(021) 66480377-66975711

در خلوت غزل (گزیده‌ى هزار سال غزل پارسى)

39,000تومان

رضا شیرزادی

كلمه‌ى غزل در اصل به معناى حديث عشق، عاشقى‌كردن، و عشق‌باختن است كه در واژهاى تقدس‌آميز يحب و يحبونه، بر اريكه‌ى عرش نواخته شد و از من سخن مى‌گويد : «كنتُ كنز مَخفيآ فاحبَبتُ اَن اُعرفَ …»

شعر با موسيقى ارتباط تنگاتنگى دارد. از اين رو شعر غنايى، معناى گسترده‌ترى مى‌يابد. در گذشته شعرى كه با موسيقى و ساز (لير) نواخته مى‌شد را شعر غنايى ناميدند كه آفريده‌ى قوه‌ى عاطفى و احساسات درونى شاعر است. شعر اصيل، احساسات و عواطف شخصى را بيان مى‌كند؛ زيرا نيايش رب نوع‌ها و مناجات، در لحظات شادمانى، وحشت و… از عواطف سيّال انسان بَدَوى سارى مى‌شد. شعر غنايى آغاز خلقت شاعرانگى بشر است كه جنبه‌ى سفارشى و عايدات مادى شاعر در آن رنگى ندارد و اوج ادبيّت را به عرش مى‌رساند، برخلاف شعر حماسى كه مولود اراده است و از ضمير غايب او روايت مى‌كند و يا شعر تعليمى كه با هدف آينده‌نگرى و خير و مصلحت انديشى؛ تو را مورد خطاب قرار مى‌دهد؛ در غزل بيشتر، من با من در گفتگو است؛ شاعر به زمان حال نظر دارد و احساسات و عواطفش، صادقانه و صميمى است چنان كه مولانا مى‌فرمايد  :

بازآمدم، بازآمدم، از پيش آن يار آمدم         در من نگر، در من نگر، بهر تو غمخوار آمدم

شادآمدم، شاد آمدم، از جمله آزاد آمدم         چندين هزاران سال شد، تا من به گفتار آمدم

انتشار كتاب در خلوت غزل به كوشش آقاى دكتر رضا شيرزادى چشم‌اندازى اميدواركننده پديد مى‌آورد كه هنوز شور و غوغاى غزل در ميان دوستداران ادب پارسى فروننشسته است، هنوز هم به رغم دشوارى‌هاى زمانه، كسانى يافت مى‌شوند كه عمرى را بر سر غزل بگذارند و به كار سترگ پژوهش در باب غزل، نرد عشق ببازند.

در انبار موجود نمی باشد

توضیحات

گزیده ای از کتاب در خلوت غزل

بوى جوى مولیان آید همى         یاد یار مهربان آید همى

ریگ آمو و درشتى راه او         زیر پایم پرنیان آید همى

آب جیحون از نشاط روى دوست         خنگ ما را تا میان آید همى

اى بخارا شاد باش و دیر زى         میر زى تو شادمان آید همى

میر ما هست و بخارا آسمان         ماه سوى آسمان آید همی

میر سرو است و بخارا بوستان         سرو سوى بوستان آید همى

آفرین و مدح سود آید همى         گر به گنج اندر زیان آید همى.

در آغاز کتاب در خلوت غزل می خوانیم

 

پیش‌گفتار   11

انتخاب روحِ ایرانى     15

شعر، موسیقى، غزل    23

پیوندى عمیق             25

مقدمه        27

رودکى بلخى             39

سنایى غزنوى            42

انورى        47

جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانى                 53

خاقانى شروانى           58

عطّار نیشابورى          64

فخرالدین عراقى        86

فرید اصفهانى             94

همام تبریزى              96

نزارى قهستانى           101

زندگى نامه :             101

اوحدى مراغه‌اى        107

خواجوى کرمانى       125

عماد فقیه کرمانى       142

عبید زاکانى               156

سلمان ساوجى           158

شاه نعمت‌الله ولى       173

عبدالرحمان جامى      177

بابافغانى شیرازى         191

کمال‌الدین محتشم‌کاشانى         200

وحشى بافقى              211

شیخ بهایى                 220

عرفى شیرازى            224

نظیرى نیشابورى        233

شرف‌الدین شاپورتهرانى            239

فصیحى هروى           243

ابوطالب کلیم‌کاشانى                 246

طالب آملى                251

فیاض لاهیجى            265

صائب تبریزى            272

ملامحسن‌فیض‌کاشانى               285

بیدل دهلوى              296

حزین لاهیجى            304

هاتف اصفهانى          322

سحاب اصفهانى         330

مجمر اصفهانى           337

واله اصفهانى              339

نشاط اصفهانى            342

زرگر اصفهانى           348

یغماى جندقى            349

فروغى بسطامى          353

قاآنى شیرازى            362

سروش اصفهانى         368

میرزا حبیب خراسانى                370

وقار شیرازى              380

افسر کرمانى              384

وحدت کرمانشاهى    386

ادیب نیشابورى          388

عبرت نائینى               392

فصیح‌الزمان شیرازى   399

شوریده‌ى شیرازى      403

صفاى اصفهانى          414

سرخوش تفرشى        416

صغیر اصفهانى           418

اقبال لاهورى             422

عارف قزوینى            427

ابوالقاسم لاهوتى        433

محمود تندرى           436

ملک‌الشعراى بهار      438

نظام وفا      443

فرخى یزدى              448

یحیى ریحان              452

جلال‌الدین همایى      454

حسین پژمان بختیارى                458

محمدحسین شهریار   461

قاسم رسا    466

ذوقى همدانى            469

رعدى آذرخشى         472

رهى معیرى               477

امیرى فیروزکوهى      482

ابراهیم صهبا              489

مؤید ثابتى                 492

هادى پیشرفت            496

ابوالحسن ورزى         498

احمد گلچین معانى    502

فریدون توللى            509

على اشترى                514

رحیم معینى کرمانشاهى             520

عبدالعلى ادیب برومند               524

اسماعیل نواب صفا     528

پروین دولت‌آبادى     532

مشفق کاشانى            538

سیاوش کسرایى         543

فریدون مشیرى          547

عبدالله الفت               556

نظمى تبریزى             560

مهرداد اوستا              571

شرف‌الدین خراسانى                 576

هوشنگ ابتهاج          579

سیمین بهبهانى            587

مهدى اخوان‌ثالث       599

نادر نادرپور               607

فخرالدین مزارعى      611

فروغ فرخزاد              616

منوچهر نیستانى          618

پرویز خائفى              621

نوذر پرنگ                623

محمدرضا شفیعى‌کدکنى           625

سیدعلى موسوى‌گرمارودى       630

محمدعلى بهمنى        633

حسین منزوى            639

سیدحسن حسینى       653

سلمان هراتى              658

قیصر امین‌پور            661

تک غزل‌ها               668

فهرست منابع             701

پیش‌گفتار

 

گامى بلند در راهى بى‌پایان

 

 

 

 

کتاب «در خلوت غزل» که به کوشش آقاى دکتر رضا شیرزادى تدوین شده، جاى خالى یک منبع مهم ادبى را براى پژوهش در عرصه غزل پر کرده است و مى‌تواند مرجع معتبر و قابل اعتمادى براى بررسى غزلِ فارسى، شناخت سرچشمه‌هاى آن و درک تحول آن طى تاریخ به شمار آید. غزل، فخر ادب پارسى است و در سیر تاریخى خود به مهم‌ترین نوع ادبى ایران تبدیل شده است. از این رو در عرصه پژوهش‌هاى ادبى، غزل‌پژوهى جایگاه ویژه‌اى را به خود اختصاص مى‌دهد.

در رهگذر ایام و در میان سخن سرایان و پارسى گویان، غالبآ ادیب به کسى گفته مى‌شده که توانایى سرودن غزل داشته باشد. از این رو غزل، ملاک و معیارى براى سنجش توانایىِ اهل ادب به شمار مى‌آمده است. در دوره کنونى و به رغم رواج قالب‌هاى نوینى همچون شعر نیمایى، شعر سپید و شعر آزاد، هنوز هم غزل بر تارک ادبیات معاصر نشسته و جایگاه شامخ و استوار خود را در میان انواع ادبى معاصر از دست نداده است. تداوم غزل به عنوان یکى از قالب‌هاى ادبىِ زنده و رایج، جدا از تداوم حیات جنبه‌هاى معنوى و عاطفىِ غزل‌سرایى سنتى، به معناى بقاى نظام مدوّن وزنِ شعر فارسى در قالب‌هاى عروضى است. در هر صورت هیچ غزلى بدون یکى از اوزان ثبت شده پیشین (و یا همراه با اصلاحاتى در اوزان گذشته) نمى تواند شکل بگیرد و همین امر، راه را براى تحول و تکامل وزن در آینده ادبیات ایران باز مى‌گشاید.

از این گذشته، تصور هر گونه سیمایى از عشق در سرزمین ما بدون توجه به غزل، به عنوان اصلى‌ترین واگویه ادیبانه عشق، در میان ما ایرانیان ناممکن است. آنچه در این مجموعه، از تاریخِ کمابیش هزار ساله غزل گِرد آمده است، نمونه چشمگیرى از نمایش این سیر تاریخى و چگونگىِ تحول غزل در طول ایّام بوده است. این مجموعه شامل نمونه‌هاى غزل، از بیش از
صد شاعر دوره کهن و معاصر است و براى پژوهشگران ادب فارسى، میدانى گسترده براى تحقیقات ادبى بر روى این جلوه‌ها و چهره‌هاى بارزِ غزل، در ادبیات ما است. براى نمونه مى‌توان این زمینه‌ها را براى عرصه تحقیق بر روى این مجموعه انتخاب کرد :

– بحث پیرامون وزن و بسامد اوزان عروضى در غزل‌هاى حاضر

– بحث پیرامون ردیف و نقش واژگان سازنده ردیف در ساختار این غزل‌ها

– بحث پیرامون قافیه و روش‌هاى شکل‌گیرى قافیه در غزل‌هاى برگزیده

– مقایسه عشق حقیقى و مجازى در غزل‌ها

– شیوه‌هاى تصویرآفرینى و صور خیال و کاربرد آرایه‌هاى علم بیان

– شناخت آرایه‌هاى لفظى و بررسى بسامد و تحول این آرایه‌ها در گذر تاریخى

– بررسى ظرفیت‌هاى موسیقیایى غزل‌ها و جایگیرى هر یک از آنها در دستگاه‌ها و گوشه‌هاى ردیف آوازى موسیقى ایرانى

– بررسى زبان‌شناختى و درک تحول زبان در مقولات آواشناختى، واژه‌شناختى و همچنین در صورت نحوى و ترکیبى کلام در جریان تاریخ شکل‌گیرى غزل هاى حاضر

– بررسى سبک‌شناختىِ این غزل‌ها و استخراج تفاوت‌هاى سبکى آنها

– بررسى ابیات مطلع و مقطع و چگونگى حُسن آغاز و حُسن ختام در این غزل‌ها

در این کتاب البته جاى سه غزل‌سراى بزرگ، تعمدآ خالى است: مولانا ، سعدى و حافظ. چرا که بى‌گمان از میان غزل‌هاى آنان، برگزیدن چند غزل، دشوار و چه بسا ناممکن مى‌نموده است. این سه شاعر، در اوج غزل سنتى ایران قرار گرفته‌اند و همه غزل‌هاى آنها در مذاق اهل ذوق، شیرین است. ملاک این حلاوت و پسند را باید آن بدانیم که غالب غزل‌هاى این سه شاعر بزرگ، توسط اهل موسیقى، براى آواز و یا تصنیف برگزیده شده‌اند و همین بس که بسیارى از آنها با نواى جاودانه استادانِ آواز، در خاطره مشتاقانِ ادب ثبت و ضبط شده‌اند.

در عهد قاجار، فرصت‌الدوله شیرازى کتابى فراهم آورد با عنوان بحورالالحان. او در این کتاب که در نوع خود بى‌نظیر بوده است، در حد شناخت خود از موسیقى و اوزان عروضى، طى دسته بندى جالبى براى هر وزن، گوشه‌یا گوشه‌هایى را که در هر یک از دستگاه‌هاى موسیقى ایرانى مى‌توان شعرهاى آن وزن را در آنها به آواز خواند، تعیین کرده است. اگر چه مى‌توان مدعى شد که کلیه اوزان عروضى را در همه گوشه‌هاى ردیف آوازى موسیقى ایرانى مى‌توان اجرا کرد، اما جا دارد دکتر رضا شیرزادى چنانچه این راه را بخواهند ادامه دهند همچون فرصت‌الدوله شیرازى گوشه‌هاى پیشنهادى براى هر وزن را در جلد دومى که بر این کتاب ارزشمند مى‌نگارند، ارائه کنند. به ویژه آنکه ایشان خود آشنا به آواز و موسیقى اصیل ایرانى هستند و با این کار مى‌توانند بابى جدید در انطباق گوشه‌هاى دستگاه‌هاى موسیقى
مقامى ایران با اوزان عروضى شعر پارسى بگشایند.

بى‌تردید چه براى اهل ادب و یا اهل موسیقى و چه براى زبان‌شناسان و همچنین پژوهندگان تاریخ و فرهنگ ایران زمین، کتاب «در خلوت غزل» دروازه‌اى خواهد بود براى تحقیق و تعمق در احوال سخن سرایان این سرزمین و سرآغازى مى‌تواند باشد بر پویه پژوهشى آنان که مى‌خواهند در غزل فارسى تدقیق و تدبّر بیشترى به عمل آورند.

               دکتر عطاالله کوپال

            تابستان 1392  

 

اطلاعات بیشتر

وزن 1100 g
ابعاد 23 × 18 cm
پدیدآورندگان

نوع جلد

SKU

97018

نوبت چاپ

شابک

978-600-376-043-1

قطع

تعداد صفحه

711

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

1100

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “در خلوت غزل (گزیده‌ى هزار سال غزل پارسى)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.