهاج ـ سایه                86

على‌اکبر ابراهیم‌زاده    89

سیدعلى ابراهیم‌زاده    91

احمد استوار              91

حسین ابراهیمى          92

محمدباقرخان ابوسعید کرمانى   105

منصوره اتابکى          105

سید محمدحسین ابوترابى           106

نسرین اصغریه            106

سیمین ابراهیمى          113

سیدحسن امین           113

غلامحسین ابراهیمى    113

غلامرضا ابراهیمى       114

قیصر امین‌پور            115

مهدیه الهى‌قمشه‌اى     116

مسعود امینى خروش   117

مهرداد اوستا              117

حسین انصاریان          117

على انسانى                124

شاهرخ اورامى           124

منصور اوجى             126

گیتى ایروانلو             127

م ـ اندیش   128

حسن ایوبى               128

ایرج اسدى                128

سیمین‌دخت اویسى    129

یوسف ایزدى            130

عباس باقرى               130

محسن بافکر لیالستانى                134

مرتضى باقریان           134

على باباچاهى             136

محمد بوربور             136

موسى بهارلویى اسدآبادى         137

سیمین بهبهانى            142

کیومرث باغستانى      144

بهرام بافکر لیالستانى   145

طلعت بصارى            145

عبدالرضا بن شمس    145

عبدالحسین بن شمس                146

ابراهیم بزگدارى        146

محمد بقالان              147

محمد بساک             147

ایرج بقایى                 149

توران بهرامى             150

عبدالرحمان بهزادمنش               151

اکبر بهداروند            152

محمدعلى بهمنى        163

یدالله بهزاد کرمانشاهى              165

ناهید بهزادمنش          166

بهادر باقرى               166

حشمت‌الله بکایى کرمانى           166

محمد بهروزى فجر    167

فتاح پادیاب               167

فرهاد پاک‌سرشت     169

على‌اکبر پورمند         169

عباس پوربخش          169

نوذر پرنگ                170

سیاوش پرواز             170

اسماعیل پیامنى          170

محمدحسین پورمند   171

محمد پیمان               171

اردشیر پرهیزگار        171

حسینعلى تاجیک       172

على ترکى                 172

محمود تابنده             178

پرى توانگر               179

بدرى ترویج              179

بیژن ترقى   179

سیدمحمد تهرانپور     180

افراسیاب تورانى         181

عباسقلى ـ ترابى         182

جهانگیر تفضلى         183

م ـ تلاج     183

تیمور ترنج                183

سیدحسن ثابت محمودى           184

پروانه ثمالى               184

ناصر ثاقبى‌فرد            185

محمود ثنایى              185

رضا جمالى               186

سیداحمد جلالى        186

صادق جلالى             186

محمدخلیل جمالى     186

پروین جزایرى           189

على جلوه   189

منوچهر جراح‌زاده      190

محمدعلیخان جمى    190

ملا محمدتقى جمى    191

خلیل جوادى             192

غلامرضا جولایى       192

کاظم جیرودى          193

زبیده جهانگیرى        194

محمدکریم جوهرى   194

محمدعلى چاووشانى                194

ابوالقاسم حالت          195

سید جعفر حمیدى     196

على‌اکبر حیدرى        200

محمدتقى حرّآبادى فراهانى       200

مختار حقیقت            202

نادر حنیفه‌انگیزى       204

عباس حکیم              204

حسن حامدى مقدم    204

اسماعیل حمیدیه        205

رحمت حقى‌پور         205

حبیب‌الله حسینى میرآبادى         206

فیروز حجازى            206

محمدرضا حسن‌بیگى                206

عبدالصمد حقیقت      207

سیدحسن حسینى       207

میرصالح حسینى         208

منیژه حمیدى             208

مهرى حسینى             208

على حسینى فیروزکوهى            208

سید عبدالله حسینى     209

دادیار حامدى           209

احمد حسن‌پور          210

حسین حماسیان         210

الله‌یار خادمیان            211

یوسف خانعلى           213

هادى خورشاهیان       214

منصور خاکسار          215

احمد خوانسارى        216

حسین خاکى             217

عماد خراسانى            217

عباس خوش‌عمل       222

ضیاءالدین خالقى       223

على‌رضا خانى           224

على‌اکبر خلیلى          224

مریم خیرى               224

جواد خدرى              224

بهزاد خواجات           225

عادل‌دخت خلعتبرى   225

على‌رضا خلیفه‌زاده     225

خسرو خاموشى         226

انوش خلیلى               226

اسماعیل خویى          226

میرزامحمدتقى‌خان دانش تهرانى               227

عباس درویشى           227

مهدى دانشور             228

منیژه درتومیان           228

ولى‌الله درودیان          229

جعفر درویشیان          229

سیدعلى‌نقى دشتى      230

احد ده‌بزرگى            232

ایرج دهقان                233

على اکبر دلفى           234

محمد دعایى             235

عباس دیّرى               236

غلامحسین ذوالفقار خانى صحرا                237

محمد ذکایى‌هومن     243

ذبیح‌الله ذبیحى           244

مهدى ذکایى‌نوشان    245

میرهادى ربانى           245

عبدالرضا رادفر           245

ابوالقاسم رئیس محمد زیررودى                246

سوسن رئیسى             247

صادق رحمانى           247

محمدحسین رحمانى                 251

کریم رجب‌زاده         253

فریبرز رزانى              254

محدثه رضایى            255

عباس رشیدى آشتیانى               255

نصرت رحمانى          256

محمدرضا رحمتیان    258

عفت رَفان                 258

غلام‌رضا رحمدل       259

حسن رویت‌پور         259

اسماعیل رها              259

شاپور رزاقى              260

احمد رفیعى               260

ملیحه رفیعى اسکویى                262

یدالله رؤیایى              262

عزیزالله زیادى            264

محمدرضا زارعى       265

مهدى زاهدى            265

ایرج زبردست            265

مهدى زمان               266

کمال زین‌الدین         267

ایرج زند    267

محمد زهرى              268

کریم زعفرى             268

محمد زکى جمى       268

ظاهر سارایى              269

عباس ساعى              269

حمید سبزوارى          270

سروش سپهرى          270

محمدجواد سپاهى      271

ژاله سراب‌خانى مقدم                271

قدمعلى سرّامى           271

اردلان سرفراز            275

جلال سرفراز             275

فاطمه سالاروند          276

مهرى سنجابى            276

محمود سنجرى          277

مهدى سنبل‌کار          277

احمد سروش             278

بهمن ساکى               278

احمد سعیدزاده          278

مهین سکندرى          279

امیرحسین سعیدى      279

محمدجعفر سلمانپور   280

عمر سلطانى               280

بهروز سهرابى            280

عباس سودایى            281

علاءالدین سوادکوهى               281

محمدرضا سهرابى‌نژاد                281

ماه‌منظر سوادکوهى    283

بیژن سمندر               284

شمسى سواریان          286

پناهى سمنانى             286

سیاوش سمندر           287

مهدى سهیلى             288

میرزا شکورزاده         294

فتح‌الله شکیبایى          294

محمدعلى شکیبایى    308

لایق شیرعلى             309

مستان شیرعلى           320

اسماعیل شاهرودى     321

علیرضا شاهین            321

داریوش شجاعى        321

محمود شاهرخى        322

عزیز شعبانى              322

محمدحسن شعبانى     322

عبدالکریم شعیب       323

محمدرضا شفیعى کدکنى          323

کاظم کامران شرفشاهى             324

حمیدرضا شکارسرى                327

حسین شلدانى            328

پرویز شمس              329

شهرام شمس‌پور        330

داود شمس‌حکیمى    330

محمود شورورزى      330

ملاصالح شوشترى     331

شهدى لنگرودى        331

جمال شهران              332

محمدحسین شهریار   332

محمد شهریارى‌مهر    335

ساغر شفیعى               336

مجید شفق                 336

حبیب‌الله صناعتى        341

فریدون صلاحى         342

عمران صلاحى          343

علیرضا صدفى           344

حسین صابر کرمانى   344

عبدالعظیم صاعدى     345

مولانا محمد صوفى آملى           345

افسانه صیادى             346

عباس صادقى             346

على صارمى               347

نسرین ضرغام            348

حسین ضمیرى           348

فاطمه طارمى             349

على‌رضا طبایى          349

رضا طاهرنیا دریاسرى                350

سید فضل‌الله طباطبایى ندوشن    350

عبدالقهار عاصى        351

حبیبه عامرى              351

میرزاآقا عسگرى       352

فرج‌الله عباسیان          353

محمد عباسیه             353

میرسیدمحمد عتابى نجفى          354

رضا عبداللهى            355

میرزاده عشقى            368

محمد عزیزى            368

سیدعبدالله علوى        370

احمد عطار                374

هرمز على‌پور             374

اصغر علمى                375

حسین على‌زاده          378

مصطفى على‌پور        378

غلامحسین عمرانى     380

مسعود على‌زاده          382

فرهاد عمرانى             383

حسین عبدى             383

رجبعلى عیالوار          384

احمد عالم‌زاده بروجردى           384

احمد عزیزى             385

على عبادى                386

محمدرضا عباس‌زاده                 386

على عبدلى                387

محمدرضا عبدالملکیان              388

محمود غرقابى           389

قباد غفارى                390

حسین غلامى شرفشادهى           390

محمد غلامى             391

طاهر غزال                 391

على غفورزاده            392

میرزاابوتراب‌بیگ‌فُرقتى‌جوشقانى             393

محمد فتحى               393

جلیل فخرایى             394

محمدامین فصحتى     396

عباس فرات               396

نوروز فتحى               398

احمد فقیه   400

میرزا حبیب‌الله فریبى تهرانى       401

محمدحسین فغفور گیلانى         402

پرویز فروردین           402

تیمور فرید                402

نجمه فصیحى‌پور        403

منوچهر فیلى              403

عزیز فیلى   404

عزت‌الله فولادوند       409

شهریار فیلى‌زاده         411

هرمز فرهادى             412

مسعود فرزاد              412

شیون فومنى               413

داریوش فاطمى          417

مصطفى قاضى           418

نظام قاسم   420

صلاح‌الدین قره‌تپه      420

میثم قدبیگى              420

ناصر قلعه‌وند              421

على‌رضا قزوه            421

طهماسب قلیخان        422

على‌رضا قهرمانى        422

عزت‌الله قناعت‌آملى   423

محمدباقر قماش‌پسند                 424

سیدکریم قنبرى         424

محمد قولى‌میاب        425

ایرج قنبرى                425

نسرین قاسملوییان       426

خسرو قاسمیان           426

پروین قمصرى           426

عبدالمهدى قنبریان     427

حسین قبادیان            427

مشفق کاشانى            427

کارو          430

سپیده کاشانى            431

غلامرضا کافى           433

عباس کاظمى            436

محمد کامرانى‌اقدام    437

جمشید کریمى          437

شهرناز کراچى           438

گلشن کردستانى        438

پرویز کریمى             438

ظفر کرمانى               439

نصرت‌الله کامیاب       439

عبدالرضا کردوانى     439

شعبان‌على کریمى      441

جعفر کریمى جویبارى              442

مسعود کریم‌خانى      443

حسین کریمیان          443

سیاووش کسرایى       443

علاء کهندانى            449

محمد کلانترى          449

وحید کیخامقدم         452

جعفر کوش‌آبادى      454

صارخ کنگى             455

محمدعلى کهریزى    455

گلچین گیلانى           456

تیمور گرگین            456

حمیدرضا گودرزى    460

حسن گل‌محمدى      460

حجت گیو                460

فریدون گیلانى          461

شیرین على گلمرادى                 461

مصطفى گودرزى      462

محمد لشکرى           463

صبا لنگرودى            463

منصور لطفى              463

یدالله لزنژاد                463

حسین لاهوتى            464

محمود لشکرى          465

ابوالقاسم لاهوتى        465

زهرا محدثى خراسانى               467

مجید مرادى رودپشتى               467

رجب موحدمنش       468

بهمن میرى                468

مهدخت مخبر            469

عبدالرسول میرکیانى   470

محمدرضا مهدیزاده    473

مهدى مهدیزاده          482

غلامرضا محمدى‌کویر              482

بابک مازیار               483

غلامحسین متین         484

سیدمحمدکاظم مجاب              484

فاطمه محمدعلى‌پور   484

محمد مجلسى            485

جواد محمدقاسم        485

محمد جواد محبت     486

هادى محمدزاده         486

باقر محدث                487

مصطفى محدثى خراسانى          487

جلال محمدى گلچین               489

نصرالله مردانى            490

منصور مژده               491

وحید مدحتى             492

حسین منزوى            492

نسرین منصوبى          494

محمدعلى مردانى       494

محمدباقر ملایى         495

پرویز محمدى           495

غلامرضا منوچهریان   496

ضیاءالدین مصباحى    497

فریدون مشیرى          497

هما میرافشار              502

فروغ میردامادى         503

مرتضى میردورقى      503

یوسف‌على میرشکاک              504

ابراهیم مزارعى          505

میرحیدر معمایى کاشانى رفیعى                 506

سیدعلى موسوى گرمارودى      506

محمد معلم                507

محمد معصومى         507

سیدابوطالب مظفرى   507

سیدرضا مؤید            508

غلامحسین مولوى      508

سیدرضا محمدى نوش‌آبادى     510

نورالهدى منگنه         511

سیدحسن معزّى         511

محمود مضطرزاده      512

على مطهرى              512

على‌رضا مهدى‌آبادى                512

غزل منزوى               513

حبیب نظارى             513

ابراهیم ناعم               513

زهرا ناسوتى              514

على‌رضا نسایى‌کاشانى               515

رحمت نذرى            515

ژاله نظیرى                 516

فریدون نقاش‌زاده       516

داریوش نراقى            516

منوچهر ناصحى         517

جهانگیر نبوى تویسرکانى          517

سید محمدصادق نبوى              518

محمد نورانى             519

منصور نورانى            520

نصرت‌الله نوحیان       520

پیمان نورى               520

منوچهر نورزاده          521

مهدى نوش‌آذر          521

محمد نوعى              522

سیروس نیرو              528

منوچهر نیستانى          528

محمد نوید                529

مهرانگیز نیک‌نژاد      530

احمد نیازخیرى          530

حبیبه نیک‌سیرتى       530

جمشید واقف            531

اصغر واقدى              532

سیمین‌دخت وحیدى   533

محمد واعظى            534

لعبت والا   534

محمد وفایى‌سمنانى    535

امیر وفا       535

گشتاسب ورمزیار       535

ایمان وطن‌دوست      536

قربان ولیى                 536

صادق همایونى          536

سلمان هراتى              537

محمد هوشمند           539

یاور همدانى              539

حسن هنرمندى          540

على هوشمند             540

ناهید یوسفى              542

على‌رضا یاحسن         544

حسین یزدانى             544

میرزا ابوالحسن یغماى جمى       545

همایون یزدان‌پور       546

محمد یزدانى             546

شهره یوسفى              547

على‌اصغر یونسیان      550

رشید یاسمى              551

اى چشمه‌ى نوش زندگانى         گلبانگ بهار مهربانى

نام تو همیشه بر لب ماست         یاد تو چراغ هر شب ماست

 

 

با سپاس و درود بى‌پایان بر آن بزرگ بى‌نقصان و جان‌دهنده‌ى خاک و انسان، که با لطف بیکران خویش عنایت کرده تا در این بى‌سروسامانى، کارهاى مطلوب و دلخواهم را به سامان برسانم و سلام و تحیت بر آن آیت رحمت و اسوه‌ى حسنه و خاندان معصوم و پر از کرامتش باد که پیوسته در تمام مراحل درازآهنگ و طاقت‌فرساى زندگى اسباب خیر و شفقت و ارشادند.

و امّا :

یادش بخیر روزهاى خوب و تکرارناپذیر کودکى و نوجوانى و جوانى که تازه به مدرسه رفته بودم، آن زمان‌ها در شهر کوچک اندیمشک در منزل عمویم با خانواده‌ام زندگى مى‌کردیم که یاد آن سال‌ها و روزها دلم را خون مى‌کند صفا و مهربانى آن زمان‌ها در لحظات عمرم موج مى‌زند.

مادر پدرم بى‌بى بگ‌زاده دختر کاید عباسى دیناروند بود که زنى برومند و لرستانى و قد و قامتى بلند داشت که پس از فوت پدربزرگم مرحوم محمدعلى بهداروند چتر محبتش را بر سر بچه‌هایش پهن کرد و تا آخر عمر با آن‌ها زندگى کرد، تنها دو پسر داشت، عمویم که آیت کرامت و صفا بود و پدرم که مردى کم‌حرف و اهل ذوق با صدایى خوش و گرم، در آن زمان‌ها در بین ما بختیارى‌ها

رسم بود وقتى مشکل و معضلى پیش مى‌آمد نماز حاجات و شاه پریان مى‌خواندند در منزل ما هم این‌چنین بود که پیش از نماز اهل خانه و بعضى بستگان و همسایگان قدیمى کنجد را مى‌شستند و با شکر مخلوط مى‌کردند و با بشقاب‌هاى چینى در سینى‌ها مسى مى‌گذاشتند و روى آن‌ها را با پارچه‌ى سفید مى‌پوشاندند و بعد از نماز، نذورات بشقاب‌ها را بین آشنایان و بستگان تقسیم مى‌کردند پس از این کار، سلام و صلوات بر معصومین و پاکان، با یکدیگر مشاعره مى‌کردند از آن شعرها هنوز بعضى واژگان در ویرم است :

پرى‌پیکر بت عیسى پرستم         به یک نظاره دل بردى ز دستم

بیا بنشین به فایز مهربان شو         که من دین مسلمانى شکستم

و طرف مقابل جواب مى‌داد که :

خداوند تو کردى لامکانم         تو دادى راه غربت را نشانم

چه بد کردم من مسکین، فایز!         که کردى پایمال این استخوانم؟

هر دوطرف سواد خواندن و نوشتن نداشتند ولى چون در ولایت بختیارى‌ها از بس که در شب‌هاى سال شاهنامه، مثنوى معنوى، فایز، باباطاهر مى‌خوانند از طریق گوش و حافظه اشعار را از بر مى‌کردند و در ویرشان ثبت مى‌شد، گرچه اواخر عمر زن‌عمو شروع به درس خواندن در مدارس شبانه سوادآموزى اکابر کرد ولى راهى به دهى نبرد که نبرد.

قافیه اشعار به‌هم مى‌خورد و هرطور که دلشان مى‌خواست شعر را آغاز مى‌کردند :

سر زلف تو جانا لام و میم است         چو بسم الله الرحمن الرحیم است

به هفتاد و دو ملت برده حسنت         قدم از هجر تو مانند جیم است

*      *     *

غم و غصه تن و جانم گرفته         فراق یار دامانم گرفته

به کشتى اجل، فایز سوار است         میان آب توفانم گرفته

و هرچه در یادشان بود بر سر سفره بیان مى‌کردند و بعد از این ماجرا براى همه دعا مى‌کردند. مرحوم پدر که از درس‌خوانده‌هاى «مکتب‌هاى قدیمى بود صدایى خوش همراه با حزنى عمیق داشت در ایام جوانى که در ولایتش «عقیلى» نوحه‌خوان دسته‌ى سینه‌زنى روستاى «ماندنى» بود که هنوز این عزادارى‌ها و سینه‌زنى‌ها در آن روستا و ولایت پربرکت و پابرجاست.

پدر که از کار خسته و کوفته به منزل مى‌آمد استراحتى مى‌کرد و پس از غذا و چاى و سیگار به بالشى تکیه مى‌داد و شروع مى‌کرد به شروه‌خوانى و اشک همه را جارى مى‌کرد، ناله‌اش هنوز در گوشم طنین‌انداز است که :

اگر دانى که فردا محشرى نیست         سئوال‌و پرسش و پیغمبرى نیست

بتاز اسب جفا تا مى‌توانى         که فایز را سپاه و لشکرى نیست

*    *     *

بلندى سیل عالم مى‌کنم مو         به جاى عیش ماتم مى‌کنم مو

رفیقان گرد فایز جمع گردید         که فردا دردسر کم مى‌کنم مو

 

و بعد سینه‌اى صاف مى‌کرد و مى‌گفت: عیال! چایى، دوباره دستش را روى گوشش مى‌گذاشت و مى‌گفت: اى دل اى دل…

خداوندا جوانى‌ام به‌سر رفت         درخت شادکامى بى‌ثمر رفت

درخت شادکامى عمر فایز         سر شام آمد و بانگ سحر رفت

*     *    *

دگر از نو نواى نى بلندست         مگرچون‌من‌ز هجران گله‌مندست

چو فایز ناله‌اش بى‌موجبى نیست         کسى دور از نیستانش فکندست

و هنوز داغ و درد آن ناله‌ها و شیون‌هاى برونش در گوشم هست، این آغازین آشنایى من با دوبیتى و فایز و باباطاهر بود.

سال‌هاى آخر دبیرستان در بیشتر اوقات تعطیلى در سایه‌هاى درختان سرسبز خیابان عریض و طویل راه‌آهن به اتفاق حسین چهارلنگ، مرید محمدى، شاهین دژشکن، شعله‌ى تنگستانى قدم مى‌زدیم و شعر مى‌خواندیم و حرف‌هایى درباره اشعار مجلات هفتگى و روزنامه‌ها مى‌گفتیم، در بین ما چند نفر، شعله‌ى تنگستانى پیرتر و شاعرتر بود با قامتى بلند و تنومند و سیمایى سوخته از فایز حرف مى‌زد و شیدایى دوبیتى‌هایش را زمزمه مى‌کرد و ما هم در هنگام خواندن شعرهاى فایز با دقت و حرص و ولع گوش جان را به کلامش نوازش مى‌دادیم، لکنت زبان داشت و چشمانى درشت و از حدقه بیرون زده، با شور و هیجان شعر مى‌خواند، در آن زمان که من مسحور وزن دوبیتى (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل) شده بودم و بیشتر کارهایم در این وزن سروده مى‌شد، شعله گفت: آقاى مفاعیلن ببین چقدر فایز زیبا و پرسوز و تلخ سروده :

به سیل باغ رفتم، باختم من         نظر بر نوگلى انداختم من

الهى دیده‌ى فایز شود کور         که دلبر آمد و نشناختم من

حسین چهارلنگ در بین حرف‌هایش دوید که بهتر از فایز باباطاهر سروده که :

نسیمى کز بن آن کاکل آیو         مرا خوشتر ز بوى سنبل آیو

چو شو گیرم خیالت را در آغوش         سحر از بسترم بوى گل آیو

شعله گفت شکى نیست که فایز بعد از باباطاهرست و سخت هم تحت تأثیر بابابود. ولى سخن فایز از بابا سوزناکترست.

اگر آهى کشم افلاک سوزد         در و دشت و بیابان پاک سوزد

اگر آهى کشد فایز از این دل         یقین دارم گل نمناک سوزد

آن روزها پشت سر هم سپرى شدند و تنها خاطراتشان در ذهنم باقى مانده و هرکدام از ما هم به دیارى رفتیم. آخرین تیر ترکش ادبیات قدیم فارسى شادروان استاد محمدتقى ملک‌الشعراى بهار مى‌نویسد که: اصل دوبیت یا دوبیتى آن است که شاعر مطلبى را عنوان کند و آن را در دوبیت ختم سازد و مجموع نیروى احساسات و هیجان‌ها و درددل خود را در لخت آخر بیان سازد و سه لخت اول و دوم و چهارم نیز حکم است که داراى قافیه باشد و لخت سوم از این حیث آزاد و به اختیار گوینده است و گاهى هم دیده شده که با مطلب طولانى و داستانى عشقى به همین ترتیب دوبیتى ساخته‌اند و آن‌ها را با هم ارتباط داده‌اند. شعرا با این وزن علاوه بر مثنوى قطعه و قصیده و غزل هم گفته‌اند حتى به لهجه‌ى ولایتى هم
قصاید و غزل‌هایى در این وزن دیده شده است امّا این اختصاص و گفتگو بر سر دوبیت است نه قطعه و قصیده یا مثنوى. اساتید شعر درى یا شعراى خراسان به هیچ وجه گرد سرودن «فهلویات» نگشته و از آن دورى کرده‌اند و به گفتن رباعى پرداخته‌اند و شاعران عراق نیز به تقلید آنان از این جنس شعر اعراض کرده‌اند و از این معنى این مطلب مسلم‌تر مى‌شود که این جنس شعر، خاص زبان پهلوى یا لهجه‌هاى آن بوده است چنان‌که اشعار منسوب به باباطاهر عریان همه از این جنس است امّا در میان دواوین و شعراى خراسان یکى هم پیدا نمى‌شود ــ مگر قطعه یا غزل یا قصیده و یا مثنوى.

اختصاص دیگر دوبیتى‌ها آن است که همه‌ى آن‌ها از حیث لفظ و معنى داراى کمال سادگى است، و تشبیه‌هاى نادر و کنایه و ایهام و جناس و سایر صنایع لفظى و تکلفات معنوى و ترکیب‌هاى مأخوذ از زبان عربى در آن‌ها دیده نمى‌شود و آن‌هایى که اصل است یعنى زیر آسمان صاف یا زیر چادر یا دامنه‌ى کوهسار گفته شده است داراى یک طرز تفکر و تعبیر خاص ایرانى است که متأسفانه اشعار شهرى و ادبیات فارسى از آن‌ها بى‌بهره و برعکس آلوده به صنایع و آغشته به طرز فکر غربى یا «مستعر به» مى‌باشد چنانچه براى کسى که به این دوبیتى‌ها انس گرفته باشد اگر دوبیتى جعلى که مردم شهرى گفته باشند هر قدر هم در سادگى آن سعى شده باشد ببینید بى‌درنگ به ساختگى بودن آن پى‌خواهد برد.

این سادگى بیان و سهولت الفاظ از آن است که سرایندگان این اشعار از حلیه‌ى فضایل متداول برخى مردم شهرى که غالبآ مأخوذ از عربى است بى‌بهره‌اند، از این سبب نه لغات عربى در آن‌ها دیده مى‌شود «الّا قلیل» و نه تعبیرهاى علمى و ادبى که آن هم تقلید از عرب است و نه تشبیهات معمول ادبى که آن هم باز از اشعار عربى بویى برده است، از این رو هرچند داراى الفاظى عامیانه و تعبیرهایى روستایى است معذالک از لحاظ طبیعى بودن و خالى
بودنش از اغراق و کنایات و تصنع‌هاى شهرى، به‌نظر دل‌چسب و زیبا و به دل مأنوس و به گوش شیوا و لطیف مى‌آید، و اگرچه غالب این دوبیتى‌ها دست‌خورده و مغلوط است و بسى از آن‌ها ناقص و نارساست امّا باز آثار لطف و سادگى و حال از آن بیرون نرفته است.

دیگر از مختصات آن آزاد بودن قوافى است که بنا به عادت قدیم میزان قافیه را آهنگ کلمه قرار داده‌اند نه حرف، چنان‌که یار و مال، سرانداز و گردن‌انداز، کنج لب‌انداز، گرمسیرم،بى‌نصیبم، ور من انداخت و توى غم انداخت، زور خوبه زور خوبه لوک و راه دور خوبه، زن مقبول خوبه، فال‌گیرم، احوال‌گیرم، سر و جون را فداى یار گیرم، و ابرش کجایه، ترسش کجایه، تخمش کجایه… و غیره که گاهى قرب مخرج و گاهى آهنگ را معیار قافیه قرار داده‌اند.

دیگر از علایم قدمت و اصالت این دوبیتى‌ها آن‌هایى است که غالبآ مصراع سوم تکرار مطالب مصراع دوم بوده و ذهن شنونده را براى گرفتن نتیجه در مصراع چهارم آماده سازد، و بیشتر دوبیتى‌هاى خوب و قدیم از این قبیل است مثل دوبیتى‌هاى زیرین :

سرم درد مى‌کنه صندل بیارید         حکیم از ملک اسکندر بیارید

حکیم از ملک اسکندر نباشه         عرق از سینه‌ى دلبر بیارید

*     *     *

عجب رسمى‌است رسم آدمى‌زاد         که دور افتاده را نى مى‌کند یاد

که دور افتاده حکم مرده دارد         که خاک مردگان را مى‌برده باد

*     *     *

شب مهتو براى یار خوبه         نشستن در کنار یار خوبه

نشستن در کنار یار جونى         بده بستان بى‌آزار خوبه

دیگر از اختصاصات این اشعار لغات روستایى آن است که غالب آن‌ها فارسى خالص و بعضى از آن‌ها مربوط به لهجه‌هاى قدیم است، مانند لغت «وِل» به ضم اول و به کسر اول که بسیار استعمال شده و همه جا به‌جاى معشوقه آمده است و به‌نظر مى‌رسد که این لغت از ریشه‌ى قدیمى «ورد» به‌معنى «گل سرخ» باشد که در لهجه‌ى قدیم موجود بوده و عرب هم آن را از ایران گرفته و به همین معنى به‌کار برده است، و شهر وردیانکان، حرفادقان، گلپایگان، «شهرک سهرورد» از این ریشه و شاید شهر «ابى‌ورد» هم از این لغت ساخته شده باشد و محققان گفته‌اند که ورد به قاعده‌ى تطور حروف، «واوش» قلب به «گاف» و «را» به «لا» و «دال» آن در «لام» ادغام شده و گل گردیده است و هنوز هم مردم سمنان به گل سرخ «ول» گویند و چه‌بسا که معشوق را روزى به گل تشبیه کرده و «ول» نامیدند. سپس این نام را به معشوق‌هاى غیررسمى دادند و به‌تدریج آزاد با مفهوم ناپسندى که درباره‌ى زنان غیررسمى و غیرعقدى جاریست استعمال کردند و هر وقت خواستند بگویند فلان کس، فلان زن را به طریق غیرمشروع اداره کرد گفتند فلان فلان «ول» کرد یا فلان را ول کن یا فلان ول‌شده است یا فلان را ولش کردند و به‌تدریج کلمات ولگرد، و ول‌انگار، یعنى کسى که مانند ول گردش مى‌کند، یا او را ول انگاشته‌اند، نیز پیدا شد و به‌تدریج که معناى حقیقى این تعبیر ثانى هم از یادها رفت این کلمه معنى دیگرى به خود گرفت که امروز در میان عوام مصطلح است که گویند: ولم کن، یعنى مرا رها کن، و البته مفهوم حقیقى اولى و ثانوى این لغت را در نظر ندارند و مفهوم دیگرى که مفهوم ثالث باشد براى آن ابداع شده و معنى اولى و ثانوى به‌کلى از میان رفته است، امّا
هنوز مى‌بینیم معناى قدیم این لغت در اشعار روستایى باقیست. دوبیتى بعد از دوران باباطاهر عریان ستاره‌ى بختش در چاه ویل فروگرفت گرچه غیر از ایشان چند نفرى هم حرفى براى گفتن داشتند ولى هیچ‌کدام در تاریخ ادبیات نامى چون باباطاهر نشدند. دوران دوبتى‌سرایى منقطع شد تا اینکه در زمان صفویه با جستجویى که در دواوین شعر این دوره داشتم چندین دوبیتى ملاحظه شد. بعد از مشروطه و آغاز حکومت‌هاى پیشین دوبیتى‌گویى قویدست و ماهرى دیده نشد تا اینکه در سال‌هاى بعد از 1320 اکثر شاعران دوبیتى سروده‌اند تا به امروز اوج این را بایستى در دوره‌هاى متفاوت زمانى مجله‌ى جوانان امروز که دبیر سرویس شعرش استاد على‌رضا طبایى بود که نازنین مردى شیرازى با نگاهى تازه به شعر و نقد و دنیاى شاعرانه ما که انصافآ حق بسیار بزرگى به گردن من و همنسلانم دارد ایشان رونقى به ذهن و زبان و مفاهیم دوبیتى و دوبیتى‌سرایان با رهنمودى‌هاى بکر و ماهرانه‌ى خود داد.

جمع‌آورى و شکل این کتاب از همان سال‌هاى جوانى 1348 تا به امروز ادامه دارد و این موضوع را با دوست و شاعر همروزگار و همولایتى‌ام شادروان منوچهر آتشى که رحمت خدا بر باد، در میان گذاشتم، ایشان گفتند: شما که این کار بزرگ را دنبال مى‌کنید چرا از آغاز دوبیتى تا به امروز کار نمى‌کنید دیدم حرفى مقبول و دلخواه است کار را از باباطاهر و دیگر شاعران دوبیتى‌سرا آغاز کردم که دو کتاب را در بر گرفت یکى دوبیتى‌گویان امروز و دیگر دوبیتى‌گویان دیروز و براى هرکدام نامى برگزیدم مجموعه دوبیتى‌گویان امروز را براساس ذوق خودم گزینه کرده‌ام که امیدوارم دیگر شاعرانى که در آثارشان دوبیتى هست به نشانى ناشر جهت بهتر و کامل شدن کار ارسال بفرمایند که پیشاپیش از بزرگى‌هاى این شاعران سپاسگزارم. در سرانجام کار تشکر و درود و سلام خودم را نسبت به عزیزانى که در این کار مرا یارى دادند نثار مى‌کنم و همچنین کمال سپاس و امتنان را دارم.

1ـ از ناشر مهربان و ادب‌دوست استاد على‌رضا رئیس‌دانایى و خواهرزاده‌ى مهربانش سرکار خانم مریم رئیس‌دانایى که نویسنده و شاعرى دانا و نکته‌سنج است.

2ـ از دوست فهیم و دین‌پژوهم استاد دکتر مسعود جلالى مقدم که چشمانم را به دنیاى تازه ادبیات آشنا و باز کرد.

3ـ از پسرم مهندس على بهداروند که در بازخوانى شعرها عصاى دستم بود.

4ـ از برادر شاعرم ارمغان بهداروند که با مخاطب ممنوع به دنیاى شعر معرفى شد و به من که رسیدى بپیچ خود را در شعر امروز به ثبوت رساند.

5ـ از استاد متواضع و فروتن نقد و فلسفه ایران عبدالعلى دست‌غیب.

6ـ از تمام شاعرانى که آثارشان را با محبت چه از طریق کتاب یا به‌وسیله‌ى نامه در اختیارم قرار دادند.

7ـ از همسر صبور و شکیبا و دختران عزیزم زینب و آزاده که پیوسته مرا شوق و یارى مى‌دهند.

8ـ باقى بقایتان

9ـ غرض نقشى است کز ما بازماند             که هستى را نمى‌بینم بقایى

10ـ روز و روزگارتان خوش باد

               با سپاس: اکبر بهداروند

                    خرداد 1386 ـ باغستان کرج

 

اطلاعات بیشتر

وزن 730 g
ابعاد 21 × 14 cm
پدیدآورندگان

نوع جلد

SKU

97001

نوبت چاپ

شابک

978-964-351-380-1

قطع

تعداد صفحه

562

سال چاپ

تعداد مجلد

وزن

730

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “عاشقانه‌ها”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.