مجموعه اشعار محمدعلى بهمنى

85,000تومان

محمد علی بهمنی

دوره‌ى معاصر غزل با چهره‌هايى همچون بهار و شهريار جوانه مى‌زند و با حضور رهى معيرى و هوشنگ ابتهاج «سايه» و بانو سيمين بهبهانى به‌بار مى‌نشيند. دهه‌ى پنجاه شمسى شاهد ظهور چهره‌اى است در غزل كه استيل و زبان خاص خود را دارد. محمدعلى بهمنى كه از كودكى و نوجوانى شيفته‌ى سرودن است به‌جاى مدرسه سر از چاپخانه درمى‌آورد. در ده‌دوازده سالگى چاپخانه‌ى «تابان» در خيابان ناصرخسرو محل كار او بود كه مجله‌ى «روشنفكر» در آن چاپ مى‌شد. اين مجله صفحه‌ى شعرى داشت به‌نام «هفت‌تار چنگ» كه از سوى زنده‌ياد فريدون مشيرى نظارت مى‌شد. اتّفاقى در اين باره راه بهمنى را براى رسيدن به شعر و آفرينش ادبى هموار مى‌كند. اين روايت بهمنى است از ماجرا :

«… روزى در قسمت فرم‌بندى داشتم يواشكى شعرهاى حروف‌چينى شده و آماده‌ى غلط‌گيرى و چاپ را نگاه مى‌كردم كه متوجه شدم قسمتى از شعر شاعرى را نمى‌شود به‌آسانى قسمت‌هاى ديگرش خواند. وزن‌اش خراب بود. با زبان بى‌زبانى به آقاى صفحه‌بند گفتم اين شعر غلط است. و آقاى صفحه‌بند كه شايد خستگى كار بى‌حوصله‌اش كرده بود با عصبانيت جواب داد: “اين فضولى‌ها به تو نيامده بچّه!”

اما ساعتى بعد همراه مردى كه لبخندى فراموش‌نشدنى بر لب داشت به سويم آمد و مرا به مرد همراه نشان داد و گفت: “اين بچه را مى‌گفتم.”

آن مرد كه بعد دانستم فريدون مشيرى است، زودتر از من سلام كرد و دست مهربانش را بر شانه‌ام گذاشت و گفت: “شعر دوست دارى؟” باور كنيد تا آن زمان هيچ‌كس اين‌قدر مهربان با من حرف نزده بود، آن هم درباره‌ى
شعر كه نمى‌شناختمش امّا عاشقش بودم. زبانم مثل دست و پايم گم شده بود. آن مرد خوب گويا متوجّه احوالم شده بود، مهربانى را بيشتر كرد و پرسيد: “از كجا فهميدى اين شعر غلط است؟” گفتم: “به روانى قسمت‌هاى بالا و پايينى‌اش نيست.”

توضیحات

گزیده ای از مجموعه اشعار محمد علی بهمنی

به حرف گوركن پير گوش مى‌داديم :

برو رفيق كه گورى نكنده باقى نيست

شكست تلخى گفتار كدخدا را داشت

شكسته برگشتم

نه با اصالت آن روستايى مغرور

در آغاز کتاب اشعار محمد علی بهمنی می خوانیم

 

سخن ناشر         25

باغ لال     فتح طلسم‌ها       35

با باد      37

بعد از عبور        40

معراج بى‌برگشت   41

ميهمانى   43

وَ هرزه‌اى ديگر    44

عطسه     46

شب       47

زندگى    48

برگ      50

باغ لال   51

صبح      52

صبحانه   53

گپ       54

خسته     56

فصل      58

گريه      59

سؤال      60

من و تو   62

آسمان     63

هزار مرتبه كوچك‌تر         64

راز        65

كبوترى بفرست    66

وهم       67

كودكى‌ها            68

فكر       70

فردا       71

آفتاب مهتاب چه رنگه      72

موزه       74

ياد        75

ديوار      76

زيارت    78

مادر       79

1 (گنجشك‌ها را ذوق آواز)    81

2 (هوا تشنه، زمين بى‌سايه، تب‌دار)          82

3 (قنارى، از نفس مى‌ماند و مى‌خواند)    83

4 (لب تو، گرم‌ترين آتش زمستانى)         84

5 (شب و تنهايى و چشمان بى‌خواب)      85

6 (ساعت وعده سر رسيد و گذشت)       86

7 (تلفن زنگ زد، دو بار، سه بار)             87

خواب     88

در فصل عطسه‌هاى پياپى

من و تو   93

من هنوز زنده‌ام    96

كليد       98

ساعت    100

در فصل عطسه‌هاى پياپى   102

زيبايىِ به ثبت رسيده        104

هذيانى    106

اى چشم‌ها         107

گهگاه دوست!      108

در خانه‌ى خودم   109

كوهى     110

اى خالق دوباره‌ى ققنوسان          111

نام        113

در بى‌وزنى

باستانى   117

انفرادى    119

سايه      121

چقدر چشم‌هاى تو حسودند         123

كسى در خانه نيست         125

تو كلمات را مى‌خرامى     126

باد         128

گپ       129

لحظه‌هاى شماره شده

1 (چه‌گونه از روزنى مى‌گذشتم)             133

2 (شعرم جدار خاكستر دارد)    134

3 (نمك‌سوده‌تر از آنى كه زمان فاسدت كند)         135

4 (با گندمى زمينى شدم)          136

5 (چشمى / شكار كرد مرا / ديشب)         137

6 (با هر شعر / در جمعيتى گم مى‌شوم)     138

7 (طوفان / نسيمى‌ست كه مى‌وزد)           139

8 (پروانه / بى‌تاب گلى‌ست كه براى تو چيده‌ام)       140

دغدغه‌هاى ثبت‌شده            141

1 (چيزى نمانده بود)                 143

2 (پژواك، / كسى‌ست در سنگ)            144

3 (حتى / طرح خورشيدى)       145

4 (اين‌همه گنجشك / بر يك درخت)     146

5 (خورشيد / صبحانه‌ى من است)             147

6 (پلك سفره را مى‌گشايم)     148

7 (يادگار من است / اين درخت)             149

8 ايستاده بودم كه پرنده رفت)                  150

9 زيبايى تو / حرف ندارد)       151

10 (خود را كه مى‌شكستم)    152

11 (برگ، / هنوز نرفته)          153

12 (زيبايى تو / در سنگ رسوخ مى‌كند)                154

13 (تا اين صفحه‌ى تاخورده)                 155

14 (اضطرابى در جانش)         156

15 (بانگ اقيانوس دارد / صدف شعرم)                  157

بر صندلى غروب   158

آتش مى‌گيرد چمن          159

آفتاب     161

سكوت    162

رؤيايى بيرون آمده از خواب         163

نفس‌هاى پژواكى   165

امانم بده

از تو گفتن          169

سرود كار           171

ديوار سنگى        173

هنوز مى‌شه يه كارى كرد   175

وقتى هوا ابرى مى‌شه        177

اگه برگردى        179

بيا با هم حرف بزنيم        181

سه چار تا جمله‌ى قشنگ   183

حيوونى تازگى آدم شده بود         185

دهاتى     187

سفر       189

دلخوشى   192

شاه‌ماهى‌ها         194

معجزه     196

نمى‌دونم چى بِگم   198

قطره‌ها    200

امروزُ فردا          202

گُلدون    204

مرغِ سحر          206

قصر       208

خوب     210

قاب       212

خودتُ به خواب نزن       213

ماهى      215

انتظار     217

خاك‌نشين           219

منُ تو     221

از تو خوندن       223

دروغگو دشمن خداس       225

خيال      227

فصل تازه          229

بى‌حوصلگى        231

يه قصه    233

گره        235

تو قفس   237

فردا       238

اون روزا            240

دوس دارم زنده باشم       242

پدربزرگ           244

شب       246

دريا       248

عاشقِ اين زمونه   250

وقتِ گلِ نِى        252

كوچولو   254

صداى عاشقى      256

بهانه‌ها    258

وقتى تو نيستى      260

اين كيه؟   262

رودخونه‌ها         264

درد        267

گذشته‌ها هرچى بوده گذشته         269

همين روزا          271

بهار بهار           273

واسه اينه           277

مى‌خونم از تو كه تكرارى نشم       279

عاشقى شبيه آتيش‌بازى نيست       281

يه روزى           283

وقتى كه از تو پُر مى‌شم     285

صبح زود يه قاصدك سوار باد خنك     287

پهلوون مالِ همه‌س             299

فصلى ديگر

چراغ      315

در ميان مردم       317

ميدان      319

در شعر من زنى‌ست كه بى‌مرد مانده است    321

چرا خون به گهواره ماسيده است    323

دردى‌ست كه ريشه‌اش زمينى‌ست    325

هى مترسك، كلاه را بردار   327

آن بهارى باغ‌ها و اين بيابانى زمستان!       329

اين شرمسارى گل، يا شرمسارى من؟        331

نيستى شاعر كه تا معناى «حافظ» را بدانى   333

طرح زمينى بزنم دوست را            335

اين سفر همرهِ تاريخ به‌جا مى‌ماند   337

آن شعله‌ى خُرد اينك، فواره‌ى آتش‌هاست    339

مثنوى پاسخ        341

گاهى دلم براى خودم تنگ مى‌شود

عرصه خالى‌ست چنان شامگه بعد از كوچ!   347

در من غزلى اينك دنبالِ تو مى‌گردد!           349

كمالِ دار براىِ منِ كمال‌پرست       351

باز اين كه بود گفت: «اَناالحق»      353

من در سكوت نيز صدا را شناختم   355

كرده‌ام يك كشت‌زارِ پنبه را در گوشِ چشم   356

هم‌قفسِ صبورِ من! حوصله پَر ريخت تو را   358

زخمى كه حيله بر جگرِ اعتماد زد    359

شهرِ ويران‌شده‌ام بى‌هُده اين خاك مَكاو       360

آيينه در تكرار پاسخ‌هاى خود حاشا نمى‌داند           362

او سرسپرده مى‌خواست من دل سپرده بودم   364

هر بار عزمى داشتم چيزى مرا از كار وامى‌داشت      365

من آن سرم كه به پيرانه هواى توبه‌شكن دارم          367

تنها به خواب مى‌شد از او باج جان گرفت   369

اما من آن مورم كه همواره به‌دنبال رسيدن بود         371

حيف انسانم و مى‌دانم تا هميشه تنها هستم    373

من فلسفه‌اى دارم، يا خالى و يا لبريز         376

به خواب مى‌زنم اين چشم‌هاى حادثه‌جو را           378

من ناخلفى با پدر خويش نكردم    380

شب كه آرام‌تر از پلك تو را مى‌بندم           382

من قصد نفى بازى گل را و باران را ندارم   384

دلم براى خودم تنگ مى‌شود          386

يك مرغِ ديگر كم شد از اين فوج بى‌پرواز و آواز      388

اين چهره‌ى بى‌نقاب يعنى من!        390

امشب ز پشت ابرها بيرون نيامده ماه         392

آرامشى دوباره مرا رنج مى‌دهد      394

اين سيب كه ناچيده به دامان تو افتاد         396

تو آن شعرى كه من جايى نمى‌خواهم          398

يخ كرده‌ام يخ‌كردنى در تب           400

نشستم به بامى كه باميش نيست     402

منى كه هر نخ من رشته‌اى ز فرياد است      404

تو را چون آرزوهايم هميشه دوست خواهم داشت     406

كجا دنبال مفهومى براى عشق مى‌گردى؟     408

درّه‌ام پاى گرفته است كه ديگر بنشينم        410

تو را به شعر زمينى چه‌گونه بنشانم   412

چه رفته است بر اين واژه‌ها نمى‌دانم!          414

تا دل به چنين شب نزنى نيست سحر نيست            416

يك‌بار ديگر اى عشق! مشت مرا گره كن     418

از هر طرف نرفته به بن‌بست مى‌رسيم         420

دستم هميشه دشمن من بوده است     422

در آتش تو زاده شد ققنوس شعر من          424

تو دورِ آخرى هم مستى و هم راستى دارى   426

معيار عاشقى چيست؟       428

اين روزگار اين اشتهاى مار بر شانه          430

زين پس تو پايتختِ جهان منى      432

عاشقى نقلىِ استمرارى‌ست           433

خوشا هرآنچه كه تو باغ باغ مى‌خواهى      435

پُرنقش‌تر از فرش دلم بافته‌اى نيست           437

آينه در جواب من باز سكوت مى‌كند         439

براى پر زدن از تو خوشا مرام عقابان        441

به‌دست آوردم و از دست دادم پوچ يعنى اين           443

او غمى دارد كه غير از خنده درمانى ندارد    445

مرا با بركه‌ام بگْذار دريا ارمغان تو   447

كِى در كدام اوج به من بال مى‌دهى           448

مى‌گويد: «از من سير خواهى شد» زبانش لال!       450

بى‌تو هميشه كوه مرا تشنه مى‌كند     452

غزلى چون خود شما زيبا    454

آمده‌ام با عطش سال‌ها     456

باز در جمع تازه‌ى اضداد    458

خونِ هر آن غزل كه نگفتم به پاى توست    460

دريا و من چه‌قدر شبيه‌ايم   462

اين غزل‌ها همه جان‌پاره‌ى دنياى من‌اند      464

مثنوى‌ها   467

مثنوى پدر          469

مثنوى مست        471

مثنوى چراغ        474

مثنوى سكوت      476

اخوان رفت         478

هفت پشت عطش           480

شاعر شنيدنى‌ست

نگاه مى‌كنى و من ز شوق مى‌ميرم   485

حرف شبنامه‌ى چشمش را تكثير كنيد        487

عريان‌ترم ز شيشه و مطلوب سنگسار         489

پى آن حادثه نادره‌اى مى‌گردم       491

تمام هُرم گناهت به جان من، بنشين           493

زمانى‌ست حتّى غزل هم نگفتم       495

زمانه از تو هزاران شبيه ساخته است         497

جنس گِل ما مى‌شد، سوفالى سوفالى          499

 

گل‌هاى بى‌شميم به وجدم نمى‌كشند   501

آسمان بود كه از دست زمين مى‌افتاد           502

مرا ببخش اگر چشم نكته‌بين دارم   504

گاه باران همه‌ى دغدغه‌اش باغچه نيست      505

به من كه سبزپرستم چه گفت چشمانت؟      507

خلاصه مثل مترسك گذشت زندگى من       509

هميشه عشق به جرم نكرده مى‌سوزد          511

تو هم سكوت مرا پاسخى نخواهى داشت     513

دوست‌ترين دوست تويى    515

همواره ما شبيه به هم دوره مى‌شويم           516

من عافيت سخت‌ترين تجربه‌هايم     518

ما به اندازه‌ى هم سهم ز دريا برديم           520

شب‌هاى شعرخوانى من بى‌فروغ نيست       522

من از هميشه چه مى‌خواهم به‌جز توالى توصيفت؟     524

شناسنامه‌ى من يك دروغ تكرارى‌ست        526

سر آن بار امانت چه بلا آورديد؟    528

صدا         531

1 (حنجره‌ى باران / پژواك پَرِ پرندگان)   533

2 (چرا بدانمت!؟)     534

اين خانه واژه‌هاى نسوزى دارد

كاسه آب ديوژن   537

عصا را پس در گذاشته‌ام   540

اين خانه واژه‌هاى نسوزى دارد      542

نارس هم           544

راست‌تر اما        545

در آستانه           547

صدا       549

روزنامه‌ها را باز نكن       551

دى شيخ            552

دانسته باش         553

ترديد نكن         554

توامانِ خستگى و شوق     556

سقوط نديدنى‌ست           557

خود را به مشاطه مسپار    559

بركه يا اقيانوس    560

بى‌كه بدانى          562

كمى حقيقت كمى دروغ     563

ققنوسِ نوزاد       565

جنگل روحم از آن آسمان   567

وايا        569

چند عصا ساييده باشم و هنوز…    570

تو آيينه نيستى؟     573

هى…      574

خانوادگى          577

رابط       579

نخل بلند نسل من           580

ببرِ گنو    582

هوشِت كُجان؟     585

سرگنگى   589

سركنگى 1 (در خواب ديده بودم)          591

سركنگى 2 (خمار خلسه‌ى گهواره مانده بودم)      594

سركنگى 3 (سركنگى تو مُسرى است؟)                 596

سركنگى 4 (پيش از وقوع سركنگى)      598

سركنگى 5 (دوباره خواب مرا بُرد رنگىِ رنگى)     599

سركنگى 6 (زلزله يا لرزه‌ى سركنگى است)           601

چتر براى چه؟! خيال كه خيس نمى‌شود

تا مرگ رسيديم و به سويى نرسيديم          607

حتى به رستخيز زبان وا نمى‌كنم      608

چه فرق دارد شيطان وَ يا فرشته شدن        610

اى هرچه صدا، هرچه صدا، هرچه صدا تو   612

در خود گريستم كه به آخر رسيده‌ام          614

دريا سكوت كرده و من حرف مى‌زنم         616

دستى كه هرچه قلم را از هرچه جوهر تهى كرد        618

بنشين كه تازه‌اى بسرايم شنيدنى      620

سپيد و وحشى و مغرور، شعر يعنى اين       622

هميشه عشق مرا تا غروب‌ها برده است       624

سَ  سَ  سَ  سَ  وَ زبانم به رمز نام تو را گفت      625

آن‌قدرها سكوت تو را گوش مى‌دهم         627

كمى به فكر غزل‌هاى ناتمامم باش   629

چرا من حرف سياسان عالم را نمى‌فهمم       631

مجموعه‌ى آماده‌ى نشرم، خبرِ بد     633

از كودكى مرام بزرگانه داشتى        635

چه‌قدر بى‌كَسَم اى سرشناس‌هاى هميشه!     637

معنى پير شدن ماندنِ مردابى نيست            639

هرچه از خاك سرودم به سماعم نكشاند      641

سوكوارانِ شما، مرثيه‌خوان خويش‌اند          643

ديگر سؤال ديگرى از او نداشتم     645

دو مرغ عشق كه از آدمى نمى‌دانند    647

… خيال كه خيس نمى‌شود

نه!         651

اين شصت‌ساله     652

گپ       654

شايد      655

و ندانستى          656

تشنه‌هاى ناگزير   657

تهمت عاشقى       658

اشتهاى خاك       659

باران مى‌داندم      661

باران      662

صدا       663

نمِ شعرى           664

پاسخ      665

هفت صدا          666

چرخان   667

او          669

شصت و سه سالگى         670

بازجويى            671

تازه چه دارى؟     673

تمام        674

تَب        675

فال        677

هنوز هستى!        678

گُم!        679

من زنده‌ام هنوز و غزل فكر مى‌كنم

يك (سؤال كرد از آغازِ سال تأسيسم)        684

دو (تا آينه جان! در تو ببينم منِ خود را)    686

سه (بگير دست مرا تا تبِ تو را بسرايم)     688

چهار (مرا ببر به «منم» آن منى كه خالِق آنى)           690

پنج (پنهان كه پشتِ صورتكِ پيرسالى‌ام)                 692

شش (عكسِ من است)            695

هفت (چشم‌هايم اگر نمى‌بيند)                  697

هشت (دل‌خوشم با غزلى تازه، همينم كافى‌ست)     700

نُه (دوستم دارى مى‌دانم)          702

ده (بينِ من و تو فاصله‌هايى‌ست نديده)     704

يازده (پيرانه‌سر طلا شده بخت سفالى‌ام)   706

دوازده (راز مگويى، به خدا گفته‌ام)         708

سيزده (مرا به جُرم همين شعر متهم كردند)               710

چهارده (هنوز هيچ‌كَسم پُر نكرده است به ميزان)     712

پانزده (چه زود پير شدم، پير سال و ماه كه نه)          714

شانزده (من شاعرِ معاصرِ قرنى نديده‌ام)   716

هفده (سؤال كرده‌ام از جاده‌هاى پشتِ سرم)            718

هجده (كافى‌ست جاى شك به پسندت يقين كنى)   720

نوزده (بالغ كه شدم، شعر، صداى بَم من شد)            722

بيست (خبر اين است كه: من نيز كمى بد شده‌ام)      724

بيست و يك (مقابل خودمم بس كه منحنى شده‌ام)                 727

بيست و دو (خودم در آينه خود را به شوق مى‌بوسم)             729

بيست و سه (نه احتياج به سيب و نه گندم است اين‌جا)           731

بيست و چهار (سكوت كردم و فهماندمش عذاب اين است)                733

بيست و پنج (غزل در نزد من، هرچند جان شعر ايرانى‌ست)    735

بيست و شش (سؤال مى‌كنم از خود چرا حسود شدم!)         737

بيست و هفت (شكست خورده‌ام از عقل در مصاف جنونم)                  739

بيست و هشت (خلاصه‌تر بكن اى مرگ داستانم را)             741

تنفس آزاد

يك (همه‌ى بى‌خوابى‌هاىِ ساليانم)             745

دو (چه صدايى‌ست)                 746

سه (عكاس كه نيستى)              747

چهار (بايد به فكر تنهايى خودم باشم)      748

پنج (جهان كوچك‌تر از آن‌است كه گم‌ات كند)    750

شش (همه مى‌توانند بنشينند)    751

هفت (از پلكانِ ابر بالا مى‌رفتم؟)              752

هشت (كلاغ خبرچينى كرد)    753

نه (من آن سنگَم…)                  754

ده (از ارتفاعِ خواب پرت شده‌اى؟)           755

يازده (به درك شاعر و دريا كه مى‌روى)                 756

دوازده (كمى نارنجى هم…)     758

سيزده (هر صبح بر بامت مى‌نشيند)           759

چهارده (بيست‌ساله بودم اگر)                  760

پانزده (باران زنى‌ست)             761

شانزده (مرگ هم به تساوى تقسيم نمى‌شود)           761

هفده (تعداد صورت مسئله را تغيير نمى‌دهد)            763

هجده (گوش تلفن كَر)            764

نوزده (با نگاه تو به خودم كه نگاه مى‌كنم)               765

بيست (ساعت: هفت صبح:)     766

بيست و يك (نه امروز ديروز است)        768

بيست و دو (هر صبح…)         769

بيست و سه (من و تو را…)     770

بيست و چهار (من دلِ رفتن نداشتم)     771

بيست و پنج («در آغاز كلمه بود» / صورتى در معنا)              772

بيست و شش («در آغاز كلمه بود» / مگر كلمه / كلام نشد؟)               773

بيست و هفت (روياندنِ آب است)        774

بيست و هشت (سرما هم…)   775

بيست و نه (نه از خودم فرار كرده‌ام)      776

سى (گاهى شعر وادارم مى‌كند)               777

سى و يك (گاه آدمى تنهاتر از آن است كه سكوتش مى‌گويد)             778

سى و دو (كنارِ نشسته‌ها نشسته‌ام)           779

سى و سه (فقط بيست و هفت روز)        780

سى و چهار (اين گوشِ «وان‌گوگ» است)           781

سى و پنج (مى‌ترسم قفسِ پرنده‌اى باشم)               782

سى و شش (رويين‌تن نيستم)                  784

سى و هفت (اين‌گونه است)   786

سى و هشت (هنوز ماه را لمس نكرده است!)        787

سى و نه (شعر اتفاقى‌ست)      788

چهل (امروز هم به داروخانه كه رسيدم)   789

چهل و يك (امروز شايد روزِ خاصى براى شما نباشد)             791

چهل و دو (واگوى چه باشم؟)               793

چهل و سه (زمان را كه نمى‌توانم متوقف كنم)      794

چهل و چهار (نمى‌گويم به آينه‌اى كه تو در آن نگريسته باشى)            796

چهل و پنج (نه مطلق است)   798

چهل و شش (نه ساعت آغازم مى‌كند)                 800

چهل و هفت (يكى يكى دورشان مى‌اندازم)         802

چهل و هشت (رؤياهاى من‌اند اين قاصدك‌ها)     804

چهل و نه (بر گُرده‌ام مى‌كوفت)            805

پنجاه (با چه قلمى كابوس‌ها نقش مى‌زنند خود را)                  807

پنجاه و يك (به شمارش دندان‌هايت…)                  809

پنجاه و دو (داشت ادايم را درمى‌آورد)                 810

پنجاه و سه (بادبان به بى‌سويى مسپار)    811

پنجاه و چهار (اين گُسل بيش‌تر از اين‌كه نمى‌تواند ويرانم كند)            812

پنجاه و پنج (شايد من پانزدهم ارديبهشت به‌دنيا آمده باشم)   815

پنجاه و شش (اين پنجره بى‌مورد مى‌شود)            817

پنجاه و هفت (مسجّع‌نويس نيستم)         818

پنجاه و هشت (يكى هيولاى دار مى‌شود)             819

پنجاه و نه (چه بارانِ معطرى!)                820

پايانه       821

با نشترى به‌نام غزل         823

سالنامه    825

نمايه‌ى الفبايى سطرِ اول شعرها       829

سخن ناشر

 

 

 

بى‌ترديد حافظ در غزل يگانه است، اما اين سعدى است كه غزل پارسى را به ثبات و اوج رسانده است. قالب كلاسيك غزل در دوران حيات ادبى زبان پارسى، دو برهه‌ى بسيار حسّاس را از سر گذرانده است، نخست دوران سلطه‌ى تيموريان و صفويه كه سبب پيدايى «سبك هندى» گرديد كه در اين سبك و زبان، فصاحت و زبان‌آورى «سبك عراقى» رنگ باخت و معانى و تعابيرى دگرگونه در مضامين شعرى راه يافت. پيروان سبك هندى بسيارند و فراوان و از اين ميانه چهره‌هايى همچون صائب، بيدل و عرفى شاخص‌اند. بزرگان سبك هندى، هرگز از آوردن واژگان و مضامين دم‌دستى دورى نمى‌كردند و همين وجه كارشان به مميزه‌اى بدل گشت. سخنوران اين سبك در جستجوى مضامين ناشناخته‌تر چنان بر هم پيشى گرفتند كه در نهايت اين مسئله به نوعى افراط‌گرايى انجاميد و به دام روزمره‌گى و ابتذال افتاد. چنانكه ملك‌الشعراى بهار سرود :

فكرها سست و تخيّل‌ها عجيب         شعر پر مضمون ولى نادل‌فريب

وز فصاحت بى‌نصيب         هر سخنور بار مضمون مى‌كشيد

رنج افزون مى‌كشيد         زان سبب شد سبك هندى مبتذل

در روزگار پر از فتنه و شر پس از فروپاشى صفويه و تا پا گرفتن سلسله‌ى قاجاريه، زمينه‌اى براى رشد ادبيات به‌ويژه شعر مساعد نبود و اين دوره بى‌هيچ اغراقى يك دوره كامل فترت و ركود ادبى است اما از نيمه‌ى دوم قرن دوازدهم جرقه‌هايى پديد مى‌آيد و از آنجا كه طالبان شعر از سبك متكلّف دوره‌ى مغول و تيموريان دلزده‌اند و افراط‌كارى‌هاى پيروان سبك هندى را نيز برنمى‌تابند، ضرورت ايجاد تحوّلى در شعر پارسى نمود پيدا مى‌كند و نخستين مناديان سبك «بازگشت ادبى» سر برمى‌آورند. از ميان آنان شعله اصفهانى، عاشق اصفهانى و هاتف اصفهانى و چندين تن ديگر آستين همت بالا زدند تا سبك بازگشت را كه به‌نوعى رجوعى ديگر به سبك قدماى شعر بود رواج دهند و بى‌ترديد بودند كسانى كه اين سعى و تلاش را نمى‌پسنديدند و اين قبيل سرايندگان را كهنه‌گرا و بى‌ذوق مى‌دانستند. اما مروجين سبك بازگشت، دوره‌ى شعرى عهد صفوى را دوره‌ى انحطاط مى‌ناميدند و خواهان بازگشت به شيوه‌ى سخن بزرگانى همانند فردوسى و حافظ و سعدى بودند و گو اينكه نيت آنان خير بود اما تحولات سياسى و ادبى آن روزگار و لزوم بريدن شعر از دربار و آوردن آن به ميان مردم، تلاش مشتاقان بازگشت ادبى را مرتجعانه و بازگشت به قهقرا مى‌نمود. به همين دليل نيمايوشيج در سطورى از كتاب ارزشمند ارزش احساسات معتقد است كه تلاش براى بازگشت به سبك قدما بازگشتى از روى عجز به‌سوى سبك‌هاى قديم است[1] . و در اين كلام

حقيقتى ژرف نهفته است كه حاكى از نگاه نقّادانه و هوشمندانه‌ى نيما است.
واقعيت اين است كه مناديان سبك بازگشت هرگز نتوانستند به حريم سخن فردوسى و نظامى و حافظ و سعدى نزديك شوند و حاصل تلاش آنان به خلق اشعارى انجاميد كه حتى نازل‌ترين نمونه‌هاى سبك هندى در كنار آنان از جلوه‌اى برخوردار بودند. مهدى اخوان ثالث «م.اميد» كه از شاگردان مكتب نيماست در نوشته‌اى به‌ياد نيما، از دوره و نهضت بازگشت ادبى چنين ياد مى‌كند: «نهضت بازگشت، فقط بسان كودتايى بود براى ساقط كردن سلطنت انحصارى دودمان سبك هندى كه همه از آن به‌تنگ آمده بودند و ايجاد ملوك‌الطوايفى در شعر و ادب با اين تفاوت كه هيچ چهره‌ى درخشان‌ترى از چهره‌هاى پيش پيدا نكرد، سهل است كه حتى مُشتى آدم‌هاى دروغين به‌وجود آورد: سعدى دروغين، سنايى دروغين و…»[2]

ايران، در آستانه‌ى انقلاب مشروطيت، وضع و حالى نابسامان داشت و اين نابسامانى هم شامل شرايط سياسى و اجتماعى بود و هم فرهنگى و ادبى. وابستگى دربار ايران به سياست‌هاى دربار روس و انگليس و بى‌كفايتى پادشاهان قاجارى، ضرورت تحول و انقلابى را بشارت مى‌داد. با بالا گرفتن نهضت مشروطه‌خواهى در تهران، شعله‌هاى آن به تبريز و اصفهان و شيراز هم رسيد. عين‌الدوله استعفا كرد و ميرزا نصرالله‌خان مشيرالدوله به‌جاى او مستقر شد و سرانجام در 14 جمادى‌الاخر  1324 ه .ق فرمان  مشروطيت صادر گرديد و دولت به تأسيس مجلس شورا كه قرار بود با گزينش نمايندگانى از ميان مردم تشكيل گردد تن درداد. مجلس اول در هجدهم شعبان 1324 ه .ق افتتاح شد و در آخرين روزهاى عمر مظفرالدين شاه يعنى 14 ذيقعده‌ى 1324 ه .ق پنجاه و يك اصل قانون اساسى به امضاى او رسيد. پس از مرگ مظفرالدين شاه در روز 24 ذيقعده
1324 ه .ق محمدعلى شاه در ماه ذيحجه‌ى همان سال به‌جاى پدر نشست و بساط استبداد خود را گسترد و همين مسئله سبب قيام مجدد مردم و شعله‌ور شدن آزاديخواهى گرديد. محمدعلى شاه و اعوان و انصار او مجلس رابه توپ بستند و دوره‌ى سيزده ماهه‌ى «استبداد صغير» هم نتوانست جنبش عدالت‌خواهانه را سركوب كند. در اين اوضاع و احوال، ادبيات اعم از شعر و نثر به وظيفه‌ى تاريخى خويش عمل مى‌كرد و نوشته‌ها و سروده‌هاى روشنفكران و آزاديخواهان، نقشى چشمگير در آگاهى دادن به مردم ايفا مى‌كرد كه از تريبون مطبوعات و جرايد به‌دست آنان مى‌رسيد. نخستين روزنامه‌ى عهد مشروطه كه پس از گشايش مجلس شورا منتشر گرديد روزنامه‌ى مجلس بود كه در 8 شوال 1324 ه .ق منتشر شد و پس از آن نشرياتى همچون وطن، نداى وطن، مساوات، تمدّن، روح‌القدس، آدميت و بسيارى ديگر منتشر شدند و پس از نه ماهه‌ى اول پس از اعلان مشروطيت، روزنامه‌هاى ديگرى نيز همچون «حبل‌المتين»، «تئاتر» و «صور اسرافيل» نيز به جمع جرايد اين دوره افزوده شدند كه نقشى چشمگير در بيدارى مردم داشتند.

حركت انتشار مطبوعات آزاد تنها به تهران منحصر نشد و شهرستان‌ها نيز به اين حركت آگاهى‌دهنده پيوستند. روزنامه‌هاى «انجمن» و «آذربايجان» در تبريز و «نسيم شمال» اشرف‌الدين حسينى در رشت و «فرياد» در اروميه چاپ و منتشر شدند و همين نشريات با چاپ اشعارى درباره‌ى ضرورت بيدارى و قيام برعليه ظلم، مروّج نوعى اشعار ژورناليستى آگاهى‌دهنده‌ى دوره‌ى خود شدند. شاخصه‌ى اشعار دوران مشروطه به‌ويژه غزل در دوره‌ى مشروطه‌خواهى از آنجا كه بيشتر در تحت تأثير قرار دادن ذهن مبارزه‌جويانه‌ى مردم متمركز شده بود و بيشتر به مسايل سياسى مى‌پرداخت در بيشتر مواقع سست و عارى از ظرافت بود
حتى بزرگانى همچون عارف قزوينى، ميرزاده عشقى و لاهوتى هم كه در دوران پس از مشروطه‌خواهى نيز دستى در غزل داشته‌اند به‌نوعى ضعف تأليف دچار گشته‌اند.

دوره‌ى معاصر غزل با چهره‌هايى همچون بهار و شهريار جوانه مى‌زند و با حضور رهى معيرى و هوشنگ ابتهاج «سايه» و بانو سيمين بهبهانى به‌بار مى‌نشيند. دهه‌ى پنجاه شمسى شاهد ظهور چهره‌اى است در غزل كه استيل و زبان خاص خود را دارد. محمدعلى بهمنى كه از كودكى و نوجوانى شيفته‌ى سرودن است به‌جاى مدرسه سر از چاپخانه درمى‌آورد. در ده‌دوازده سالگى چاپخانه‌ى «تابان» در خيابان ناصرخسرو محل كار او بود كه مجله‌ى «روشنفكر» در آن چاپ مى‌شد. اين مجله صفحه‌ى شعرى داشت به‌نام «هفت‌تار چنگ» كه از سوى زنده‌ياد فريدون مشيرى نظارت مى‌شد. اتّفاقى در اين باره راه بهمنى را براى رسيدن به شعر و آفرينش ادبى هموار مى‌كند. اين روايت بهمنى است از ماجرا :

«… روزى در قسمت فرم‌بندى داشتم يواشكى شعرهاى حروف‌چينى شده و آماده‌ى غلط‌گيرى و چاپ را نگاه مى‌كردم كه متوجه شدم قسمتى از شعر شاعرى را نمى‌شود به‌آسانى قسمت‌هاى ديگرش خواند. وزن‌اش خراب بود. با زبان بى‌زبانى به آقاى صفحه‌بند گفتم اين شعر غلط است. و آقاى صفحه‌بند كه شايد خستگى كار بى‌حوصله‌اش كرده بود با عصبانيت جواب داد: “اين فضولى‌ها به تو نيامده بچّه!”

اما ساعتى بعد همراه مردى كه لبخندى فراموش‌نشدنى بر لب داشت به سويم آمد و مرا به مرد همراه نشان داد و گفت: “اين بچه را مى‌گفتم.”

آن مرد كه بعد دانستم فريدون مشيرى است، زودتر از من سلام كرد و دست مهربانش را بر شانه‌ام گذاشت و گفت: “شعر دوست دارى؟” باور كنيد تا آن زمان هيچ‌كس اين‌قدر مهربان با من حرف نزده بود، آن هم درباره‌ى
شعر كه نمى‌شناختمش امّا عاشقش بودم. زبانم مثل دست و پايم گم شده بود. آن مرد خوب گويا متوجّه احوالم شده بود، مهربانى را بيشتر كرد و پرسيد: “از كجا فهميدى اين شعر غلط است؟” گفتم: “به روانى قسمت‌هاى بالا و پايينى‌اش نيست.”

لبخندى زد و گفت: “راست مى‌گويى. شعر غلط حروف‌چينى شده بود. درستش كردم، دوباره بخوان.”

گفتم: “خواندن و نوشتن خوب بلد نيستم، اما شعر زياد بلدم.”

گفت: “شعر هم مى‌گويى؟” سرم را پايين انداختم. حس مى‌كردم به همان اندازه كه به شعر نياز دارم، به شاعر شدن نيز نيازمندم!”»

توضیحات تکمیلی

وزن 980 g
ابعاد 21 × 14 cm
پدیدآورندگان

نوع جلد

SKU

97060

نوبت چاپ

شابک

978-964-351-659-8

قطع

تعداد صفحه

848

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

980

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “مجموعه اشعار محمدعلى بهمنى”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Pin It on Pinterest

Share This