مجموعه اشعار محمدعلى بهمنى

85,000تومان

محمد علی بهمنی

دوره‌ى معاصر غزل با چهره‌هايى همچون بهار و شهريار جوانه مى‌زند و با حضور رهى معيرى و هوشنگ ابتهاج «سايه» و بانو سيمين بهبهانى به‌بار مى‌نشيند. دهه‌ى پنجاه شمسى شاهد ظهور چهره‌اى است در غزل كه استيل و زبان خاص خود را دارد. محمدعلى بهمنى كه از كودكى و نوجوانى شيفته‌ى سرودن است به‌جاى مدرسه سر از چاپخانه درمى‌آورد. در ده‌دوازده سالگى چاپخانه‌ى «تابان» در خيابان ناصرخسرو محل كار او بود كه مجله‌ى «روشنفكر» در آن چاپ مى‌شد. اين مجله صفحه‌ى شعرى داشت به‌نام «هفت‌تار چنگ» كه از سوى زنده‌ياد فريدون مشيرى نظارت مى‌شد. اتّفاقى در اين باره راه بهمنى را براى رسيدن به شعر و آفرينش ادبى هموار مى‌كند. اين روايت بهمنى است از ماجرا :

«… روزى در قسمت فرم‌بندى داشتم يواشكى شعرهاى حروف‌چينى شده و آماده‌ى غلط‌گيرى و چاپ را نگاه مى‌كردم كه متوجه شدم قسمتى از شعر شاعرى را نمى‌شود به‌آسانى قسمت‌هاى ديگرش خواند. وزن‌اش خراب بود. با زبان بى‌زبانى به آقاى صفحه‌بند گفتم اين شعر غلط است. و آقاى صفحه‌بند كه شايد خستگى كار بى‌حوصله‌اش كرده بود با عصبانيت جواب داد: “اين فضولى‌ها به تو نيامده بچّه!”

اما ساعتى بعد همراه مردى كه لبخندى فراموش‌نشدنى بر لب داشت به سويم آمد و مرا به مرد همراه نشان داد و گفت: “اين بچه را مى‌گفتم.”

آن مرد كه بعد دانستم فريدون مشيرى است، زودتر از من سلام كرد و دست مهربانش را بر شانه‌ام گذاشت و گفت: “شعر دوست دارى؟” باور كنيد تا آن زمان هيچ‌كس اين‌قدر مهربان با من حرف نزده بود، آن هم درباره‌ى
شعر كه نمى‌شناختمش امّا عاشقش بودم. زبانم مثل دست و پايم گم شده بود. آن مرد خوب گويا متوجّه احوالم شده بود، مهربانى را بيشتر كرد و پرسيد: “از كجا فهميدى اين شعر غلط است؟” گفتم: “به روانى قسمت‌هاى بالا و پايينى‌اش نيست.”

توضیحات

گزیده ای از مجموعه اشعار محمد علی بهمنی

به حرف گورکن پیر گوش مى‌دادیم :

برو رفیق که گورى نکنده باقى نیست

شکست تلخى گفتار کدخدا را داشت

شکسته برگشتم

نه با اصالت آن روستایى مغرور

در آغاز کتاب اشعار محمد علی بهمنی می خوانیم

 

سخن ناشر         25

باغ لال     فتح طلسم‌ها       35

با باد      37

بعد از عبور        40

معراج بى‌برگشت   41

میهمانى   43

وَ هرزه‌اى دیگر    44

عطسه     46

شب       47

زندگى    48

برگ      50

باغ لال   51

صبح      52

صبحانه   53

گپ       54

خسته     56

فصل      58

گریه      59

سؤال      60

من و تو   62

آسمان     63

هزار مرتبه کوچک‌تر         64

راز        65

کبوترى بفرست    66

وهم       67

کودکى‌ها            68

فکر       70

فردا       71

آفتاب مهتاب چه رنگه      72

موزه       74

یاد        75

دیوار      76

زیارت    78

مادر       79

1 (گنجشک‌ها را ذوق آواز)    81

2 (هوا تشنه، زمین بى‌سایه، تب‌دار)          82

3 (قنارى، از نفس مى‌ماند و مى‌خواند)    83

4 (لب تو، گرم‌ترین آتش زمستانى)         84

5 (شب و تنهایى و چشمان بى‌خواب)      85

6 (ساعت وعده سر رسید و گذشت)       86

7 (تلفن زنگ زد، دو بار، سه بار)             87

خواب     88

در فصل عطسه‌هاى پیاپى

من و تو   93

من هنوز زنده‌ام    96

کلید       98

ساعت    100

در فصل عطسه‌هاى پیاپى   102

زیبایىِ به ثبت رسیده        104

هذیانى    106

اى چشم‌ها         107

گهگاه دوست!      108

در خانه‌ى خودم   109

کوهى     110

اى خالق دوباره‌ى ققنوسان          111

نام        113

در بى‌وزنى

باستانى   117

انفرادى    119

سایه      121

چقدر چشم‌هاى تو حسودند         123

کسى در خانه نیست         125

تو کلمات را مى‌خرامى     126

باد         128

گپ       129

لحظه‌هاى شماره شده

1 (چه‌گونه از روزنى مى‌گذشتم)             133

2 (شعرم جدار خاکستر دارد)    134

3 (نمک‌سوده‌تر از آنى که زمان فاسدت کند)         135

4 (با گندمى زمینى شدم)          136

5 (چشمى / شکار کرد مرا / دیشب)         137

6 (با هر شعر / در جمعیتى گم مى‌شوم)     138

7 (طوفان / نسیمى‌ست که مى‌وزد)           139

8 (پروانه / بى‌تاب گلى‌ست که براى تو چیده‌ام)       140

دغدغه‌هاى ثبت‌شده            141

1 (چیزى نمانده بود)                 143

2 (پژواک، / کسى‌ست در سنگ)            144

3 (حتى / طرح خورشیدى)       145

4 (این‌همه گنجشک / بر یک درخت)     146

5 (خورشید / صبحانه‌ى من است)             147

6 (پلک سفره را مى‌گشایم)     148

7 (یادگار من است / این درخت)             149

8 ایستاده بودم که پرنده رفت)                  150

9 زیبایى تو / حرف ندارد)       151

10 (خود را که مى‌شکستم)    152

11 (برگ، / هنوز نرفته)          153

12 (زیبایى تو / در سنگ رسوخ مى‌کند)                154

13 (تا این صفحه‌ى تاخورده)                 155

14 (اضطرابى در جانش)         156

15 (بانگ اقیانوس دارد / صدف شعرم)                  157

بر صندلى غروب   158

آتش مى‌گیرد چمن          159

آفتاب     161

سکوت    162

رؤیایى بیرون آمده از خواب         163

نفس‌هاى پژواکى   165

امانم بده

از تو گفتن          169

سرود کار           171

دیوار سنگى        173

هنوز مى‌شه یه کارى کرد   175

وقتى هوا ابرى مى‌شه        177

اگه برگردى        179

بیا با هم حرف بزنیم        181

سه چار تا جمله‌ى قشنگ   183

حیوونى تازگى آدم شده بود         185

دهاتى     187

سفر       189

دلخوشى   192

شاه‌ماهى‌ها         194

معجزه     196

نمى‌دونم چى بِگم   198

قطره‌ها    200

امروزُ فردا          202

گُلدون    204

مرغِ سحر          206

قصر       208

خوب     210

قاب       212

خودتُ به خواب نزن       213

ماهى      215

انتظار     217

خاک‌نشین           219

منُ تو     221

از تو خوندن       223

دروغگو دشمن خداس       225

خیال      227

فصل تازه          229

بى‌حوصلگى        231

یه قصه    233

گره        235

تو قفس   237

فردا       238

اون روزا            240

دوس دارم زنده باشم       242

پدربزرگ           244

شب       246

دریا       248

عاشقِ این زمونه   250

وقتِ گلِ نِى        252

کوچولو   254

صداى عاشقى      256

بهانه‌ها    258

وقتى تو نیستى      260

این کیه؟   262

رودخونه‌ها         264

درد        267

گذشته‌ها هرچى بوده گذشته         269

همین روزا          271

بهار بهار           273

واسه اینه           277

مى‌خونم از تو که تکرارى نشم       279

عاشقى شبیه آتیش‌بازى نیست       281

یه روزى           283

وقتى که از تو پُر مى‌شم     285

صبح زود یه قاصدک سوار باد خنک     287

پهلوون مالِ همه‌س             299

فصلى دیگر

چراغ      315

در میان مردم       317

میدان      319

در شعر من زنى‌ست که بى‌مرد مانده است    321

چرا خون به گهواره ماسیده است    323

دردى‌ست که ریشه‌اش زمینى‌ست    325

هى مترسک، کلاه را بردار   327

آن بهارى باغ‌ها و این بیابانى زمستان!       329

این شرمسارى گل، یا شرمسارى من؟        331

نیستى شاعر که تا معناى «حافظ» را بدانى   333

طرح زمینى بزنم دوست را            335

این سفر همرهِ تاریخ به‌جا مى‌ماند   337

آن شعله‌ى خُرد اینک، فواره‌ى آتش‌هاست    339

مثنوى پاسخ        341

گاهى دلم براى خودم تنگ مى‌شود

عرصه خالى‌ست چنان شامگه بعد از کوچ!   347

در من غزلى اینک دنبالِ تو مى‌گردد!           349

کمالِ دار براىِ منِ کمال‌پرست       351

باز این که بود گفت: «اَناالحق»      353

من در سکوت نیز صدا را شناختم   355

کرده‌ام یک کشت‌زارِ پنبه را در گوشِ چشم   356

هم‌قفسِ صبورِ من! حوصله پَر ریخت تو را   358

زخمى که حیله بر جگرِ اعتماد زد    359

شهرِ ویران‌شده‌ام بى‌هُده این خاک مَکاو       360

آیینه در تکرار پاسخ‌هاى خود حاشا نمى‌داند           362

او سرسپرده مى‌خواست من دل سپرده بودم   364

هر بار عزمى داشتم چیزى مرا از کار وامى‌داشت      365

من آن سرم که به پیرانه هواى توبه‌شکن دارم          367

تنها به خواب مى‌شد از او باج جان گرفت   369

اما من آن مورم که همواره به‌دنبال رسیدن بود         371

حیف انسانم و مى‌دانم تا همیشه تنها هستم    373

من فلسفه‌اى دارم، یا خالى و یا لبریز         376

به خواب مى‌زنم این چشم‌هاى حادثه‌جو را           378

من ناخلفى با پدر خویش نکردم    380

شب که آرام‌تر از پلک تو را مى‌بندم           382

من قصد نفى بازى گل را و باران را ندارم   384

دلم براى خودم تنگ مى‌شود          386

یک مرغِ دیگر کم شد از این فوج بى‌پرواز و آواز      388

این چهره‌ى بى‌نقاب یعنى من!        390

امشب ز پشت ابرها بیرون نیامده ماه         392

آرامشى دوباره مرا رنج مى‌دهد      394

این سیب که ناچیده به دامان تو افتاد         396

تو آن شعرى که من جایى نمى‌خواهم          398

یخ کرده‌ام یخ‌کردنى در تب           400

نشستم به بامى که بامیش نیست     402

منى که هر نخ من رشته‌اى ز فریاد است      404

تو را چون آرزوهایم همیشه دوست خواهم داشت     406

کجا دنبال مفهومى براى عشق مى‌گردى؟     408

درّه‌ام پاى گرفته است که دیگر بنشینم        410

تو را به شعر زمینى چه‌گونه بنشانم   412

چه رفته است بر این واژه‌ها نمى‌دانم!          414

تا دل به چنین شب نزنى نیست سحر نیست            416

یک‌بار دیگر اى عشق! مشت مرا گره کن     418

از هر طرف نرفته به بن‌بست مى‌رسیم         420

دستم همیشه دشمن من بوده است     422

در آتش تو زاده شد ققنوس شعر من          424

تو دورِ آخرى هم مستى و هم راستى دارى   426

معیار عاشقى چیست؟       428

این روزگار این اشتهاى مار بر شانه          430

زین پس تو پایتختِ جهان منى      432

عاشقى نقلىِ استمرارى‌ست           433

خوشا هرآنچه که تو باغ باغ مى‌خواهى      435

پُرنقش‌تر از فرش دلم بافته‌اى نیست           437

آینه در جواب من باز سکوت مى‌کند         439

براى پر زدن از تو خوشا مرام عقابان        441

به‌دست آوردم و از دست دادم پوچ یعنى این           443

او غمى دارد که غیر از خنده درمانى ندارد    445

مرا با برکه‌ام بگْذار دریا ارمغان تو   447

کِى در کدام اوج به من بال مى‌دهى           448

مى‌گوید: «از من سیر خواهى شد» زبانش لال!       450

بى‌تو همیشه کوه مرا تشنه مى‌کند     452

غزلى چون خود شما زیبا    454

آمده‌ام با عطش سال‌ها     456

باز در جمع تازه‌ى اضداد    458

خونِ هر آن غزل که نگفتم به پاى توست    460

دریا و من چه‌قدر شبیه‌ایم   462

این غزل‌ها همه جان‌پاره‌ى دنیاى من‌اند      464

مثنوى‌ها   467

مثنوى پدر          469

مثنوى مست        471

مثنوى چراغ        474

مثنوى سکوت      476

اخوان رفت         478

هفت پشت عطش           480

شاعر شنیدنى‌ست

نگاه مى‌کنى و من ز شوق مى‌میرم   485

حرف شبنامه‌ى چشمش را تکثیر کنید        487

عریان‌ترم ز شیشه و مطلوب سنگسار         489

پى آن حادثه نادره‌اى مى‌گردم       491

تمام هُرم گناهت به جان من، بنشین           493

زمانى‌ست حتّى غزل هم نگفتم       495

زمانه از تو هزاران شبیه ساخته است         497

جنس گِل ما مى‌شد، سوفالى سوفالى          499

 

گل‌هاى بى‌شمیم به وجدم نمى‌کشند   501

آسمان بود که از دست زمین مى‌افتاد           502

مرا ببخش اگر چشم نکته‌بین دارم   504

گاه باران همه‌ى دغدغه‌اش باغچه نیست      505

به من که سبزپرستم چه گفت چشمانت؟      507

خلاصه مثل مترسک گذشت زندگى من       509

همیشه عشق به جرم نکرده مى‌سوزد          511

تو هم سکوت مرا پاسخى نخواهى داشت     513

دوست‌ترین دوست تویى    515

همواره ما شبیه به هم دوره مى‌شویم           516

من عافیت سخت‌ترین تجربه‌هایم     518

ما به اندازه‌ى هم سهم ز دریا بردیم           520

شب‌هاى شعرخوانى من بى‌فروغ نیست       522

من از همیشه چه مى‌خواهم به‌جز توالى توصیفت؟     524

شناسنامه‌ى من یک دروغ تکرارى‌ست        526

سر آن بار امانت چه بلا آوردید؟    528

صدا         531

1 (حنجره‌ى باران / پژواک پَرِ پرندگان)   533

2 (چرا بدانمت!؟)     534

این خانه واژه‌هاى نسوزى دارد

کاسه آب دیوژن   537

عصا را پس در گذاشته‌ام   540

این خانه واژه‌هاى نسوزى دارد      542

نارس هم           544

راست‌تر اما        545

در آستانه           547

صدا       549

روزنامه‌ها را باز نکن       551

دى شیخ            552

دانسته باش         553

تردید نکن         554

توامانِ خستگى و شوق     556

سقوط ندیدنى‌ست           557

خود را به مشاطه مسپار    559

برکه یا اقیانوس    560

بى‌که بدانى          562

کمى حقیقت کمى دروغ     563

ققنوسِ نوزاد       565

جنگل روحم از آن آسمان   567

وایا        569

چند عصا ساییده باشم و هنوز…    570

تو آیینه نیستى؟     573

هى…      574

خانوادگى          577

رابط       579

نخل بلند نسل من           580

ببرِ گنو    582

هوشِت کُجان؟     585

سرگنگى   589

سرکنگى 1 (در خواب دیده بودم)          591

سرکنگى 2 (خمار خلسه‌ى گهواره مانده بودم)      594

سرکنگى 3 (سرکنگى تو مُسرى است؟)                 596

سرکنگى 4 (پیش از وقوع سرکنگى)      598

سرکنگى 5 (دوباره خواب مرا بُرد رنگىِ رنگى)     599

سرکنگى 6 (زلزله یا لرزه‌ى سرکنگى است)           601

چتر براى چه؟! خیال که خیس نمى‌شود

تا مرگ رسیدیم و به سویى نرسیدیم          607

حتى به رستخیز زبان وا نمى‌کنم      608

چه فرق دارد شیطان وَ یا فرشته شدن        610

اى هرچه صدا، هرچه صدا، هرچه صدا تو   612

در خود گریستم که به آخر رسیده‌ام          614

دریا سکوت کرده و من حرف مى‌زنم         616

دستى که هرچه قلم را از هرچه جوهر تهى کرد        618

بنشین که تازه‌اى بسرایم شنیدنى      620

سپید و وحشى و مغرور، شعر یعنى این       622

همیشه عشق مرا تا غروب‌ها برده است       624

سَ  سَ  سَ  سَ  وَ زبانم به رمز نام تو را گفت      625

آن‌قدرها سکوت تو را گوش مى‌دهم         627

کمى به فکر غزل‌هاى ناتمامم باش   629

چرا من حرف سیاسان عالم را نمى‌فهمم       631

مجموعه‌ى آماده‌ى نشرم، خبرِ بد     633

از کودکى مرام بزرگانه داشتى        635

چه‌قدر بى‌کَسَم اى سرشناس‌هاى همیشه!     637

معنى پیر شدن ماندنِ مردابى نیست            639

هرچه از خاک سرودم به سماعم نکشاند      641

سوکوارانِ شما، مرثیه‌خوان خویش‌اند          643

دیگر سؤال دیگرى از او نداشتم     645

دو مرغ عشق که از آدمى نمى‌دانند    647

… خیال که خیس نمى‌شود

نه!         651

این شصت‌ساله     652

گپ       654

شاید      655

و ندانستى          656

تشنه‌هاى ناگزیر   657

تهمت عاشقى       658

اشتهاى خاک       659

باران مى‌داندم      661

باران      662

صدا       663

نمِ شعرى           664

پاسخ      665

هفت صدا          666

چرخان   667

او          669

شصت و سه سالگى         670

بازجویى            671

تازه چه دارى؟     673

تمام        674

تَب        675

فال        677

هنوز هستى!        678

گُم!        679

من زنده‌ام هنوز و غزل فکر مى‌کنم

یک (سؤال کرد از آغازِ سال تأسیسم)        684

دو (تا آینه جان! در تو ببینم منِ خود را)    686

سه (بگیر دست مرا تا تبِ تو را بسرایم)     688

چهار (مرا ببر به «منم» آن منى که خالِق آنى)           690

پنج (پنهان که پشتِ صورتکِ پیرسالى‌ام)                 692

شش (عکسِ من است)            695

هفت (چشم‌هایم اگر نمى‌بیند)                  697

هشت (دل‌خوشم با غزلى تازه، همینم کافى‌ست)     700

نُه (دوستم دارى مى‌دانم)          702

ده (بینِ من و تو فاصله‌هایى‌ست ندیده)     704

یازده (پیرانه‌سر طلا شده بخت سفالى‌ام)   706

دوازده (راز مگویى، به خدا گفته‌ام)         708

سیزده (مرا به جُرم همین شعر متهم کردند)               710

چهارده (هنوز هیچ‌کَسم پُر نکرده است به میزان)     712

پانزده (چه زود پیر شدم، پیر سال و ماه که نه)          714

شانزده (من شاعرِ معاصرِ قرنى ندیده‌ام)   716

هفده (سؤال کرده‌ام از جاده‌هاى پشتِ سرم)            718

هجده (کافى‌ست جاى شک به پسندت یقین کنى)   720

نوزده (بالغ که شدم، شعر، صداى بَم من شد)            722

بیست (خبر این است که: من نیز کمى بد شده‌ام)      724

بیست و یک (مقابل خودمم بس که منحنى شده‌ام)                 727

بیست و دو (خودم در آینه خود را به شوق مى‌بوسم)             729

بیست و سه (نه احتیاج به سیب و نه گندم است این‌جا)           731

بیست و چهار (سکوت کردم و فهماندمش عذاب این است)                733

بیست و پنج (غزل در نزد من، هرچند جان شعر ایرانى‌ست)    735

بیست و شش (سؤال مى‌کنم از خود چرا حسود شدم!)         737

بیست و هفت (شکست خورده‌ام از عقل در مصاف جنونم)                  739

بیست و هشت (خلاصه‌تر بکن اى مرگ داستانم را)             741

تنفس آزاد

یک (همه‌ى بى‌خوابى‌هاىِ سالیانم)             745

دو (چه صدایى‌ست)                 746

سه (عکاس که نیستى)              747

چهار (باید به فکر تنهایى خودم باشم)      748

پنج (جهان کوچک‌تر از آن‌است که گم‌ات کند)    750

شش (همه مى‌توانند بنشینند)    751

هفت (از پلکانِ ابر بالا مى‌رفتم؟)              752

هشت (کلاغ خبرچینى کرد)    753

نه (من آن سنگَم…)                  754

ده (از ارتفاعِ خواب پرت شده‌اى؟)           755

یازده (به درک شاعر و دریا که مى‌روى)                 756

دوازده (کمى نارنجى هم…)     758

سیزده (هر صبح بر بامت مى‌نشیند)           759

چهارده (بیست‌ساله بودم اگر)                  760

پانزده (باران زنى‌ست)             761

شانزده (مرگ هم به تساوى تقسیم نمى‌شود)           761

هفده (تعداد صورت مسئله را تغییر نمى‌دهد)            763

هجده (گوش تلفن کَر)            764

نوزده (با نگاه تو به خودم که نگاه مى‌کنم)               765

بیست (ساعت: هفت صبح:)     766

بیست و یک (نه امروز دیروز است)        768

بیست و دو (هر صبح…)         769

بیست و سه (من و تو را…)     770

بیست و چهار (من دلِ رفتن نداشتم)     771

بیست و پنج («در آغاز کلمه بود» / صورتى در معنا)              772

بیست و شش («در آغاز کلمه بود» / مگر کلمه / کلام نشد؟)               773

بیست و هفت (رویاندنِ آب است)        774

بیست و هشت (سرما هم…)   775

بیست و نه (نه از خودم فرار کرده‌ام)      776

سى (گاهى شعر وادارم مى‌کند)               777

سى و یک (گاه آدمى تنهاتر از آن است که سکوتش مى‌گوید)             778

سى و دو (کنارِ نشسته‌ها نشسته‌ام)           779

سى و سه (فقط بیست و هفت روز)        780

سى و چهار (این گوشِ «وان‌گوگ» است)           781

سى و پنج (مى‌ترسم قفسِ پرنده‌اى باشم)               782

سى و شش (رویین‌تن نیستم)                  784

سى و هفت (این‌گونه است)   786

سى و هشت (هنوز ماه را لمس نکرده است!)        787

سى و نه (شعر اتفاقى‌ست)      788

چهل (امروز هم به داروخانه که رسیدم)   789

چهل و یک (امروز شاید روزِ خاصى براى شما نباشد)             791

چهل و دو (واگوى چه باشم؟)               793

چهل و سه (زمان را که نمى‌توانم متوقف کنم)      794

چهل و چهار (نمى‌گویم به آینه‌اى که تو در آن نگریسته باشى)            796

چهل و پنج (نه مطلق است)   798

چهل و شش (نه ساعت آغازم مى‌کند)                 800

چهل و هفت (یکى یکى دورشان مى‌اندازم)         802

چهل و هشت (رؤیاهاى من‌اند این قاصدک‌ها)     804

چهل و نه (بر گُرده‌ام مى‌کوفت)            805

پنجاه (با چه قلمى کابوس‌ها نقش مى‌زنند خود را)                  807

پنجاه و یک (به شمارش دندان‌هایت…)                  809

پنجاه و دو (داشت ادایم را درمى‌آورد)                 810

پنجاه و سه (بادبان به بى‌سویى مسپار)    811

پنجاه و چهار (این گُسل بیش‌تر از این‌که نمى‌تواند ویرانم کند)            812

پنجاه و پنج (شاید من پانزدهم اردیبهشت به‌دنیا آمده باشم)   815

پنجاه و شش (این پنجره بى‌مورد مى‌شود)            817

پنجاه و هفت (مسجّع‌نویس نیستم)         818

پنجاه و هشت (یکى هیولاى دار مى‌شود)             819

پنجاه و نه (چه بارانِ معطرى!)                820

پایانه       821

با نشترى به‌نام غزل         823

سالنامه    825

نمایه‌ى الفبایى سطرِ اول شعرها       829

سخن ناشر

 

 

 

بى‌تردید حافظ در غزل یگانه است، اما این سعدى است که غزل پارسى را به ثبات و اوج رسانده است. قالب کلاسیک غزل در دوران حیات ادبى زبان پارسى، دو برهه‌ى بسیار حسّاس را از سر گذرانده است، نخست دوران سلطه‌ى تیموریان و صفویه که سبب پیدایى «سبک هندى» گردید که در این سبک و زبان، فصاحت و زبان‌آورى «سبک عراقى» رنگ باخت و معانى و تعابیرى دگرگونه در مضامین شعرى راه یافت. پیروان سبک هندى بسیارند و فراوان و از این میانه چهره‌هایى همچون صائب، بیدل و عرفى شاخص‌اند. بزرگان سبک هندى، هرگز از آوردن واژگان و مضامین دم‌دستى دورى نمى‌کردند و همین وجه کارشان به ممیزه‌اى بدل گشت. سخنوران این سبک در جستجوى مضامین ناشناخته‌تر چنان بر هم پیشى گرفتند که در نهایت این مسئله به نوعى افراط‌گرایى انجامید و به دام روزمره‌گى و ابتذال افتاد. چنانکه ملک‌الشعراى بهار سرود :

فکرها سست و تخیّل‌ها عجیب         شعر پر مضمون ولى نادل‌فریب

وز فصاحت بى‌نصیب         هر سخنور بار مضمون مى‌کشید

رنج افزون مى‌کشید         زان سبب شد سبک هندى مبتذل

در روزگار پر از فتنه و شر پس از فروپاشى صفویه و تا پا گرفتن سلسله‌ى قاجاریه، زمینه‌اى براى رشد ادبیات به‌ویژه شعر مساعد نبود و این دوره بى‌هیچ اغراقى یک دوره کامل فترت و رکود ادبى است اما از نیمه‌ى دوم قرن دوازدهم جرقه‌هایى پدید مى‌آید و از آنجا که طالبان شعر از سبک متکلّف دوره‌ى مغول و تیموریان دلزده‌اند و افراط‌کارى‌هاى پیروان سبک هندى را نیز برنمى‌تابند، ضرورت ایجاد تحوّلى در شعر پارسى نمود پیدا مى‌کند و نخستین منادیان سبک «بازگشت ادبى» سر برمى‌آورند. از میان آنان شعله اصفهانى، عاشق اصفهانى و هاتف اصفهانى و چندین تن دیگر آستین همت بالا زدند تا سبک بازگشت را که به‌نوعى رجوعى دیگر به سبک قدماى شعر بود رواج دهند و بى‌تردید بودند کسانى که این سعى و تلاش را نمى‌پسندیدند و این قبیل سرایندگان را کهنه‌گرا و بى‌ذوق مى‌دانستند. اما مروجین سبک بازگشت، دوره‌ى شعرى عهد صفوى را دوره‌ى انحطاط مى‌نامیدند و خواهان بازگشت به شیوه‌ى سخن بزرگانى همانند فردوسى و حافظ و سعدى بودند و گو اینکه نیت آنان خیر بود اما تحولات سیاسى و ادبى آن روزگار و لزوم بریدن شعر از دربار و آوردن آن به میان مردم، تلاش مشتاقان بازگشت ادبى را مرتجعانه و بازگشت به قهقرا مى‌نمود. به همین دلیل نیمایوشیج در سطورى از کتاب ارزشمند ارزش احساسات معتقد است که تلاش براى بازگشت به سبک قدما بازگشتى از روى عجز به‌سوى سبک‌هاى قدیم است[1] . و در این کلام

حقیقتى ژرف نهفته است که حاکى از نگاه نقّادانه و هوشمندانه‌ى نیما است.
واقعیت این است که منادیان سبک بازگشت هرگز نتوانستند به حریم سخن فردوسى و نظامى و حافظ و سعدى نزدیک شوند و حاصل تلاش آنان به خلق اشعارى انجامید که حتى نازل‌ترین نمونه‌هاى سبک هندى در کنار آنان از جلوه‌اى برخوردار بودند. مهدى اخوان ثالث «م.امید» که از شاگردان مکتب نیماست در نوشته‌اى به‌یاد نیما، از دوره و نهضت بازگشت ادبى چنین یاد مى‌کند: «نهضت بازگشت، فقط بسان کودتایى بود براى ساقط کردن سلطنت انحصارى دودمان سبک هندى که همه از آن به‌تنگ آمده بودند و ایجاد ملوک‌الطوایفى در شعر و ادب با این تفاوت که هیچ چهره‌ى درخشان‌ترى از چهره‌هاى پیش پیدا نکرد، سهل است که حتى مُشتى آدم‌هاى دروغین به‌وجود آورد: سعدى دروغین، سنایى دروغین و…»[2]

ایران، در آستانه‌ى انقلاب مشروطیت، وضع و حالى نابسامان داشت و این نابسامانى هم شامل شرایط سیاسى و اجتماعى بود و هم فرهنگى و ادبى. وابستگى دربار ایران به سیاست‌هاى دربار روس و انگلیس و بى‌کفایتى پادشاهان قاجارى، ضرورت تحول و انقلابى را بشارت مى‌داد. با بالا گرفتن نهضت مشروطه‌خواهى در تهران، شعله‌هاى آن به تبریز و اصفهان و شیراز هم رسید. عین‌الدوله استعفا کرد و میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله به‌جاى او مستقر شد و سرانجام در 14 جمادى‌الاخر  1324 ه .ق فرمان  مشروطیت صادر گردید و دولت به تأسیس مجلس شورا که قرار بود با گزینش نمایندگانى از میان مردم تشکیل گردد تن درداد. مجلس اول در هجدهم شعبان 1324 ه .ق افتتاح شد و در آخرین روزهاى عمر مظفرالدین شاه یعنى 14 ذیقعده‌ى 1324 ه .ق پنجاه و یک اصل قانون اساسى به امضاى او رسید. پس از مرگ مظفرالدین شاه در روز 24 ذیقعده
1324 ه .ق محمدعلى شاه در ماه ذیحجه‌ى همان سال به‌جاى پدر نشست و بساط استبداد خود را گسترد و همین مسئله سبب قیام مجدد مردم و شعله‌ور شدن آزادیخواهى گردید. محمدعلى شاه و اعوان و انصار او مجلس رابه توپ بستند و دوره‌ى سیزده ماهه‌ى «استبداد صغیر» هم نتوانست جنبش عدالت‌خواهانه را سرکوب کند. در این اوضاع و احوال، ادبیات اعم از شعر و نثر به وظیفه‌ى تاریخى خویش عمل مى‌کرد و نوشته‌ها و سروده‌هاى روشنفکران و آزادیخواهان، نقشى چشمگیر در آگاهى دادن به مردم ایفا مى‌کرد که از تریبون مطبوعات و جراید به‌دست آنان مى‌رسید. نخستین روزنامه‌ى عهد مشروطه که پس از گشایش مجلس شورا منتشر گردید روزنامه‌ى مجلس بود که در 8 شوال 1324 ه .ق منتشر شد و پس از آن نشریاتى همچون وطن، نداى وطن، مساوات، تمدّن، روح‌القدس، آدمیت و بسیارى دیگر منتشر شدند و پس از نه ماهه‌ى اول پس از اعلان مشروطیت، روزنامه‌هاى دیگرى نیز همچون «حبل‌المتین»، «تئاتر» و «صور اسرافیل» نیز به جمع جراید این دوره افزوده شدند که نقشى چشمگیر در بیدارى مردم داشتند.

حرکت انتشار مطبوعات آزاد تنها به تهران منحصر نشد و شهرستان‌ها نیز به این حرکت آگاهى‌دهنده پیوستند. روزنامه‌هاى «انجمن» و «آذربایجان» در تبریز و «نسیم شمال» اشرف‌الدین حسینى در رشت و «فریاد» در ارومیه چاپ و منتشر شدند و همین نشریات با چاپ اشعارى درباره‌ى ضرورت بیدارى و قیام برعلیه ظلم، مروّج نوعى اشعار ژورنالیستى آگاهى‌دهنده‌ى دوره‌ى خود شدند. شاخصه‌ى اشعار دوران مشروطه به‌ویژه غزل در دوره‌ى مشروطه‌خواهى از آنجا که بیشتر در تحت تأثیر قرار دادن ذهن مبارزه‌جویانه‌ى مردم متمرکز شده بود و بیشتر به مسایل سیاسى مى‌پرداخت در بیشتر مواقع سست و عارى از ظرافت بود
حتى بزرگانى همچون عارف قزوینى، میرزاده عشقى و لاهوتى هم که در دوران پس از مشروطه‌خواهى نیز دستى در غزل داشته‌اند به‌نوعى ضعف تألیف دچار گشته‌اند.

دوره‌ى معاصر غزل با چهره‌هایى همچون بهار و شهریار جوانه مى‌زند و با حضور رهى معیرى و هوشنگ ابتهاج «سایه» و بانو سیمین بهبهانى به‌بار مى‌نشیند. دهه‌ى پنجاه شمسى شاهد ظهور چهره‌اى است در غزل که استیل و زبان خاص خود را دارد. محمدعلى بهمنى که از کودکى و نوجوانى شیفته‌ى سرودن است به‌جاى مدرسه سر از چاپخانه درمى‌آورد. در ده‌دوازده سالگى چاپخانه‌ى «تابان» در خیابان ناصرخسرو محل کار او بود که مجله‌ى «روشنفکر» در آن چاپ مى‌شد. این مجله صفحه‌ى شعرى داشت به‌نام «هفت‌تار چنگ» که از سوى زنده‌یاد فریدون مشیرى نظارت مى‌شد. اتّفاقى در این باره راه بهمنى را براى رسیدن به شعر و آفرینش ادبى هموار مى‌کند. این روایت بهمنى است از ماجرا :

«… روزى در قسمت فرم‌بندى داشتم یواشکى شعرهاى حروف‌چینى شده و آماده‌ى غلط‌گیرى و چاپ را نگاه مى‌کردم که متوجه شدم قسمتى از شعر شاعرى را نمى‌شود به‌آسانى قسمت‌هاى دیگرش خواند. وزن‌اش خراب بود. با زبان بى‌زبانى به آقاى صفحه‌بند گفتم این شعر غلط است. و آقاى صفحه‌بند که شاید خستگى کار بى‌حوصله‌اش کرده بود با عصبانیت جواب داد: “این فضولى‌ها به تو نیامده بچّه!”

اما ساعتى بعد همراه مردى که لبخندى فراموش‌نشدنى بر لب داشت به سویم آمد و مرا به مرد همراه نشان داد و گفت: “این بچه را مى‌گفتم.”

آن مرد که بعد دانستم فریدون مشیرى است، زودتر از من سلام کرد و دست مهربانش را بر شانه‌ام گذاشت و گفت: “شعر دوست دارى؟” باور کنید تا آن زمان هیچ‌کس این‌قدر مهربان با من حرف نزده بود، آن هم درباره‌ى
شعر که نمى‌شناختمش امّا عاشقش بودم. زبانم مثل دست و پایم گم شده بود. آن مرد خوب گویا متوجّه احوالم شده بود، مهربانى را بیشتر کرد و پرسید: “از کجا فهمیدى این شعر غلط است؟” گفتم: “به روانى قسمت‌هاى بالا و پایینى‌اش نیست.”

لبخندى زد و گفت: “راست مى‌گویى. شعر غلط حروف‌چینى شده بود. درستش کردم، دوباره بخوان.”

گفتم: “خواندن و نوشتن خوب بلد نیستم، اما شعر زیاد بلدم.”

گفت: “شعر هم مى‌گویى؟” سرم را پایین انداختم. حس مى‌کردم به همان اندازه که به شعر نیاز دارم، به شاعر شدن نیز نیازمندم!”»

توضیحات تکمیلی

وزن 980 g
ابعاد 21 × 14 cm
پدیدآورندگان

نوع جلد

SKU

97060

نوبت چاپ

شابک

978-964-351-659-8

قطع

تعداد صفحه

848

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

980

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “مجموعه اشعار محمدعلى بهمنى”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Pin It on Pinterest

Share This