فرهنگ اصطلاحات و مکتب های سیاسی

90,000تومان

پرویز بابایی

فرهنگ حاضر ویژگی‌هایی دارد که شاید در آثاری مشابه کمتر یافت شود. در این فرهنگ افزون بر تبیین اصطلاحات، نهادها و مکتب‌های سیاسی، تلاش بر این بوده که آگاهی‌های لازمی نیز درباره‌ی فیلسوفان و نظریه‌پردازان علوم سیاسی و سیاستمداران ارائه گردد. الگوی فراهم‌آورنده در گزینش عناوین و مدخل‌ها، عمدتاً «فرهنگ علوم سیاسی آکسفورد»بوده که در حال حاضر یکی از مراجع اهل فن است، با تأکید بر این نکته که در شیوه‌ی کار ما تنها گزینش عناوین به پیروی از فرهنگ آکسفورد بوده و در توضیح و شرح مربوط به هر مدخل با تألیف و نیز ترجمه از مراجع و منابع دیگر، سعی کرده‌ایم به‌روزترین اطلاعات و آگاهی‌ها تا زمان انتشار این فرهنگ به دست داده شود.

 

موجود در انبار

توضیحات

در آغاز کتاب فرهنگ اصطلاحات و مکتب های سیاسی می خوانیم :

نمایه‌ی مدخل‌ها

 

 

الف

ائتلاف                                                                              Coalition

ابرقدرت                                                                        Super Power

ابژکتیویسم (عینی‌گرایی)                                                       Objectivism

ابطال‌پذیری                                                                                           Falsifiability

ابن خلدون، عبدالرحمن ابوزید بن محمد                                                 Ibnkhaldun

ابن رشد                                                                                 Averroës Ibn Rushd

ابن سینا                                                                                                     Avicenna

اپوزیسیون                                                                                                Opposition

اپورتونیسم، فرصت‌جویی                                                                     Opportunism

اتحاد مقدس                                                                                        Saint alliance

اتحاد شوروی                                                                                       Soviet union

اتحاد گمرکی                                                                                   Customs Union

اتحادیه‌ی اروپای غربی                                                   Western European Union

اتحادیه‌ی تجارت آزاد اروپا                              European Free Trade Association

اتحادیه‌ی اروپا                                                                               European Union

اتحادیه‌ی پان امریکن                                                              Pan American Union

اتحادیه‌ی تجارت آزاد امریکای لاتین

Latin American Free trade Association (LAFTA)

اتحادیه‌ها‌ی کارگری                                                                               Trade Unions

اثبات‌گرایی                                                                                                 Positivism

اجتماع                                                                                                   Community

اجماع                                                                                                       Consensus

احزاب پروتستان                                                                             Protestant Parties

احزاب رادیکال                                                                                   Radical parties

احزاب سبز                               Green parties

احزاب سوسیالیست                                                                            Socialist Parties

احزاب لیبرال                                                                                       Liberal parties

احساس مسئولیت (پاسخگویی)                                                               Accountibility

اخوان‌المسلمین                                                                        Muslim Brotherhood

اراده‌ی عمومی                                                                                         General Will

اراده‌گرایی                                                                                              Voluntarism

ارتجاع                                                                                                   Reactionary

ارزش اضافی                                                                                        Surplus value

ارزش مبادله                                                                                     Exchange value

ارسطو                                                                                                           Aristotel

ازخودبیگانگی                                                                                             Alienation

اسپارت                                                                                                            Sparta

اسپارتاکوسی‌ها                                                                                           Spartacists

اسپنسر، هربرت                                                                               Spencer, Herbert

اسپینوزا، باروخ بندیکت                                                  Spinoza, Baruch Benedict

استاخانوویسم                                                                                      Stakhanovism

استالین‌گرایی                                                                                                Stalinism

استبداد                                                                                                      Despotism

استبداد شرقی                                                                              Oriental despotism

استثمار                                                                                                  Exploitation

استراتژی و تاکتیک                                                                     Strategy and Tactic

استعمار                                                                                                 Colonization

استعمارزدایی                                                                                     Decolonization

استعمار نو                                                                                    New Colonization

استیضاح                                                                    Interpellation or Impeament

اسمیت، آدام                                                                                        Smith, Adam

اشتراکی‌گرایی                                                             Collectivism

اشتراکی کردن                                                                                   Collectivization

اشتراوس، لئو                                                                                          Strauss, Leo

اشتیرنر، ماکس                                           Stirner, Max

اشمیت، کارل                                                                                      Schmidt, Carl

اصلاحیه‌ی نخست (متمم قانون اساسی آمریکا)

اصلاحیه‌ی پنجم

اصلاحیه‌ی دهم

اصلاحیه‌ی سیزدهم

اصلاحیه‌ی چهاردهم

اصلاحیه‌ی پانزدهم

اصلاحیه‌ی هفدهم

اصل تفاوت                                                                               Difference principle

اطاعت                                                                                                      Obedience

اعتصاب عمومی                                                                                   General Strike

اعلامیه‌ی استقلال                                                          Declaration of independece

اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر                       Universal declaration of Human Rights

اعلامیه‌ی بالفور                                                                           Balfour declaration

افکار عمومی                                                                                       Public opinion

اقتدارگرایی                                                               Authoritarinism

اقتصاد خرد                                                                                     Microeconomics

اقتصاد سیاسی                                                                              Political Economy

اقتصاد کلان                                                                                   Macroeconomics

اقتصاد کلاسیک                                                                         Classical economics

اقتصاد نئوکلاسیک                                                               Neoclassical economies

اقتصاد رفاه                                                                                   Welfare economy

اقتصادگرایی                                                                                            Economism

الاهیات رهایی‌بخش                                                                    Liberation theology

القاعده                                                                                                      Al – Qaida

اُلیگارشی                                                                                                    Oligarchie

امپراتوری                                                                                                        Empire

امپریالیسم                                                                                               Imperialism

امنیت دسته‌جمعی                                                                         Collective Security

امتیاز پارلمانی                                                                    Parliamentary priviledge

انباشت اولیه‌ی سرمایه                                 Primitive accumulation

آنارشیسم                                                                                                  Anarchism

آنارکو ـ سندیکالیسم                                                              Anarcho – syndicalism

انتخابات مقدماتی                                                                              Primary election

انتخابات مقدماتی آزاد                                                              Free primary election

انتفاضه                                        Intifaza

انجمن ملل آسیای جنوب شرقی                Association of Southeast Asian Nations

اگزیستانسیالیسم                                                                                 Exsistantialism

آگاهی طبقاتی                                                                             Class consciouness

انزواگرایی                                                                                              Isolationism

انسان‌شناسی                                                                                         Anthropology

انسان‌شناسی‌گرایی                                                                             Anthropologism

انقلاب                                                                                                     Revolution

انقلاب آمریکا                                                                           America Revolution

انقلاب انگلستان                                                     England Revolution

انقلاب چین                                                             China Revolution

انقلال دائمی                                                                           Permanent revolution

انقلاب روسیه (1917)                                                                   Russian Revlution

انقلاب 1991 روسیه یا فروپاشی شوروی

انقلاب سبز                                                          Green Revolution

انقلاب صنعتی                                                                         Industrial Revolution

انقلاب فرانسه                                                                              French Revolution

انقلاب فرهنگی (در چین)                                                            Cultural Revolution

انقلاب مخملی                                                                              Velvet Revolution

انقلاب مداوم                                                                         Continuous revolution

انکیزیسیون                                                                                                Inquisition

انگلس، فریدریش                                                       Engels, Friedrich

اوپک (سازمان کشورهای صادرکننده‌ی نفت)

OPEC (Organiztion petrolum Exporting Countris)

اوکامی، ویلیام                                                                          William of Okamy

اورول، جرج                                                                                   Orwell, George

اومانیسم                                                                                                  Humanism

ایده‌آلیسم                                                                                                    Idealism

ایدئولوژی                                                                                                   Ideology

 

آ

آپارات (دستگاه)                                                                                             Aparat

آپارتاید                                                                                                     Apartheid

آپولیتیسم                                                                                                   Apolitism

آدامز، جان                                                                                            Adams, John

آدنائر، کنراد                                                                                Adenauer, Konrad

آدورنو، تئودور، دبلیو                                                                Aderno, Theodor, w

آرامش‌خواهی مطلق                                                                                        Pacifism

آرمان                                                                                                        Ideal, The

آرمان‌گرا                                                                                                          Idealist

آرمانشهرگرایی                                                                                          Utopianism

آرنت، هانّا                                                                                      Arendt, Hannah

آریستوکراسی                                                                                            Aristocracy

آریستوکراسی کارگری                                                                     Laber Aristocracy

آزادی                                                                                           Liberty, Freedom

آزادی‌خواهی                                                                                              Liberalism

آزادی بیان                                                                            Freedom of expression

آزادی تشکل                                                                       Freedom of association

آزادی کسب و کار                                                                  Laissez faire freedom

آزادی مذهب                                                                              Freedom of religion

آزادی‌های مدنی                                                                                   +Civil liberties

آژانس بین‌المللی انرژی                                     International Energy Agency (IEA)

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی      International Atomic Energy Agency (IAEA)

آژانس یهود                                                               Jewish Agency

آژیتاسیون                                                                                                     Agitation

آسه‌آن                                                                                   ASEAN

آکوئیناس، تامس قدیس                                                          Aquimas, St. Thomas

آگوستین قدیس                                                                                      Augustin, St.

آلتوسر، لویی                                                                                   Althusser, Louis

آلنده، گوستر سالوادور                                                     Alende Gosster, Salvador

آندیویدوآلیسم (فردمحوری)                                                                    Individualism

آون، رابرت                                                                                       Owen, Robert

 

ب

بابوف‌گرایی                                                      Bebeuf Francois Emile

بازار                                                                                   Market

بازار مشترک (یا جامعه‌ی اقتصادی اروپا)                              Common market

بازار مشترک آمریکای مرکزی       Central American Common Market (cacm)

باکونین، میخائیل                                                        Bakunin Mikhail

بالکانیزه شدن                                                                Balkanization

بانک جهانی (بانک بین‌المللی عمران و توسعه)

world bank (international bank forereconstration and development)

بایکوت                                                                              Boycott

ببرهای تامیل                                                                    Tamil tigers

بت‌واره‌گی کالا                                                    Commodity fetishism

بحران سوئز                                                                      Suez Crisis

بحران موشکی کوبا                                                  Cuban missile crisis

بُدن، ژان                                                                       Jean, Bodim

برابری                                                                               Equality

برادری (اخوت)                                                                   Fraternity

برایس، جیمز                                                                 Bryce, Jamse

برآیندگرایی                                                             Consequentialism

برده‌داری                                                                              Slavery

برنامه‌ی مارشال                                                              Marshal Plan

بعث‌گرایی                                                                         Baathism

بکاریا، سزار                                                               Becaria Cesare

بلانکی، لویی آگوست                                                Blanki Lois Agust

بلانکیسم                                                                           Blankism

بلشویسم (اکثریت)                                                              Bolshivism

بهبودخواهی = اصلاح‌طلبی                                                     Reformism

بلیک، دونکن                                                             Blacke, Duncan

بناپارتیسم                                                                      Benaparitsm

بنتام، جرمی                                                                Jermy,Bentam

بنتلی، الف. ف.                                                                Bentley, A.F

برلین، ایزایا                                                                  Berlim Isaiah

برنشتاین، ادوارد                                                        Bernstin, Edvard

بنلوکس                                                                              Benelux

بنیادگرایی اسلامی                                             Islamic Fundamentalism

بوخارین، نیکولا، ایوانویچ                             Bukharin Nikolay Ivanovich

بورژوازی                                                                       Bourgeoisie

بورک، ادموند                                                             Burke Edmund

بوروکراسی                                                                    Bureaucracy

بهار پراگ                                                                     Prague Spring

بی‌طرف‌گرایی                                                                    Neutralism

بی‌طرفی                                                      Naturality

بیگانه‌ترسی                                                                     Xenophobia

 

پ

پارسونز، تالکوت                                                         Parsons, Talcot

پارلمان                                                                           Parliament

پارلمان اروپایی                                European Parliament

پارلمان دومجلسی                                                        Bi parlemanism

پاسکال، بلیز                                                                  Paskal Blaise

پاسیفیسم                                                      Pacifism

پان                                                                                         Pan

پان‌اسلامیسم                                                                  Pan Islamism

پان اسلاویسم                                                                 Pan Eslavism

پان آفریقایی‌گرایی                                                         Pan Africanism

پان آمریکانیسم                                                          Pan Americanism

پان ژرمنیسم                                                               Pan Germanism

پان عربیسم                                                                    Pan Arabism

پانچاشیلا، پنج اصل                                     Panchacila

پدرسالاری                                                                        Patriarchy

پدیدارشناسی                                                             Phenomenology

پرایس، ریچارد                                                               Price Richard

پرده‌ی آهنین                                                                   Iron Curtain

پرده‌ی جهل                                                              Veif Alignorence

پروسترویکا = بازسازی                                                         Perestroika

پرولتاریا                                                                           Proletariat

پرون(گرایی)                                                                     Peron(ism)

پساساختارگرایی                                                       Post-Structuralism

پست‌مدرنیسم                                                            Post-Modernism

پلخانف، گیورگی                                                    Plekhanov, Georgy

پلنگ‌های سیاه                                                              Black Panthers

پناه‌جو                                                                                Refugee

پنتاگون                                                                             Pentagon

پنج اصل (پانکاسیلا)                                                              Pancasila

پنج اصل (پانشیل)                                                                Panscheel

پوپولیسم                                                                           Populism

پوپر، کارل                                                Poper, karl

پوژادیسم                                                                         Poujadism

پولانزاس، نیکوس                                                     Poulantzas, Nicos

پول‌گرایی                                                                       Monetarism

پیمان آنزوس                                                                    Anzus Pact

پیمان بالکان                                                                    Balkan Pact

پیمان بغداد                                                                  Baghdad, Pact

پیمان بی‌طرفی                                                           Neutrality Treaty

پیمان رم                                                                      Rome, Treaty

پیمان دونکرت                                                             Dunkirt Treaty

پیمان ریو                                                                         Rio Treaty

پیمان ضد کمینترن                                          Anti-Comintern, Treaty of

پیمان ماستریخت                                                      Masstricht, Treaty

پیمان ورسای                                                        Versailles, Treaty of

پیمان ورشو                                                                   Warsaw Pact

پین، تامس                                                                  Paine, Thomas

پیوستگی زیست‌بوم‌شناختی                Ecological Association

 

ت

تاچریسم                                                                       Thatcherism

تاریخی‌گری                                                                        Hisorisim

تاونی، آر. اچ.                                                                R.H,Tawney

تبعیض                                                                      Discriminatian

تبعیض معکوس                                                 Positive Discrimination

تبلیغات                                                                         Propaganda

تجارت آزاد                                                                      Free Trade

تجدیدنظرطلبی                                                                 Revisionism

تحرک اجتماعی                                                            Social Mobility

تحقیق نظرسنجی                                                        Survay Research

تجاوز                                                                             Aggression

تحت‌الحمایگی                                                                 Protectorate

تروتسکیسم                                                                       Trotskism

ترجیح امپراتوری                                                     Imperial Preference

تروریسم                                                                           Terrorism

تساهل و تسامح                                                                  Toleration

تعادل قدرت یا موازنه‌ی قوا                       Balance of power

تعادل                                                                          Equillberium

تعدیل ساختاری                                                  Structural Adjustment

تعهد                                                                               Obligation

تفکر سیاسی چین                                           Chinese Political Thought

تفکر سیاسی یونان                                             Greek Political Thought

تفکیک قوا                                                          Separation of powers

تفویض قدرت                                                                   Devolution

تسهیم درآمد                                                              Revenue sharing

تقسیم کار                                                              Division of labour

تکامل، نظریه‌ی                                                         Evolution Theory

تکثیر سلاح‌های هسته‌یی                                          Nuclear Proliferation

تلافی بزرگ                                                            Masive retaliation

تئوکراسی ! حکومت الاهی

تکنوکراسی                                                                    Technocracy

توسیدید                                                                         Thucydides

تمامیت‌خواهی، توتالیتاریسم                                              Totalitarianism

تناقض = تضاد                                                               Contradiction

تنش‌زدایی                                                                            Détente

توافق اجرایی                                                       Executive agreement

توده‌ها                                                                                 Masses

تورگوت، الف، آر، جی                                                      A. R. Trugot

تورم‌زدایی                                                                        Defelation

توری‌گرایی                                                                          Toryism

توسعه                                                                         Development

تولستوی، لو نیکلایوویچ                               Tolestoy Lev Nickolayeviich

توکویل، آلکسی دو                                                Tocqueill, Alexis de

تولید ناخالص داخلی                                 Gross Domestic Product (GDP)

تولید ناخالص ملی                                       Gross Natinal Product (GNP)

تیتوئیسم                                                                              Titoism

تیلوریسم                                                                          Taylorism

تیرانی                                                                                Tyranny

 

ج

جامعه                                                                                 Society

جامعه‌ی اقتصادی اروپا                                           European community

جامعه‌شناسی سیاسی                                                  Political sociology

جامعه‌ی توده‌یی                                                                                   Mass society

جامعه‌شناسی و سیاست                                          Sociology and politics

جامعه‌ی مدنی                                                                 Civil Society

جامعه‌ی مشترک‌المنافع کشورهای مستقل

Commonwealth of Independent States (CIS)

جامعه‌ی اروپایی                                                  European community

جامعه‌ی اقتصادی آفریقای شرقی               East African Economy community

جامعه‌ی انرژی اتمی اروپا                  European Atomic Energy Community

جامعه‌ی دفاعی اروپا                                 European Defence Community

جامعه‌ی زغال سنگ و فولاد اروپا          European Coal and Steel Community

جامعه‌ی مشترک‌المنافع (بریتانیا)         Common Wealth Community (British)

جامعه‌ی عرب                                                                  Arab Leage

جامعه‌ی فرانسه                                                      Frcnch Community

جامعه‌ی ملل                                                            Leage of Natioms

جبهه‌ی خلق                                                                  Popular Front

جبهه‌ی متحد                                                                  United Front

جداسازی                                                                      Segregatiom

فابین                                                                                   Fabian

جرج، هنری                                                                 Henry, George

جفرسون، تامس                                                        Jefferson, Tomas

جمهوری‌های پنجگانه فرانسه                                       Republics in france

جمهوری خودمختار                                              Autonomous republic

جمهوری وایمار                                                          Weimar republic

جناح چپ                                                                         Left Wing

جناح راست                                                                     Right Wing

جناح، محمدعلی                                                                Jinah, M.A

جنایت جنگی                                                                     War crime

جنبش تعاونی                                                  Co-operatine movement

جنبش آزادی زنان                                                  Women’s movement

جنبش پان آفریقایی برای آزادی شرق مرکز و جنوب آفریقا

Pan African Freedom Movement for east, central and touthern Africa

جنبش حق رأی به زنان                                  Women’s sullrage Movment

جنبش آزادی‌بخش                                                Liberation Movement

جنبش کارگری                                                        Labour movement

جنبش‌های اجتماعی                                                  Social Movements

جنبش‌های اجتماعی جدید                                     New social movements

جنبش‌های مقاومت                                              Resistance movements

جنسیت                                                                               Sexism

جنسیت و سیاست                                                    Gender and politics

جنگ                                                                                      War

جنگ افغانستان و شوروی                                             Afghanestan War

جنگ افغانستان و آمریکا                                  Afghanestan War And USA

جنگ چریکی                                                           Guerrilla warfare

جنگ سرد                                                                          Cold war

جنگ عادلانه                                                                        Just War

جنگ کره                                                                       Korean War

جنگ ویتنام                                                                   Vietnam War

جهان سوم                                                                      Third World

جهانی شدن یا جهانی‌سازی                                                 Globalization

جهش بزرگ به جلو                                                 Great Leap forward

 

چ

چارتیسم                                                                            Chartism

چپ و راست                                                               Left and Right

چپ و راست جدید                                                 New Left and Right

چندجانبه‌گرایی                                                              Multilatration

چندسالاری (پولیارکی)                                                          Poliyarchy

 

ح

حاکمیت                                                                        Sovereignty

حاکمیت پارلمانی                                               Parliament Sovereignty

حدّ نصاب                                                                            quorum

حزب جمهوری‌خواه (امریکا)                                          Republican party

حزب دموکرات امریکا                                   American Democratic Party

حزب سوسیال دمکرات (آلمان)                                                         SPD

حزب کارگر (بریتانیا)                                                                           Labour Party

حزب کمونیست                                                        Communist party

حزب کنگره (هندوستان)                                                  Congress Party

حزب لیبرال (بریتانیا)                                                         Liberal party

حزب محافظه‌کار (بریتانیا)                                           Conservative party

حق الاهی پادشاهان                                                 Devine Rights Kings

حق رأی                                                            Franchise or suffrage

حق تعیین سرنوشت                                                 Self- determination

حقوق                                                                                  Rights

حقوق ایالات (امریکا)                                                        States Rights

حقوق بشر                                                                  Human Rights

حقوق بین‌الملل                                                        International Law

حقوق طبیعی                                                                Natural Rights

حقوق مدنی                                                                    Civil Rights

حکومت                                                                       Government

حکومت الاهی                                                                   Theocracy

حکومت سلطنتی مشروطه                                  Constitutional Goverment

حکومت مطلقه                                                                    Abslutism

حکومت نظامی                                                                Martial Law

حکومت نمایندگی                                        Representative Government

 

خ

خرده بورژوازی                                                          Petit bourgeoisie

خروشچف، نیکیتا سرگئی‌ویچ                       Khurshchev, Nikita Sergeyvich

خلع سلاح (یا کنترل تسلیحات)                                            Disarmament

خمر سرخ                                                                  Khemer Rouge

خودگردانی                                                                       Autonomy

خودکفایی                                                                           Autarky

خودمختاری                                                           Self determination

د

دادرسی‌های نورمبرگ                                                  Normeberg Trials

داروین، چارلز رابرت                                         Darwin, Charles Robert

داروین‌‌گرایی اجتماعی                                                 Social Darwinism

دانته، آلیگیری                                                              Dante Alighieri

دخالت                                                                         Intervention

دریابندان یا محاصره‌ی دریایی                                                     Blockad

دست پنهان                                                                  Invisible hand

دفتر بازرسی فدرال (اف. بی. آی.)       F.B.I. (Federal Bureau of Investigation)

دفتر سیاسی (پولیت بورو)                                                       Politburo

دکترین آیزنهاور                                                   Eisenhlower Doctrine

دکترین ترومن                                                           Tromen Doctrine

دکترین مونروئه                                                          Monroe Doctrine

دگماتیسم، جزم‌گرایی                                                          Dogmatism

دماگوژی، و دماگوژیسم                                     Demagogie, Demagogism

دموکراسی                                                                       Democracy

دموکراسی آتنی                                                     Athenian democracy

دموکراسی توده‌یی                                                   Peoples democracy

دموکراسی مستقیم                                                     Direct democracy

دموکراسی مسیحی                                                 Democracy Christian

دموکراسی صنعتی                                                 Industrial democracy

دورکهایم، امیل                                                          Durkheim, Emile

دوگل، شارل                                                             Charles, Degaul

دولت                                                                                     state

دولت بهبودبخش                                                            Wellfare state

دولت صنفی                                                                Corporae state

دولت ـ شهر                                                                    City – state

دولت ـ ملت                                                                 Nation – State

دولت‌های جایگزین                                                    Succession states

دومینیون                                                                           Dominion

دیپلوماسی                                                                       Diplomacy

دیده‌رو، دنی                                                                 Diderot denis

دیکتاتوری                                                                      Dictatorship

دیکتاتوری بورژوایی                                       Dictatorship of Bougeoisie

دیکتاتوری پرولتاریا                                         Dictatorship of proletariat

دیوار برلین                                                                      Berlin Wall

دیوان اروپایی حقوق بشر                         European Court of Human Rights

دیوان اروپایی عدالت                                        European Court of Justice

دیوان دادگستری بین‌المللی                                 International Court Justice

دیوان عالی                                                                 Supreme Court

 

ر

رئالیسم سوسیالیستی                                                     Socialist realism

رئیس پارلمان                                                                        Speaker

رئیس‌جمهور                                                                       President

رئیس حکومت                                                     Head of government

رئیس خزانه‌داری                                         Chancellor of the exchequer

رئیس کشور                                                                  Head of state

رئیس مجلس اعیان                                                         Lord Chncellor

رادیکالیسم                                                                       Radicalism

راسل، برتراند                                                             Rusel, Bertrand

راسیسم یا نژادپرستی                                                                 Racism

راه درخشان                                                                  Shiming path

رایش                                                                                    Reish

رایشتاک                                                                             Reichtag

رسانه‌های فراگیر                                                               Mass media

رفتارگرایی                                                                   Behaviourism

رفراندوم                                                                       Referendum

روابط بین‌الملل                                                   International relations

روابط تولید                                                     Relations of production

روبسپیر، ماکسیمیلیان                                          Robespear, Maximilian

رواداری                                                                           Tolerance

روبنا یا روساخت                                                           Superstructure

روسو، ژان ژاک                                               Rousseau, Jean, Jacques

روش‌شناسی                                                                  Methodology

روشنفکران                                                                       Intelectual

روشنگری، آمریکایی                                            Enlightment, American

روشنگری، فرانسوی                                                Enlightment, French

روشنگری اسکاتلندی                                              Enlightment, scottish

روکان، اشتین                                                                 Rokan, Stein

رومانتی‌سیسم                                                                 Romanticism

رویه‌ی قضایی                                                                 Jurisprudens

ریچاردسون، ل. ف.                                                     Richardsun, L.F.

ریکر، دبلیو. اچ.                                                               Riker, W.H.

 

ز

زبان                                                                                Language

زیربنا                                                                                     Base

زیست‌بوم‌شناختی                                                                    Ecology

زیست‌شناسی اجتماعی                                                       Sociobiology

زیگفرید، آندره                                                          Siegfried, Andre

زیمل، جرج                                                               Simmel, George

 

ژ

ژئوپولیتیک                                                                       Geopolitics

ژاکوبن‌گرایی                                                                    Jacobinism

ژاکوبیت‌گرایی                                                                       Jacobits

ژیروندن‌ها                                                                         Girondins

س

ساتیاگراها                                                                        Satiagraha

ساختارگرایی                                                                  Structuralism

سارتر، ژان پل                                                          Sartre, Jean-Paul

سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف)       Palestin liberation Organization (PLO)

سازمان بین‌المللی آوارگان             International Refugee Organization (IRO)

سازمان بین‌المللی کار                      International Organization Laber (IOL)

سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ! ناتو

سازمان پیمان آسیای جنوب شرقی ! آسه‌آن

سازمان پیمان بروکسل                                     Brussel treaty organization

سازمان پیمان مرکزی ! سنتو

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد ! یونسکو

سازمان تجارت جهانی                          World Trade Organization (W.T.O)

سازمان بهداشت جهانی                         World Health Organization (WHO)

سازمان خواربار و کشاورزی                   Food and Agricultural Organization

سازمان‌ دولت‌های آمریکای مرکزی     Organization of Central American States

سازمان‌ دولت‌های آمریکایی               Organization of America States (OAS)

سازمان کشورهای صادرکننده‌ی نفت (اوپک)

Organization of Petroleum Exporting Countries

سازمان ملل متحد                                                          United Nations

سازمان وحدت آفریقا                                 Organiziation of African Unity

سازمان همکاری اقتصادی اروپا

Organization for European Economic, Cooportion (OEEC)

سازمان همکاری اقتصادی و توسعه

Organization for Economic Cooporation and Development (OECD)

سانترالیسم دموکراتیک                                          Democratic Centralism

ساندی‌نیسم                                    Sandinista National Liberation Front

سانسور                                                                                Censor

سرپرستی بر سرزمین‌ها                                          Trusteeship Territories

سرمایه‌داری یا کاپیتالیسم                                                        Capitalism

ستون پنجم                                                                    Fifth column

سقراط                                                                               Socrates

سن                                                                                         age

سنتو (سازمان پیمان مرکزی)               Central Treaty Organization (CENTO)

سندیکالیسم                                                                    Syndicalism

سندیکالیسم آنارشیستی                                          Anarcho – Syndicalism

سن ـ سیمون، کلود ـ هانری       Saint – Simon. Claude – Henri de Rouvroy

سوارز، فرانسیس                                                            Suares francis

سوسور، فردینان دو                                                        Sorel, Georges

سوسیال امپریالیسم                                                  Social – imperialism

سوسیالیسم                                                                         Socialism

سوسیالیسم بازار                                                         Market socialism

سوسیالیسم بین‌الملل                                             International socialism

سوسیالیسم خیال‌گرا                                                   Utopean socialism

سوسیالیسم در یک کشور                                    Socialism in one country

سوسیال دمکراسی                                                     Social Democracy

سوسیالیسم دمکراتیک                                             Democratic socialism

سوسیالیسم صنفی                                                         Guild socialism

سوسیالیسم علمی                                                   Socialism, Scientific

سوسیالیسیم مسیحی                                                  Christian socialism

سوفسطاییان                                                                         Sophists

سومبارت، ورنر                                                          Sombart, werner

سون‌یات سن                                                                    Sunyat sen

سوویت                                                                                 Soviet

سیا (آژانس اطلاعات مرکزی)                 CIA (Central Intelligenece Agency)

سیاست                                                                                Politics

سیاست درهای باز                                                     Open doors policy

سیتو                            South – East Asia Treaty Organization (SEATO)

سیجویک، هنری                                                         Sidguich, Henry

سیسرو، مارکوس تولیوس                                      Cicero, Marcus Tollius

 

ش

شاو، جرج برنارد                                                Shwo, George Bernard

شخصیت اقتدارگرا                                           Authoritarian Personality

شخصیت فرهمند                                                  Charisma Personality

شرق‌شناسی                                                                     Orientalism

شرکت یا کورپوریشن                                                         Corporation

شرکت مالی بین‌المللی                           International Finance Corporation

شرکت‌های چندملیتی                                       Multinational Corporation

شمال و جنوب                                                           North and south

شمشیر داموکلس                                                       Sowrde Damocles

شناسایی دولت‌ها                                                  Recognition of States

شورای اروپایی                                                          European council

شورای اقتصادی و اجتماعی ملل متحد          Economic and Social Council U.N

شورای امنیت                                                            Security Council

شورای شمال                                                               Nordic Council

شورای همیاری اقتصادی Council for Mutual Economic Assistanc (Comecon)

شورای همکاری خلیج (فارس)                  Gulf Co-operation Council (GCC)

شومپیتر، ژوزف، آ                                               Schumpeter, Joseph. A

شهر یا پولیس                                                                            Polis

شهروندی                                                                        Citizenship

شیء‌شدگی یا بت‌وارگی                                                         reification

شووینیسم                                                                        Showinism

شیوه‌ی تولید آسیایی                                      Asiatic Mode of Production

 

ص

صلح سبز                                                                       Greenpeace

صندوق بین‌المللی پول                                  International Monetary Fund

صندوق بین‌المللی اضطراری ملل متحد برای کودکان

International Fund for Children

صهیونیسم                                                                            zionism

 

ط

طبقه                                                                                      class

طبقه‌ی دهقان و طبقه‌ی زمین‌داران                         peasantry and land owners

طبقه‌ی متوسط                                                                 Middel class

طرح بازسازی اروپا                                      European Recovery Program

 

ع

عدالت                                                                                  Justice

عدالت اجتماعی                                                              Social Justice

عدالت توزیعی                                                      Distribuotion Justice

عدم تعهد                                                                 Non – alignment

عدم خشونت                                                               Non – violcnce

عفو عمومی                                                                         Amnesty

علم سیاست                                                               Political science

عوام‌فریبی ! دماگوژی

 

غ

غرب                                                                                     West

غیردینی شدن دولت                                                         Secularisation

 

ف

فئودالیسم                                                                         Fcudalism

فابین‌گرایی                                                                        Fabianism

فاشیسم                                                                              Fashism

فالانژ و فالانژیست‌ها                                                                Falange

فانون، فرانتس                                                                Fanon, Frantz

فایده‌گرایی                                                                    Utilitariansim

فایده‌گرایی قانونمند                                                   Rule utilitarianism

فاینر، اس. ای.                                                                   Finer, S. E

فدراسیون                                                                         Federation

فدراسیون جهانی اتحادیه‌های کارگری              World Trade Unions Federaton

فدرالیسم                                                                         Federalism

فراماسونری                                                                  Freemasonary

فراماسون !  فراماسونری

فراموشخانه ! فراماسونری

فردمحوری ! اندیویدوآلیسم

فرصت‌جویی ! پورتونیسم

فضای حیاتی                                             Lebensraum or (living-space)

فرانکلین، بنجامین                                                   Frncklin, Benjamin

فرانکو (گرایی)                                                                Franco (ism)

فرویدگرایی                                                                        Freudism

فرهنگ                                                                                Culture

فرهنگ سیاسی                                                            Political culture

فلسفه‌ی سیاسی                                                      Political philosophy

فوئرباخ، لودویگ اندریاس                              Feuerbach, Ludwig Andrias

فوردگرایی                                                                           Fordism

فوریه، شارل                                          Fourier, francis marie – charles

فوکو، میشل                                                             Foucault, Michel

فیزیکالیسم                                                                      Physicalism

فیزیوکرات‌ها                                                                   Phiysiucrats

فمینیسم                                                                                                     Feminism

 

ق

قانون                                                                                      Law

قانون آهنین‌مزدها                                                       Iron law of wages

قانون اساسی                                                                   Constitution

قانون رومی                                                                      Roman law

قانون طبیعی                                                                     Natural law

قانون موضوعه                                                                 Positive law

قانون واحد اروپایی                                                 Single European law

قانون وست‌مینستر                                                   Statute westminister

قدرت                                                                                   power

قدرت اجتماع                                                         Community power

قدرت سیاه                                                                     Black power

قدرت‌های (یا دولت‌های) کازابلانکا                      Casablanca powers (states)

قدرت‌های (یا دولت‌های) مونروویا                         Monrouia powers (states)

قرارداد اجتماعی                                                           Social contract

قرارداد 1907 روس و انگلیس

قرارداد 1915 روسیه و انگلیس

قرارداد 1919 انگلیس با حکومت وثوق‌الدوله

قرارداد 1921 ایران و شوروی

قشربندی اجتماعی                                                  Social Stratification

قرارداد منع آزمایش‌های هسته‌یی                             Nuclear Test-Ban Treaty

قرارداد منع گسترش سلاح‌های هسته‌یی                   Non – Proliferation Treaty

قراردادهای رم                                                               Rome Treaties

قوم‌مداری                                                                           Ethnicity

قیاس ارگانیک                                                            Organic analogy

قیاس داخلی                                                           Domestic analogy

ک

کاتوتسکی، کارل                                                            Kautsky, karl

کاپیتالیسم، سرمایه‌داری                                                          Capitalism

کاپیتولاسیون                                                                    capitulation

کاخ سفید                                                                     White House

کارکردگرایی یا فونکسیونالیسم                                             Functionalism

کارکردگرایی ساختاری                                        Structural Functionalism

کارلایل، تامس                                                          Carlyle, Thomas

کارناپ، رودلف                                                           Carnap, rodolf

کاست                                                                                     Cast

کاستروئیسم                                                                       Castroism

کاسیرر، ارنست                                                           Cassirer, Ernest

کالون، ژان                                                                     Calvin, Jean

کالهون، جان                                                                Calhoun, John

کامپانللا، توماسو                                               Campanella, Tommaso

کامو، آلبر                                                                   Camus, Albert

کانت، امانوئل                                                            Kant, Immanuel

کثرت‌گرایی                                                                                                Pluralism

کرازلند، سی. آ. آر.                                                      Crosland C.A.R.

کرامول، الپور ! انقلاب انگلیس

کرملین یا کاخ کرملین                                                               Kremlin

کروپتکین، پیتر                                                           Kropotkin, Peter

کشتار عمومی یا قوم‌کشی                                                         Genocide

کشور تحت‌الحمایه                                                         Protected state

کشورهای غیرمتعهد                                               Non-alignment States

کا. گ. ب. (کمیته‌ی امنیت دولتی در شوروی)                                      K.G.B.

کلیسا و دولت                                                           Church and State

کلیسای رسمی                                                       Established Church

کمال آتاتورک، آرمان‌های                                                        Kemalism

کمک مارشال                                                                   Marshal Aid

کمون                                                                             Commune

کمونیسم                                                                       communism

کمونیسم اروپایی                                                      Euro Communism

کمونیسم آغازین                                                 Primitive communism

کمیته                                                                               Commity

کمیته‌ی پارلمانی سیاهان                                 Black Palrliement Commity

کمیته‌ی مرکزی                                                         Central Commity

کمیسیون اروپا                                                   European Commission

کمیسیون اروپایی حقوق بشر

کمیسیون اقتصادی اروپا                                    South Pacific Commission

کمیسیون اقیانوس آرام جنوبی                             South Pacific Commission

کناره‌گیری یا انزواجویی                                                       isolationism

کنت، آگوست                                                                 Conte Agust

کنترل تسلیحات

کنسرواتیو ! محافظه‌کار

کنترل کارگری                                                                                  Worker control

کنفدراسیون                                                                 Confederation

کنفدراسیون بین‌المللی اتحادیه‌های کارگری آزاد

International Conferation Feedom Trede union

کنفرانس امنیت و همکاری در اروپا

Conference on Security and Co-operation in Europa

کنفرانس باندونگ                                                  Bandung conference

کنفرانس بلگراد                                                     Belgrad Conference

کنفرانس بوگوتا                                                      Bogota Conference

کنفرانس تهران                                                        Conference Tehran

کنفرانس دومبارتن اوکس                               Dombarton oaks Conference

کنفرانس‌های سان‌فرانسیسکو                               San fransisco Conferences

کنفرانس هلسینکی                                                 Helsinky Conference

کنفرانس یالتا                                                             Yalta conference

کنگره‌ی آمریکا                                                              Congress (US)

کنگره‌ی پان آفریقایی                              PAC (Pan – Africanist Congress)

کنگره‌ی ملی آفریقا                                         African National Congress

کنگره‌ی نمایندگان مردم (روسیه)          Congress of Peoples Deputies (Russia)

کنوانسیون اروپایی حفظ حقوق بشر

European convenetion for protection of human rights and …

کواکرها                                                                              Quakers

کودتا                                                                             Coupd’etat

کولونی ! مستعمره

کولونیالیسم ! استعمار

کومکون

کومینترن                                                                          Comintern

کمینفورم                                                                         Coninform

کورپراتیسم                                                                    Coorpratism

کوسا، نیکلاس                                                              Cusa nicholas

کولاک                                                                                  Kulak

کول، جی، دی، اچ                                                           Cole, G.D.H

کولریج، ساموئل تایلور                                     Coleridge, Samuel taylor

کوندورسه، ژان آنتوان                                      Condorcet, Jean, Antoine

کیبوتز                                                                                  Kibutz

کی‌یرکه‌گار، سورن                                                    Kierkegard, soren

کینز، جان مینارد                                                 John meynard Keynes

کینگ، مارتین لوتر                                                   King, martin luther

 

گ

گات (توافق عمومی درباره‌ی تعرفه‌ها و تجارت)

G.A.T.T (General Agreement on Tariffs and Trade)

گالوپ، جرج                                                             Gallupe, George

گاندی، مهندس کرامچند                                             Gandi, Mohandas

گرامشی، آنتونیو                                                        Gramsci Antunio

گرمایش جهانی                                                           Global Warning

گروسیوس، هوگو                                                          Grotius, Hogo

گروه فشار                                                                   Pressur Group

گروه نظامی حاکم (خونتا)                                                              Junta

گروه 7 / گروه 8 کشور صنعتی                                                     G7 / G8

گزارش برانت (گزارش اول در 1980 و گزارش دوم در 1983)         Brandt reports

گزارش بوه‌ریج                                                         Beveridge Report

گفت‌وگوهای محدود کردن جنگ‌افزارهای راهبردی (سالت)

Srtategic Arms Limitation Talks (SALI)

گفت‌وگوهای کاهش جنگ‌افزارهای راهبردی (استارت)

Strategic Arms Reduction Talks (start)

گلاسنوست                                                                         Glasnost

گلدمن، اما                                                                 Goldman, Ema

گلیسم                                                                                Gaulism

گوارا، ارنستو «چه»                                            Guevara, Ernestio (che)

گودوین، ویلیام                                                          Godwin, Wiliam

گولاک                                                                                  Gulag

گیوتین                                                                             Guillotine

 

ل

لاسکی، هارولد                                                              Laski, Harold

لاسال، فردینان                                                           Lasal, ferdinand

لاک، جان                                                                        Lock, Jean

لایبنیتس، گوتفرید ویلهلم                                  Leibnitz, Gutfrid Wilhelm

لابیگری                                                                            Lobbying

لایحه                                                                                       Bill

لایحه‌ی حقوق                                                                  Bill of right

لایه‌ی اوزون                                                                  Ozone Layer

لنینیسم                                                                              Leninism

لوتر، مارتین                                                                Luther, Martin

لوه‌لرها یا برابری‌خواهان ! انقلاب انگلیس

لوکاچ، گئورک                                                           Lukach, George

لوکزامبورگ، رُزا                                                      Luxemburg, Roza

لیبرالیسم یا آزادی‌خواهی                                                        Liberalism

لینکلن، آبراهام                                                        Lincoln, Abraham

 

م

مائوتسه تونگ                                                                 Mau zedong

ماتریالیسم تاریخی                                               Historical Materialism

ماتریالیسم دیالکتیکی                                            Dialectical materialism

مارسیلیوس پادوآ                                                    Marsilius of Padua

مارکس، کارل                                                                   Marx, Karl

مارکسیسم                                                                          Marxism

مارکسیسم ـ لنینیسم                                                 Marxim – Lenimism

مارکوزه، هربرت                                                       Marcuse, Herbert

مافیا                                                                                    Mafia

ماکیاولّی، نیکولو                                                   Machiavelli, Niccolo

مالتوس، تامس رابرت                                       Malthus, Thomas Robert

مالکم ایکس                                                                    Malcolm X

مالکیت                                                                              Property

مالیات‌بندی مترقی                                                  Progressive taxation

مانهایم، کارل                                                              Manheim, Karl

مایستر، ژوزف دو                                                     Maistre, Josech de

مجتمع نظامی ـ صنعتی                                Military – Industrial Complex

مأمور عالی ملل متحد برای آوراگان

United Nation High Commissioner for Refugees

مبارزه برای خلع سلاح هسته‌یی              Campaign for Nuclear Disarmament

مجمع عمومی                                                           General Assmbly

مجالس دوم                                                             Second chambers

مجلس سنا                                                                              Senat

مجلس عوام                                                          Houseof Commons

مجلس لردها (اعیان)                                                        House of lords

مجلس نمایندگان (امریکا)                                     House of representative

محافظه‌کاری                                                                 Conservatism

محفل وین                                                                        Vien circle

محو شدن یا پژمرده شدن دولت                              Withering away of state

محیط‌گرایی                                                            Environmentalism

مدیسون، جیمز                                                           Madison, james

مردم‌گرایی ! پوپولیسم

مرکانتی‌لیسم یا سوداگری                                                    Mercantilism

مستعمره یا کولونی                                                                   Colony

معاهده‌های ژنو                                                      Genera conventions

مشارکت سیاسی                                                  Participation, political

مشروعیت                                                                       Legitimacy

مطلوب‌ترین ملت (اصل کا¹¦« الوداد)                      Most favoured Natiom

معامله‌ی جدید (نیو دیل)                                                         New Deal

معاون‌ رئیس‌جمهور                                                          Vice Presidnt

مکتب اصالت وجود                                                         Existentialism

مکتب فرانکفورت                                                       Frankfurt School

مک‌کارتیسم                                                               McC Carthyism

ملی کردن                                                                  Nationalisation

منتسکیو، شارل لویی دوسکونه‌ات دو

Montesquieu, Charles – Louis de seconda tde

منشور اجتماعی                                                              Social charter

منشور آتلانتیک                                                           Atlantic Charter

منشویسم                                                                        Menshvism

موافقتنامه‌ی پوتسدام                                                Potsdam Agreement

موافقتنامه‌ی مونیخ                                                     Munich. Agrement

منطقه‌ی تجارت آزاد                                                     Free Trade Area

منطقه‌گرایی                                                                    Regionalism

موازنه‌ی قوا                                                               Blance of power

مور، سر تامس                                                                             More, Sir Tomas

موسکا، گائتانو                                                           Mosca, Gaetano

موعودگرایی (هزاره‌گرایی)                                                 Millenarianism

میلتون، جان                                                                   Milton, John

میل، جان استوارت                                                      Mill, John stuart

میل، جیمز                                                                      Mill, James

میلیتاریسم یا ارتش‌محوری                                                       Militarism

میهن‌پرستی                                                                        Patriotism

 

ن

نئوکولونیالیسم !  استعمار نو

ناتو                                                                                     NATO

نازیسم                                                                                Nasism

ناسیونال سوسیالیسم                                                   National socialism

ناسیونالیسم                                                                     Nationalism

نافرمانی مدنی                                                          Civil disobedience

نپ (سیاست اقتصادی نوین)                           NEP (New Economic Policy)

نخبگان قدرت                                                                   Power Elite

نخبه‌محوری                                                                          Elitisim

نژادباوری یا راسیسم                                                                 Racism

نظریه‌ی ارزش ـ کار                                            Labour theory of value

نظریه‌ی انتقادی                                                             Critical theory

نظریه‌ی بازی                                                                   Play Theory

نکرومه، قوام                                                          Nkrumah, Kwame

نولیبرالیسم                                                                New Liberalism

نهرو، جواهر لعل                                                    Nehru, Jawaher Lal

نیهیلیسم یا هیچ‌گرا                                                                  Nihilism

نیچه، فریدریش ویلهلم                                 Nietzsche, Friedrich wilhelm

نیروهای مولّد                                                           Productive forces

 

و

وابستگی (اقتصادی)                                                           Dependency

واترگیت                                                                          Watergate

واگذاری                                                                                Cessin

وب، سیدنی جیمز و وب، بئاتریس        Web, Sidney James and web Beatrice

وبر، ماکس                                                                     Weber, max

وتو                                                                                       Veto

ولتر، فرانسوا ماری آروت                         Voltaire, Francois- marie Arouet

ویت فوگل، کارل                                                         Wirtfogel, karl

ویگ                                                                                     Whig

ویلسون وودرو                                                         Wilsom woodrow

وینستنتلی، جرارد                                                Winstantley, Gerard

 

µ

هابس، تامس                                                            Hobbes, Thomas

هابسون، جان                                                                Hobson, John

هاب‌هاوس، لئونارد ترلانی                           Hobhouse, Leonard Trelawny

هارینگتون، سر جیمز                                              Harington, sir james

هامیلتون، الکساندر                                                Hamilton, alexander

هایدگر، مارتین                                                           Heidyer, Martin

هایک، ف. الف. وُن                                                  Hayek , F . A .Von

هرمنوتیک                                                                    Hermeneutics

هژمونی                                                                          Hegemony

هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش                Hegel, George, Wilhelm Friedrich

هگلیان جوان                                                               Yang Hegelian

هلوسیوس، کلود آدرین                                       Helvetius, claud Adrian

همبستگی (در لهستان)                                                            Solidarity

هولباخ، پل هانری دیتریش                              Holbach, paul henri Dietrich

هوشی مین                                                                   Ho chi – minh

هیئت منصفه                                                                              Jury

هیتلر، آدولف                                                                 Hitler, Adolf

هیوم، دیوید                                                                  Hume, David

 

ی

یونسکو                                                                               Unesco

یونیسف  UNISEF. (United Nation International Children Emergaty Fund.

یهودستیزی                                                               Amti – Semitism

 

 

 

 

 

 

الف ـ آ

 

ائتلاف[1]

هر نوع اتحاد گذراى افراد، گروه‌ها یا احزاب سیاسى براى نیل به هدف یا اهداف انتخاباتى و پارلمانى. مرسوم‌ترین شکل ائتلاف مربوط به زمانى است که تصویب قانون معینى یا تشکیل کابینه‌یی به رأى حداکثر اعضاءِ مجلس نیاز دارد، در حالى که هیچ گروه یا حزبى نیمی‌ از کرسی‌هاى آن را در اختیار ندارد. ائتلاف‌هایى که از نظر عقیدتى شکل می‌‌گیرد، بیش از همه امکان شکل‌گیرى دارند.

 

ابرقدرت[2]

در اصل، این واژه به کشورهاى معدودى اطلاق می‌‌شود که قدرت بسیار برترى نسبت به بقیه‌ی کشورها دارند. قدرت در اینجا عبارت است از ثروت اقتصادى، تعداد جمعیت و بالاتر از همه نیروى نظامی‌، به‌ویژه در زمینه‌ی تسلیحات پیچیده‌ی هسته‌یی است. تا زمان فروپاشى اتحاد شوروى لفظ «ابرقدرت‌ها» به‌ویژه در مورد کشورهاى امریکا و شوروى به‌کار می‌رفت که از نظر تولید صنعتى، قدرت نظامی‌، وسعت خاک، منابع طبیعى و شمار جمعیت از دیگر کشورها جلوتر بودند و در واقع دو رقیب اصلى در عرصه رقابت بین‌المللى به‌شمار می‌رفتند.

 

ابژکتیویسم (عینى‌گرایى)[3]

نگرشى است مبنى بر گونه‌یی «بیطرفى» در علم و در تحلیل‌هاى سیاسى و اجتماعى، بدین معنا که شناخت علمی‌ باید در سرحد خود داده‌ها (فاکت‌ها) یا اشیاء و آنچه عینیت دارد متوقف گردد و نباید به ارزیابى انتقادى آن یا داورى درباره آنها پرداخت. بدین‌گونه ابژکتیویسم مرزهاى خرد انسانى را محدود می‌‌کند و طرح مسائل اجتماعى و نتایج ناشى از جهان‌بینى پژوهشگر را غیرعلمی‌ یا ذهنى (سویژکتیو) می‌نامد. در واقع ابژکتیویسم و سوبژکتیویسم دو روى یک سکه‌اند و به‌رغم تفاوت ظاهرى پیوندى تنگاتنگ دارند. ابژکتیویسم یا عینى‌گرایى را نباید با داورى عینى (ابژکتیو) مشتبه ساخت. داورى عینى به معناى آن است که هنگام بررسى و نتیجه‌گیرى، پیشداوری‌ها و آرزوهاى خود را به‌حساب نیاورده و فقط به واقعیت موجود و داده‌هاى عینى به طور همه‌جانبه و تمامیت آن توجه داشت. ولى ابژکتیویسم، به بهانه‌ی عینیت با مطلق کردن آن هرگونه برخورد طبقاتى و عقیدتى را نفى می‌‌کند و هرگونه نتیجه‌گیرى ناشى از جهان‌بینى پژوهشگر را در بررسی‌ها منکر می‌‌گردد. از این رو باید گفت که جانبدارى مغایر با علمیت و عینیت نیست. اهمیت این مسئله در علوم اجتماعى و در تحلیل‌هاى اجتماعى ـ تاریخى فراوان ذکر شده است. نمونه‌یی از این تحلیل‌هاى عینى از رویدادهاى تاریخى توأم با ابراز داورى را کارل مارکس* در رساله‌ی هژدهم برومر لویى بناپارت به‌دست داده است.

 

ابطال‌پذیرى[4]

به باور کارل پوپر (94 ـ 1902) در کتاب حدس‌ها و ابطال‌ها، کار علم این است که به‌جاى اثبات صدق نظریه‌ها، آن‌ها را تکذیب و ابطال نماید. هر نظریه‌یی که کذب آن نشان داده می‌شود طرد یا دست‌کم اصلاح می‌گردد. علم بدین‌گونه به‌وسیله‌ی حدس و ابطال پیشرفت می‌کند. نمی‌توان مسلم دانست که هر نظریه مطلقاً صادق است. هر نظریه در اصل می‌تواند ابطال گردد. از دیدگاه پوپر علم به دلیل آنچه از زمان دیوید هیوم* به «مشکل استقراء» معروف شده است، هرگز نمی‌تواند صادق بودن چیزها را ثابت کند. گزاره‌ى «تمام قوها سفید هستند» یا بخشى از تعریف «قو» است یا یک تعمیم درباره قوها براساس مشاهدات تمام مثال‌هاى شناخته‌شده. هنگامی‌ که مهاجران سفیدپوست براى نخستین بار در استرالیاى غربى قوهاى سیاه را دیدند منکر این شدند که آنچه دیده‌اند قو بوده است. بنابراین گزاره‌ی «تمام قوها سفید هستند» نمونه‌ی یک تعمیم علمىِ ابطال‌پذیر و باطل است.

ابن خلدون

یک ایراد به ابطال‌پذیرى این است که در به حساب آوردن نقش تأیید فرضیه در علم ناکام است. این گرایش، با تمرکز بر کوشش براى تکذیب فرضیه‌ها، اثرات پیش‌بینی‌هاى موفقیت‌آمیز را در مورد اینکه آیا نظریه‌ی علمی‌ را می‌پذیرد یا نه کوچک جلوه می‌دهد. براى مثال، اگر فرضیه‌ی من این است که دمایى که در آن آب به شیوه‌یی دائمی‌ در رابطه با فشار جوّ که در آن آزمایش صورت می‌گیرد متغیّر است، پس این به من اجازه خواهد داد که سلسله پیش‌بینی‌هایی درباره‌ی دمایی که در آن آب در فشارهای گوناگون به جوش می‌آید انجام دهم. اگر معلوم شود که پیش‌بینی‌هاى من درست است، این تأیید نظریه‌ی من است. بنابراین ابطال‌گرایى توصیف شده‌ی پوپر این جنبه علم را ندیده می‌گیرد. این البته ابطال‌گرایى را بی‌اعتبار نمی‌کند: نیروى منطقى کذبِ یک مشاهده هنوز به تنهایى بزرگتر از هر مشاهده‌ی تأییدکننده است. با این همه، لازم است ابطال‌گرایى اندکى با تصدیق نقش تأیید فرضیه‌ها منطبق گردد.

 

ابن خلدون، عبدالرحمن ابوزیدبن محمد (1406ـ1332)[5]

مورخ، جامعه‌شناس و فیلسوف که در تونس زاده شد و در قاهره بدرود حیات گفت. اجداد وى اندکى پس از فتح اندلس به آن سرزمین آمده و در آنجا اقامت گزیده بودند؛ سپس از آنجا به تونس رحل اقامت افکندند. پدرش از کودکى او را به تحصیل علم واداشت. قرآن را حفظ شد و به فراگرفتن حدیث و فقه و نحو پرداخت. او بسیارى از کتاب‌هاى ادب و شعر را آموخت و آنگاه به علوم منطق و فلسفه رغبت جست. در 18 سالگى بود که طاعون بر آن دیار مستولى گشت و بسیارى از مردم از جمله پدر و مادر او را هلاک کرد و ناچار به ترک تونس شد.

ابن خلدون در سال 1376م. در 42 سالگى خارج از تونس در قلعه‌یی که در آن گوشه‌ی عزلت گرفته بود به تألیف تاریخ بزرگ خود مشغول شد و بعد از چهار سال که در خلوت تفکر و نوشتن سپرى ساخت عزم تونس کرد و با اجازه سلطان آن کشور در سال 1378 م. به آن دیار وارد شد. پادشاه و مردم تونس مقدمش را گرامی‌ داشتند. وى همچنین به تألیف کتاب تاریخ خود اشتغال داشت تا در اوایل سال 1382م. آن را به پایان برد. ابن خلدون خود گوید «اخبار ادیان و عباسیان و تاریخ پیش از اسلام را آنچه به من رسیده بود نوشتم و نسخه‌یی از آن را تکمیل کردم و به کتابخانه‌ی سلطان تقدیم داشتم». وى در این هنگام یعنى همان سال 1382م. عزم سفر به مصر کرد و در قاهره اقامت گزید، و در جامع‌الازهر به تدریس پرداخت. شهرت او همه‌ی مصر را فراگرفته بود و دانش‌پژوهان از هر سو به گردش جمع شدند.

ابن خلدون ثمره‌ی تمامی‌ تجارب و تأملات خود را در کتاب مفصل «مقدمه»ى خود ــ که سبب اشتهار علمی‌ او شد ــ به ودیعه نهاد. «مقدمه» صورت زنده‌یی است از زندگى جوامعى که او خود یکى از افراد آن بود، در عصرى پر از جنبش‌ها و تحولات سیاسى و فکرى، عصرى سرشار از انقلاب‌ها و کشمکش‌ها، عصرى که مسلمانان از آن پس رو به قهقرا نهادند و اروپاییان راه پیشرفت و ترقى در پیش گرفتند.

در سال 1400 م. تیمور لنگ به سوریه لشکر کشید و دمشق را تهدید کرد. سلطان مصر سپاهش را براى مقابله با امیر تیمور به سوریه گسیل داشت. ابن‌خلدون با این سپاه همراه بود. چون امیرتیمور دمشق را سخت محاصره کرد، ابن خلدون به همراه دوستان‌اش در حین فرار به چنگ جاسوسان تیمور گرفتار آمدند. او را نزد امیرتیمور بردند و امیر را از او خوش آمد. و به او اجازه داد تا به مصر بازگردد. ابن خلدون از این پس در قاهره ماند و در سال 1406م. در آنجا درگذشت. زندگى پرماجراى او بدین‌‌سان سپرى شد. بدون شک او بزرگترین متفکرى است که در سده‌ی هشتم هجرى و سده‌ی چهاردهم میلادى، افریقاى شمالى به خود دیده است.

ابن خلدون به اخبار و رویدادها بسنده نکرد و خواست به تحلیل رویدادها پردازد و اهمیت خاصى را که پدیده‌هاى اجتماعى دارند روشن کند و به اصطلاح امروز به کشف «قوانین تاریخى» برسد. مقدمه کوششى است در راه نقد تاریخ و انتقاد از مورخان دیگر که در روایات و خرافات به نظر انتقادى نمی‌نگریستند و گویى مقصودشان فقط این بود که معلومات بسیارى را در کتاب‌هاى خود بگنجانند. او می‌خواست براى تمییز میان خطا و صواب در اخبار قواعد ثابتى کشف کند و وسایلى را فراهم سازد تا مورخان را به شناخت صحیح و دقیق رویدادها یارى دهد. جنبه‌ی مهم مقدمه، جنبه‌ی اجتماعى آن، یعنى تحلیل پدیده‌هاى اجتماعى است. جامعه‌ها پدیده‌هاى واقعى هستند، از این ‌رو باید در پیدایش و اختلافات میان آن‌ها و شیوه‌هاى معیشت‌شان به جست‌وجو و تحقیق پرداخت. جامعه‌ها به‌صورت واحدهاى سیاسى برمبناى جغرافیایى و عوامل اقتصادى استواراند. او کوشید تا به وضع نظریه‌یی کلى و همه‌جانبه نائل آید که در پرتو آن بتواند اصل و امتداد حکومت‌ها را در زمان و مکان مورد بررسى قرار دهد. کار او در عالم اسلام سابقه نداشت. بعد از او نیز دیگر کسى کار او را پیگیرى نکرد. از این رو آنچه او آورده در جهان اسلامی‌ بى‌همانند است.

ابن‌ رشد

 

 

ابن رشد (98ـ1126م.)[6]

ابوالولید محمد بن احمد بن محمد بن رشد که در اروپا به «آوروئیس» شهرت دارد، آخرین و معروفترین فیلسوفان اندلسى و از آخرین خردگرایان بزرگ عرب بود که پیش از هر شخص دیگرى به خردگرایى روى آورد. او در قرطبه زاده شد. او در خاندانى که سال‌ها مهد علم و فقاهت بود پرورش یافت. جدش ابوالولید محمد بن رشد یکى از فقهاى عصر خویش بود و در انقلاب‌هاى سیاسى آن سامان تأثیر به‌سزایى داشت. ابن‌رشد نخست به تحصیل الاهیات همت گماشت و در فقه مالکى استادی ‌یافت و علاوه بر این در فنون ادب و حفظ شعر نیز سرآمد شد. آنگاه با شوقى وافر به تحصیل ریاضیات، پزشکى و فلسفه پرداخت. ترجمه‌هاى عربى او از ارسطو*، همراه با تفسیرها و شروح آن، براى نخستین بار به لاتین ترجمه شد. ابن رشد تا آنجا که می‌توانست ترجمه‌هاى ارسطو و ترجمه شارحان او را گردآورد زیرا او خود یونانى نمی‌دانست. آنگاه به فهم و درک مشکلات و غوامض آ‌ن‌ها پرداخت. این ترجمه‌ها همکنشىِ میان اندیشه‌هاى ارسطو و مکتب کلیسا را در نوزایى فکرى همبسته با فلسفه‌ی مدرسى سده‌ی سیزدهم آسان ساخت. ترجمه‌ی متون یونانى، سریانى، پهلوى و سانسکریت به زبان عربى در فاصله‌هاى میان سده‌ی نهم و سیزدهم میلادى انجام گرفت. مکتب مشائى که آموزه‌هاى نوافلاطونى و ارسطویى را در هم ترکیب کرده بود از طریق کندى (866-801م.) فارابى (950-870م.) و ابن‌سینا* (1037‌-‌908م.) به جنبش مدرسى (اسکولاستیک)

معرفی شد. با این همه ابن رشد بود که با تمرکز بر آثار ارسطو*، بیشترین تأثیر را در اروپا گذاشت. او با صداقت تمام کوشید آن دسته از اندیشه‌هاى ارسطو را که به صراحت بیان شده بود، بازتولید کند و آن‌هایى را که مبهم بودند مورد شرح و تفصیل قرار دهد. ترجمه‌هاى ابن رشد و اعتبار تفسیرهاى او به دانشمندان اروپایى که از جامع بودن ترجمه‌هاى او اطمینان داشتند امکان داد تا پیرامون اندیشه‌هاى ارسطو تحقیق بیشترى به‌عمل آورند. آنچه از ابن رشد در خور اهمیت است این است که او بیش از شارح بودن فیلسوف است و این فیلسوف خود داراى آرا و اندیشه‌یی است که با دیگر فلاسفه‌ی اسلامی‌ که پیش از او بودند مخالف است. دیدگاه‌هاى سیاسى ابن رشد در تفسیرهاى او بر جمهورى افلاطون* و سیاست ارسطو بیان شده است. او از مطالعه‌ی جمهورى چنین نتیجه گرفت که در حکومت سیاسى در عمل به توان فرمانروایان براى انتقال فضیلت ما به اقشار گوناگون جامعه نیازمند است و لازمه‌ی این کار این است که فرمانروا درک کامل و بسیار عمیقى از فضیلت‌ها داشته باشد. از نظر وى اخلاق نیکوماخوسى ارسطو بنیاد عملى سیاست است.

 

ابن سینا (1037 ـ 1098 م.)[7]

ن. ک. به ابن رشد Averroës

 

آپارات (دستگاه)[8]

مجموعه‌یی از افراد که به طور تمام وقت از حزب کمونیست فرمان می‌بردند. کسانى را که در اتحاد شوروى سابق در این مجموعه جاى داشتند آپاراتچیک می‌خواندند که واژه‌یی روسى به معناى عضو فعّال حزب یا پیرو بى‌چون و چراى دستگاه رهبرى حزب بود. در اصل «دستگاه» از تبدیل گروه انقلابیان حرفه‌یی که لنین آنان را هسته‌ی اصلى «حزب تراز نوین» می‌نامید، به یک شبکه‌ی ثابت سازمانى به‌وجود آمد.

 

آپارتاید

آپارتاید[9]

این واژه‌یی افریقایى، به معناى جدا نگهداشتن و یکى از شکل‌هاى وحشیانه‌ی تبعیض نژادى است. در اصل این سیاست تبعیض نژادى در کشور جمهورى افریقاى جنوبى از سوى اقلیت سفیدپوست اروپایى علیه اکثریت سیاه‌پوست بومی‌ و هندیان آن کشور اعمال می‌گشت. آپارتاید یعنى مجبور کردن نژادهاى غیرسفید به اقامت در محلات و استان‌هاى خاص، محروم کردن آنان از تمامی‌ حقوق سیاسى و امکان تحصیل و پیشرفت. آپارتاید بر اثر مبارزه و مقاومت مردم به رهبرى نلسون ماندلا* و با پشتیبانى دولت‌هاى سوسیالیستى و دموکرات و سایر دول آسیایى و افریقایى رسماً غیرقانونى شناخته شد و سرانجام در 30 ژوئن 1991 پایان نظام آپارتاید به طور رسمی‌ اعلام گشت.

به‌دنبال این تحولات نلسون ماندلا رهبر حزب کنگره‌ی ملى افریقا* که سال‌ها در زندان و در تبعید می‌گذراند به ریاست جنبش هوادار مذاکره با دولت افریقاى جنوبى برگزیده شد. در سال 1992 در مورد انتخابات چندحزبى و حکومت چندنژادى با تقسیم قدرت میان اقلیت سفیدپوست و سیاهپوستان توافق صورت گرفت. سپس در ماه مه 1994 به‌دنبال برگزارى نخستین انتخابات همه نژادى، حزب کنگره‌ی ملى افریقا به رهبرى نلسون ماندلا به پیروزى رسید. وى روز دهم ماه مه 1994 مراسم سوگند ریاست جمهورى را به جاى آورد و به مردم آفریقاى جنوبى اعلام کرد که از این پس می‌توانند خود را آزاد بدانند. ماندلا پس از یک دوره ریاست جمهورى از قدرت کناره گرفت و به دیگران نیز فرصت داد که در انتخابات شانس خود را بیازمایند.

 

اپوزیسیون[10]

این واژه‌ی فرانسوى به معناى «مخالفت» یا «مخالفان» و نامی‌ است براى گروهی در پارلمان یا خارج از آن که در دولت شرکت ندارند و برنامه‌ی دیگرى براى اداره‌ی کشور پیشنهاد می‌کنند، در حالى که خود را به قانون اساسى و نظام کشور وفادار نشان می‌دهند. اپوزیسیون با مبارزه و تلاش خود در پارلمان یا خارج از آن در کار حکومت نظارت انتقادى دارد و می‌کوشد افکار عمومی‌ را متوجه امکان انتخاب کابینه‌ی دیگرى سازد و از این روى به‌زعم خود امکان انتخاب درست‌ترى را فراهم کند. در واقع اپوزیسیون به‌ویژه در بریتانیا، سایه‌ی کابینه‌ی احتمالى آینده و ابزار مؤثرى براى نظارت بر قوه مجریه به‌شمار می‌آید. این‌گونه اپوزیسیون‌ها در نظام‌هاى تک‌حزبى یا پیشوایى به‌صورت رسمی‌ و قانونى وجود ندارد. در این نظام‌ها هرگونه مخالفت با حزب و دولت حاکم مخالفت با نظم عمومی‌ و قانون اساسى نظام قلمداد می‌شود و با سرکوب روبه‌رو می‌گردد.

 

اپورتونیسم، فرصت‌جویى[11]

کنار گذاردن اصول مرامی‌ و عقیدتى بنا بر «مصلحت» و براى حفظ منافع روزمره. این اصطلاح بیشتر در میان سازمان‌هاى سیاسى به‌ویژه احزاب کمونیست متداول است.

 

آپولیتیسم[12]

این واژه در مقابل پولیتیک (سیاست)، به معناى سیاست‌گریزى و روش لاقیدانه نسبت به سیاست، خوددارى از مشارکت در جریان‌هاى سیاسى، سر باز زدن از اتخاذ مشى سیاسى آشکار است.

 

اتحاد مقدس[13]

اصطلاحى است در مباحث اجتماعى و سیاسى به‌معناى دسته‌بندى گروهی براى اجراى سیاستى در راستاى خلاف مصالح ملى، ترقى و سعادت مردم است. سابقه‌ی رواج این اصطلاح به اوایل سده‌ی نوزدهم برمی‌گردد. «اتحاد مقدس» نام سازمانى بود که پس از سقوط ناپلئون بناپارت به‌دست امپراتوران و پادشاهان وقت اروپا به منظور سرکوب جنبش‌هاى انقلابى و آزادى‌خواهانه در اروپا به‌وجود آمد. این سازمان در ماه سپتامبر 1815 در پاریس رسماً تأسیس شد و در آن تزار روسیه، امپراتور اتریش و پادشاه پروس شرکت داشتند. سپس تقریباً تمامی‌ پادشاهان اروپا که حافظ نظام فئودالى‌ـ‌ اشرافى و مخالف هرگونه تحوّل دموکراتیک و استقلال‌خواهانه بودند به این اتحاد پیوستند. حتا انگلستان نیز گرچه رسماً به سازمان نپیوست، ولى اصول آن را مورد تأیید قرار داد و آشکارا از آن پشتیبانى کرد. مبتکران و رهبرانِ این سیاه‌ترین نیروهاى موجود زمان ـ مترنیخ، صدر اعظم اتریش و الکساندر اول تزار روسیه بودند. «اتحاد مقدس» هرچند سال یک‌بار کنگره تشکیل می‌داد و تدابیر لازم براى سرکوبى جنبش‌هاى انقلابى اتخاذ می‌کرد. هزاران تن از استقلال‌جویان و آزادى‌خواهان اسپانیایى، ایتالیایى، یونانى و جز آن‌ها قربانى سرکوب خونین و ارتجاعى «اتحاد مقدس» شدند. سران اتحاد مقدس مداخلات نظامی‌ و سرکوب جنبش‌هاى انقلابى را همواره با عبارت «جلوگیرى از آشوب و اشاعه‌ی انقلاب» توجیه می‌کردند. سرانجام در نتیجه‌ی تضادهاى داخلى میان پادشاهان عضو سازمان و میان منافع طبقات حاکم آن‌ها از قدرت «اتحاد مقدس» کاسته شد. انقلاب سال 1830 در فرانسه و سپس امواج انقلاب‌هاى بزرگ و پی‌درپی 1849-1848 م. در اغلب کشورهای اروپایی، شیرازه‌ی اتحاد مقدس را برای همیشه از هم گسیخت.

اتحاد شوروی

 

 

اتحاد شوروى (91 ـ 1924)[14]

اتحاد جماهیر شوروى سوسیالیستى در 30 دسامبر 1924 با اتخاذ یک پیمان و قانون اساسى فدرال تشکیل شد و تا 31 دسامبر 1991 ادامه داشت. به‌دنبال پیوستن اجبارى دولت‌هاى بالتیک در 1940، این دولت شامل 15 جمهورى تشکیل‌دهنده شد: ارمنستان، آذربایجان، بلوروسیا، استونى، گرجستان، قزاقستان، قرقیزستان، لاتویا، لتونیا، مولداویا، فدراسیون سوسیالیستى روسیه، تاجیکستان، ترکمنستان، اوکراین و ازبکستان. اتحاد شوروى پهناورترین کشور جهان با جمعیت 293 میلیون در 1991، مرکب از گروه‌هاى قومی‌، زبان‌ها و مذاهب متعدد بود.

دوره‌ی شوروى از انقلاب اکتبر 1917 روسیه آغاز شد. این انقلاب به فروپاشى امپراتورى در روسیه و تشکیل دولت‌هاى مستقل در بالتیک، اوکراین و گرجستان انجامید؛ دو جمهورى اخیر در 1921 بار دیگر به اتحاد شوروى پیوستند. شوراها که در طى جنگ میان سربازان، کارگران و دهقانان تشکیل شده بودند نقشى تعیین‌کننده در تجهیز نیروها در انقلاب فوریه‌ی 1917 ایفا کردند. در آغاز آن‌ها از منشویک‌ها* ]جناح رقیب بلشویک‌هاى هوادار لنین* [حمایت کردند. اما با ادامه جنگ از سوى حکومت موقت، به‌تدریج زیر نفوذ بلشویک‌ها قرار گرفتند. گرچه برکنارى حکومت موقت در انقلاب اکتبر از سوى شوراها تصویب شد. اما چون انتقال بدون خونریزی صورت گرفت به نظر برخى ناظران این تحول به کودتاى بلشویکى تعبیر شد.

شکل‌گیرى ساختار نهادى روسیه شوروى به درازا کشید و میان شوراها، شوراى کمیسرهاى خلق‌ها، اتحادیه‌هاى کارگرى، ارتش و حزب کمونیست رقابت قابل ملاحظه‌یی وجود داشت. در عین حال، حتا در این مرحله، اختلاف میان دعاوى مشروعیت‌بخش رژیم و کانون واقعى تصمیم‌گیرى قابل تشخیص بود. هم شوراها و هم اتحادیه‌هاى کارگرى به عنوان منابع اصلى قدرت به‌سرعت کنار زده شدند، اگرچه شوراها موقعیت خود را به‌صورت منبع رسمی‌ حاکمیت دوباره به‌دست آوردند، اتحادیه‌هاى کارگرى به این عنوان که در اداره اقتصاد بسیار بخشى و محلى عمل می‌کنند با موفقیت مورد تهاجم قرار گرفتند و حتا بحث قابل ملاحظه‌یی درباره‌ی تداوم وجود آن‌ها در جامعه‌یی سوسیالیستى که در آن فرض بر این است که استثمار ملغا شده است، در نگرفت. لنین آنها را «کمربندهاى اتصال سیاست حکومت و حزب به کارگران» تعریف کرد: موقعیتى فرعى و تبعى که آنها آن را تا 1989 حفظ کردند. در شرایط جنگ داخلى که از 1918 تا 1920 فراهم آمد، ارتش نقش مهمی‌ ایفا کرد اما درخواست تروتسکى* براى اعمال قدرت بیشتر بر صنعت از طریق «نظامی‌ کردن کار» نیز رد شد. به‌تدریج حزب و شوراى کمیسرهاى خلق به‌مثابه‌ی منابع اصلى قدرت اجرایى به‌پیدایى آمدند. ریاست شوراى کمیسرهاى خلق تنها مقام رسمی‌ لنین بود، و از 1918 تا بیمارى او در 1922، حکومت بدنه‌یی کارآمد بود. اما حتا لنین در مورد واگذارى مداوم تصمیم‌گیرى به کمیته‌ی مرکزى حزب شکایت داشت ولى از آنجا که تمامی‌ کمیسرها در کمیته مرکزى نیز عضویت داشتند، این امر شگفت‌انگیز نبود. با وجود این، واگذارى قوه مجریه‌ی دو رأسى ویژگى همیشه حاضر در زندگى نهادى شوروى بود.

بلشویک‌ها با دفاع از حق خودگردانى به ملت‌ها به قدرت رسیده بودند. اما براى بسیارى از آنان ملت‌گرایى (ناسیونالیسم) پدیده‌یی ذاتاً «بورژوایى» و تنگ‌نظرانه می‌نمود: استدلال می‌شد که منافع محلى در داخل فرهنگ بزرگتر و مترقى‌تر روسى بهتر تأمین می‌گردد. لنین بار دیگر در تدوین ترکیبى که در آن مرزهاى ملى حفظ شده و فرهنگ‌هاى قومی‌ به شرط «سوسیالیست» ماندن در شکل تقویت می‌شود بسیار راهگشا بود. در عین حال رانش عمومی‌ سیاست، سال‌هاى متمادى در آغاز «به‌سوى گرد آمدن» و سپس «ادغام شدن» ملت‌ها گرایش داشت. سیاست ملى دولت شوروى به گونه‌یی ناهمساز که هم متضمن ارتقاء اعضاء اکثریت رسمی‌ در اغلب جمهوری‌هاى غیرروسى بود و هم گاه براى نخستین بار استقرار زبان‌هاى ملى مدون تحت حمایت دستگاه فرهنگى دولت، سرانجام، نتایج عمیق‌ترى در رابطه با ایجاد جنبش‌هاى جدایى‌خواهانه ملى که در اواخر دهه‌هاى 1980 به پیدایى آمدند، به‌بار آورد.

اتحاد شوروی

دوره‌ی 38 ـ 1929 در ایجاد نظام نهادینه‌ی شوروى تعیین‌کننده بود و این تا سال 1989 دوام داشت. در این زمان، تحت رهبرى استالین* که پایه‌هاى قدرتى همچون دبیرکلى حزب ساخته شده بود، حرکت‌هاى صنعتى شدن و اشتراکى شدن آغاز شدند. صنایع عظیم جدید به وجود آمدند و میلیون‌ها نفر از روستاها به سوى شهرها نقل مکان می‌کردند. در عین حال میزان سرکوبى به گونه‌یی بسیار گسترده بالا گرفت. برآوردها متفاوت‌اند. اما میلیون‌ها نفر با اعدام در اردوگاه‌ها یا بر اثر گرسنگى در روستاها جان باختند. درون خود حزب کمونیست، سلسله تصفیه‌هایى صورت گرفت که نتیجه‌ی آن تغییرات گسترده‌اى در رهبرى بود. طى این ده سال اندازه‌ی دولت و دیوان‌سالارى آن، بسیار توسعه یافت و بزرگترین رشد در نهادهاى مسؤول مدیریت اقتصاد رهبرى‌شده صورت گرفت.

بزرگترین تهدید براى موجودیت اتحاد شوروى با هجوم آلمان در 1941 فرا رسید. در 1940 دو کشور پیمان عدم تجاوز امضا کرده بودند شامل یک پروتکل محرمانه که به اتحاد شوروى اجازه می‌داد تا کشورهاى بالتیک را به خاک خود ضمیمه کند. استالین آشکارا بر اثر تلفات جانى و ارضى پس از حمله شگفت‌انگیز آلمانی‌ها عصبى شده بود. آلمانی‌‌ها پیش از بن‌بست در زمستان در خاک شوروى چنان پیش رفتند که به چند کیلومترى مسکو رسیدند. اتحاد شوروى سرانجام نقش تعیین‌کننده در شکست ارتش آلمان و تسخیر برلین و اشغال اروپاى شرقى و سپس تسلط بر آن‌ها ایفا کرد. اما این اقدام به قیمت تلفات و خسارت عظیم جانى انسان‌ها انجام شد؛ حداقل 20 میلیون شهروند شوروى در این تلاش‌ها جان باختند.

پس از جنگ، نظام سیاسى شوروى از تمامی‌ اتهامات مبرا جلوه‌گر شد: نهادهاى آن تلاش در جنگ را مدیریت کرده بودند؛ رشد اقتصادى در مقایسه با غرب سرمایه‌دارى در ترازهاى بالا از سر گرفته شد. بسیارى از مردم شوروى در مورد افق‌هاى آینده‌ی کشور خود که در وعده‌ی خروشچف* براى بناى کمونیسم تا دهه‌ی 1980 بازتاب یافت و با پیشرفت‌هاى شوروى در فضا برانگیخته شده بود احساس خوشبینى می‌کردند. ولى سلسله‌رویدادهایى براى فروریختن این اعتماد با هم ترکیب شدند. نخست خروشچف خود رابطه میان نظام و سرکوبى را افشا کرد. افشاگرى در مورد استالین به نحو مرگبارى مشروعیت رژیم را بر باد داد. دو دیگر اینکه میزان بالایى از محافظه‌کارى نهادى، به‌ویژه در میان بدنه‌ی مسؤول مدیریت اقتصاد پدید آمد. این امر به کاهش رشد و همراه با آن افزایش میزان فساد انجامید. در آغاز دهه‌ی 1970 کارکرد اقتصادهاى غرب که شناسایى آن به گونه‌یی روزافزون فراهم می‌شد، با اقتصاد شوروى دمساز گشت و سپس از آن جلو افتاد. بدین سان ادعاهاى برترى سوسیالیسم در این شرایط نقش بر آب شد.

آگاهی روزافزون از بحران در کشور به میخائیل گورباچف کمک کرد که در سال 1985 به قدرت رسد و به برنامه‌ی پرسترویکا  (گلاسنوست) او به منظور توانبخشى دوباره به اقتصاد و جامعه انجامید. اما چارچوب نهادى توان مقاومت در برابر سرخوردگى شدید گروه‌هاى گوناگون را به‌ویژه با توجه به هزینه‌ی خود اصلاحات نداشت. ناآرامی‌ ملى به‌ویژه شدید بود و به دنبال دو سال گشایش میان مرکز و حکومت‌هاى جمهوری‌ها، اتحاد شوروى در اواخر 1991 از هم فرو پاشید و سپس با توافق میان جمهوری‌ها براى تشکیل جامعه مشترک‌المنافع کشورهاى مستقل* به فراموشى سپرده شد.

 

اتحاد گمرکى[15]

قرارداد میان دو یا چند کشور براى برقرارى تعرفه‌هاى گمرکى واحد و رفع مرزهاى گمرکى میان خود و ایجاد مرزهاى مشترک گمرکى براى دیگر کشورها مثلا اتحاد گمرکى «بنلوکس»* با شرکت کشورهاى بلژیک، هلند و لوکزامبورک.

اتحادیه‌ی اروپای غربی

اتحادیه‌ى اروپاى غربى[16]

این اتحادیه در پنج ماه مه سال 1955 به‌جاى سازمان پیمان بروکسل و به‌‌منظور همکاری‌هاى نظامی‌، اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى میان کشورهاى عضو (آلمان، ایتالیا، بریتانیا، بلژیک، فرانسه، لوکزامبورگ و هلند) تشکیل شد. آژانس کنترل تسلیحات این اتحادیه که در پاریس قرار دارد با «ناتو» در تماس است. مرکز اتحادیه در لندن است. این اتحادیه در دوران جنگ سرد امکانات خود را در اختیار ناتو قرار داد. کمیته تسلیحات آن با سازمان پیمان آتلانتیک شمالى پیوستگى دارد. با وجود این اتحادیه اروپاى غربى نتوانست جاى ناتو را در عرصه امنیت اروپا بگیرد.

 

اتحادیه‌ی تجارت آزاد اروپا[17]

در 21 ژوئیه‌ی سال 1959 کشورهاى پرتغال، سوئیس، اتریش، انگلستان، سوئد، نروژ و دانمارک در شهر استکهلم قرارداد این اتحادیه را امضا کردند. هدف از ایجاد ا«افتا» لغو حقوق گمرکى و سایر محدودیتهایى بود که براى داد و ستد آزاد کالاها بین کشورهاى عضو وجود داشت.

 

اتحادیه‌ی اروپا[18]

این اتحادیه در اصل مرکب از کشورهاى آلمان، اتریش، ایتالیا، اسپانیا، ایرلند، بریتانیا، بلژیک، پرتغال، دانمارک، سوئد، فرانسه، فنلاند، لوکزامبورگ هلند  و یونان بود. در سال  1995 با پیوست چند کشور دیگر اروپایى تعداد اعضاى آن به پانزده رسید. طبق تصمیم پانزده کشور مزبور در سال 2004 با پیوستن کشورهاى لهستان، مجارستان، چک، اسلواکى، قبرس، مالت، استونى، لتونى، لیتوانى، اسلوونى شمار اعضاى اتحادیه به 27 کشور رسید. هدف از ایجاد این اتحادیه فضاى بدون مرز، بازار و پول مشترک و اتخاذ سیاستهاى همسان در زمینه‌هاى مختلف است. دفاتر اصلى اتحادیه در شهرهاى بروکسل، استراسبورگ و لوکزامبورگ قرار دارد.

اتحادیه‌ی پان آمریکن[19]

سازمان دولت‌هاى قاره‌ی امریکا که آن را «نخستین کنفرانس بین‌المللى دولت‌هاى امریکایى»، در 1890 در واشنگتن تأسیس کرد. پس از جنگ جهانى دوم نیاز به همبستگى بیشتر میان دولت‌هاى امریکایى احساس شد و در 1948 «سازمان دولت‌های امریکایى» پدید آمد که اتحادیه‌ی پان‌امریکن رکن اصلى دائمی‌ و دبیرخانه‌ی آن به‌شمار رفت. اتحادیه چهار اداره دارد که به امور اقتصادى و اجتماعى، حقوق بین‌المللى، امور فرهنگى و خدمات ادارى، رسیدگى می‌کنند و در عین حال، مشاور شوراى سازمان و دولت‌هاى امریکایى است. اتحادیه مقدمات تشکیل کنفرانس‌هاى ویژه و بستن قرارداد بین آنها را فراهم می‌کند و نیز عهده‌دار دادوستد اطلاعات میان دولت‌هاى عضو است.

 

اتحادیه‌ی تجارت آزاد امریکاى لاتین[20]

اتحادیه‌یی است مرکب از 11 کشور امریکاى لاتین که براى برداشتن همه‌ی تعرفه‌هاى گمرکى و تشویق هماهنگى رشد صنعتى میان خودشان این معاهده را
در 1960 دو کشور امضا کردند و بولیوى در 1967 به آن پیوست. کشورهاى عضو از نظر صنعتى به‌ سه بخش تقسیم شده‌اند: آرژانتین، برزیل، شیلى، مکزیک (پیشرفته‌ترین)، سپس کلمبیا، پرو، اروگوئه و ونزوئلا، و سرانجام بولیوى، اکوادور و پاراگوئه.

 

اتحادیه‌هاى کارگرى[21]

سازمان‌هاى جمعى کارگران که هدف آنها جایگزین کردن چانه‌زنى جمعى به جاى چانه‌زنى جداگانه‌ی فردى و بدین‌گونه حفظ و بهبود تراز زندگى اعضاى خود است. آن‌ها به مثابه‌ی سازمان‌هاى تدافعى عمل می‌کنند که به منظور مقابله با ضعف اقتصادى مزدبگیران بدون تملک و افراد نامتشکل تأسیس شده است.

اتحادیه‌های کارگری

شواهد چندانى در دست نیست که بتوان این نظر را تأیید کرد که اتحادیه‌هاى کارگرى از اصناف حرفه‌یی قرون وسطایی برخاسته‌اند. گرچه نخستین شکل‌هاى سازمان‌یابى پایدار در میان مزدبگیران اتحادیه‌هایى از افزارمندان دستى بودند که در سده‌ی هژدهم تأسیس شدند. اتحادیه‌گرایى کارگرى مدرن با گسترش کارخانه‌هاى دستى (مانوفاکتوری) در سده‌ی نوزدهم آغاز شد. گسترش اتحادیه‌ها در بریتانیا چونان نخستین ملت صنعتى، به‌ویژه هنگام ارزیابى نقش سیاسى آن‌ها، آموزنده است. الغاى قوانین ائتلاف[22] در انگلستان در 1924 انجمن‌هاى پنهانى محلى افرازمندان را قادر ساخت تا به صورت علنى درآمده و در اتحادیه‌هاى مختلط ملى ــ که نخستین آن از جامعه‌ی مختلط مهندسان در 1850 تشکیل شده بود، متمرکز شوند. این اتحادیه‌هاى مدل جدید، در حالى که در وسعت ملى بودند، به لحاظ دیدگاه محافظه‌کار باقى ماندند و فقط نماینده‌ی افزارمندان ماهری بودند که به حفظ موقعیت خود در بازار کار اشتیاق داشتند. قانون اتحادیه‌های کارگری 1871 اتحادیه‌ها را سازمان‌هاى قانونى اعلام نمود و قانونگذاری‌هاى بعدى در سده‌ی نوزدهم، چانه‌زنى جمعى را قانونى کرد. دهه‌هاى پایانى سده‌ی نوزدهم شاهد رشد اتحادیه‌هاى «کارگرى عمومی‌» (نظیر اتحادیه‌هاى دریانوردان، باراندازان و اتحادیه‌هاى عمومی‌ و شهرداری‌ها) بود که به انبوه کارگران غیرماهر کم‌مزدی که پیش از این از اتحادیه‌هاى «مدل» محروم بودند روى آورد. این موج «اتحادیه‌گرایى نوین» در پى آن بود که تا با سلاح اعتصاب و عضوگیرى گسترده، شیوه‌هاى کارگران ماهر ــ یعنى نگهداشتن مهار کارآموزى و هیأت‌هاى چانه‌زنى مشترک ــ را تغییر دهد. اتحادیه‌گرایى معاصر بریتانیا با رابطه‌ى غالباً دشوار موجود میان سازمان‌هاى کارگران ماهر و غیرماهر، که میراث مستقیم سده‌ی نوزدهم است، شکل می‌گیرد.

نقش سیاسى اتحادیه‌هاى کارگرى را می‌توان از سه دیدگاه گسترده تحلیل کرد. تکثرگرایان محافظه‌کار، بر این باورند که اتحادیه‌ها سازمان‌هاى اقتصادی‌اند که نقش آن‌ها تعقیب یک برنامه‌ی محدود مربوط به شرایط استخدام است. به موجب این دیدگاه گرچه برنامه اتحادیه‌هاى کارگرى ممکن است مشروحاً موضوع‌هاى رفاهی و تربیتى را دربر بگیرد، آنها از برعهده گرفتن نقش سیاسى مستقیم در جامعه نهی می‌شوند. نویسندگان در سنت‌ وبرى سوسیال دموکراتیک اصرار دارند که هدف اتحادیه‌گرایى کارگرى مشارکت دموکراتیک در تنظیم شغل است. تمرکز اولیه‌ی فعالیت اتحادیه، کارگاه باقى می‌ماند، اما استدلال می‌شود که اتحادیه چونان یک سازمان دموکراتیک نمایندگى، باید نقش فعال گسترده‌ترى در بازسازى اجتماعى ایفا کند. این سنت در بریتانیا، که در شرایط استثنایى حزب کارگر از جنبش موجود اتحادیه‌هاى کارگرى به‌وجود آمد، بسیار بانفوذ بوده است. رهیافت‌هاى مارکسیستى اتحادیه‌گرایى کارگرى بغرنج و بر میزان تسهیل اقدام جمعى و آگاهی و در عین حال همراه با آن بر محدود کردن و تقسیم طبقه کارگر از سوى اتحادیه‌ها تمرکز می‌کنند.

مارکس* بر این باور بود که کارگران بدون اتحادیه‌ها به توده‌یی بیچارگان درهم شکسته که امیدى به رستگارى ندارند تنزل خواهند کرد؛ اما کارگران نباید تلاش‌هاى خود را به «یک مزد روزانه منصفانه در ازاى یک روز کار منصفانه» محدود کنند، بلکه باید بر پرچم خود شعار انقلابى انحلال نظام دستمزدى را بنویسند» (مزد، بها و سود)

اتحادیه‌گرایى اروپایى در ساختار، ایدئولوژى و شکل سازمانى خود، برحسب تحول تاریخى متفاوتى که روى داد، مدت‌ها با گوناگونى ملى شناخته می‌شده است. در حالى که در آلمان روابط صنعتى گرایش به تمرکز بسیار، قانونمند و تعاونى دارند، در ایتالیا تأثیر سیاست‌هاى سوسیالیستى و سندیکالیستى شکل محکمی‌ از کارگاه محلى اتحادیه‌گرایى کارگرى را متداول کرده است. از اتحادیه‌هاى کارگری سال‌هاى 1930 تا اتحادیه‌هاى شرکتى ژاپنى و معاملات تک‌اتحادیه‌یی دوران پس از جنگ، اتحادیه‌هاى کارگرى مجبور بوده‌اند با انبوهی از استراتژی‌هاى مدیریتى به منظور بازسازى روابط کار / سرمایه روبه‌رو شوند. با این همه به نظر می‌رسد که اتحادیه‌گرایى اروپایى با رشته ادغام‌ها و فرصت‌هاى گسترده براى سازمان‌دهی بین‌المللى در پرتو ابتکاراتى براى گستردگى و تعمیق یکپارچگى اروپایى به مرحله‌ی جدى نوینى وارد شود.

اثبات‌گرایی

اثبات‌گرایى[23]

اصطلاحى که «اگوست کنت»* آن را باب کرد تا به حذف داوری‌هاى ارزشى در علوم اجتماعى و سیاسى بپردازد. به نظر کنت فلسفه و سایر علوم اجتماعى و سیاسى باید ادعاى نیل به شناخت را غیر از طریق اثباتى و علمی‌ کنار گذارند و فقط به تبیین حدود و روش‌هاى علم اکتفا کنند. اثبات‌گرایان تأکید می‌کنند که در علم از جمله علوم اجتماعى و سیاسى، جاى داوری‌هاى ارزشى نیست. منتقدان این گرایش فلسفى بر این باورند که «واقعیت» آنچنان که کنت تصور می‌کرد، همانند یک شىء آنقدر ساده نیست و انکار داورى ارزشى از سوى اثبات‌گرایان خود یک داورى ارزشى است.

 

اجتماع[24]

گروه بزرگى از مردم که از نظر اجتماعى بر حسب هویت خود نسبت به یک مکان خاص با یکدیگر در ارتباط هستند. تفکر محافظه‌کارانه سنتى بر این اندیشه تأکید دارد که اجتماع بر اساس اشتراک ریشه ــ خون و خویشاوندى و پیوندهاى تاریخى ــ مردمی‌ که در یک مکان خاص زندگى می‌کنند استوار است. در مورد اصطلاحاتى نظیر «اجتماع یهودى» اشتراک ریشه ممکن است از جاى دیگر یا از اشاره به یک موطن ناشى شود. تفکر سوسیالیستى تعابیر محافظه‌کارانه‌ی اجتماع را ابزار سلطه‌گرانه‌یی جهت پیوند داراها و ندارها در جامعه‌ی طبقاتى می‌دانند، زیرا از دیدگاه آنان اجتماع یا جامعه صرفنظر از اشتراک در هویت خود نسبت به یک مکان خاص، از طبقات و قشرهاى مختلف‌المنافعى تشکیل شده که هر کدام براى پیشبرد منافع و علاقه‌ی خود تلاش می‌کنند. بدینسان دیدگاه محافظه‌کارانه‌ی اجتماع مانع مشاهده‌ی برخورد واقعى منافع اقتصادى اعضاى اجتماع و باعث انحراف کشاکش اجتماعى آنان می‌شود. البته محافظه‌کاران و سوسیالیست‌ها ممکن است بر بنیادهاى مختلف وجود اجتماع تأکید کنند اما هر دو طرف مناسبات ذاتى اجتماع را بزرگتر از نگرانی‌ها، منافع و هدف هر فرد ساکن در آن می‌دانند و بر این باورند که این مناسبات بنیاد پایدارى یک اجتماع به شمار می‌روند. ن. ک. به جامعه.

اجماع[25]

به نظر ماکس وبر* اجماع زمانى به وجود می‌آید که انتظارات درباره رفتار دیگران واقعگرایانه است و علت آن نیز این است که دیگران معمولاً این انتظارات را حتا اگر یک توافق آشکار در این زمینه وجود داشته باشد، براى خود معتبر می‌دانند. به نظر مارکسیست‌ها اجماع مفهومی‌ ایدئولوژیک است که به منظور پنهان ساختن میزان کشمکش درون جامعه و براى تداوم حکومت طبقاتى مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اجماع به معناى توافق میان احزاب بر سر رویه‌ها و کنوانسیون‌هاى معین و نیز اهداف سیاسى گسترده به‌وجود می‌آید. اندیشه‌هاى اجماع همزمان با بحث پیرامون «پایان ایدئولوژى» و جایگزین شدن هماهنگى پیرامون اهداف قابل حصول به جاى کشمکش بر سر ارزشها و اهداف مطرح شد. چنین توافق گسترده‌یی پیرامون اهداف در سیاست‌هاى انگلستان بعد از جنگ به عمل آمد. در آن زمان کشمکش میان احزاب به چند موضوع محدود اما بسیار مهم نظیر ملى کردن صنایع بزرگ محدود می‌شد. چنین اجماعى بدین منظور مورد استفاده قرار گرفت تا بیشتر سیاستگذاری‌ها را به یک بحث و جدل تکنیکى درباره تعدیل‌هاى گسترده‌ی سیاست‌هاى موجود تبدیل کند و فرصت‌هاى موجود براى گروه‌هاى متنفذ جهت اعمال نفوذ در چارچوب مجموعه‌ی اهداف مورد توافق را افزایش دهد. بدین‌گونه سیاست کشاورزى بعد از جنگ بر اساس یک دیدگاه دو حزبى استوار شد که در قانون کشاورزى سال 1947 متجلّى گشت. بر اساس این قانون باید به کشاورزان کمک کرد تا تولید را به حداکثر برسانند و راه‌هاى رسیدن به این هدف بر طبق ارزیابى سالانه قیمت میان دولت و اتحادیه‌هاى ملى کشاورزان به مذاکره گذاشته شود. سیاست اجماع بعد از جنگ در جامعه‌هاى غربى در ائتلاف پایدار دو حزب اصلى در اتریش (66 ـ 1945) و «ائتلاف بزرگ» کوتاه‌تر اما از نظر سیاسى مهم‌تر آلمان غربى (69 ـ 1966) به توسعه‌یافته‌ترین شکل خود انجامید. در انگلستان مشکلات رو به فزونى اقتصادى سال‌های دهه‌ی 1970 اجماع سیاسى مبتنى بر تأمین هزینه‌هاى عمومی‌ فزاینده‌ی ناشى از رشد را به زیر سؤال برد. در حالى که حزب محافظه‌کار در دوران رهبرى مارگارت تاچر*، از سیاست اجماع دور شد و به سیاستى روى آورد که از عقاید حزب کارگر متفاوت بود. ولى دهه‌ی1990 تا حدى شاهد بازگشت به سیاست اجماعى بیشتر بود. حتا در دوران تاچر، اجماع پیرامون رویه‌هاى سیاسى تا حد زیادى حفظ شد و این نظر مطرح شد که اگر جامعه‌یی بخواهد چونان موجودیتى کارآمد به بقاى خود ادامه دهد، میزانى از توافق پیرامون رویه‌هاى تصمیم‌گیرى لازم می‌آید.

احزاب پروتستان

 

 

احزاب پروتستان[26]

این احزاب، احزابى سیاسى هستند که هدفشان پیشبرد یا دفاع از علایق مذهب پروتستان در مقابل هواداران کاتولیک‌گرایى یا ضدّ روحانیت‌ها یا لیبرالیسم افراطى در موضوع‌هاى شخصى است. سیاست‌هاى فرقه‌گرایانه‌ی ایرلند شمالى، وحدت‌گرایان اولستر، وحدت‌گرایان رسمی‌ و احزاب وحدت‌گراى دموکرات را سوق داده است به اینکه آشکارا با بخش پروتستان جمعیت علیه اقلیت کاتولیک و ادعاهاى ارضى «ایر» یعنى دولتى کاتولیک همصدا شوند. به همین‌گونه، در اسکاندیناوى احزاب مردم مسیحى از دهه‌ی 1960 به دنبال نفرت شدید پروتستان‌ها از آزادى جنسى به پیدایى آمدند. در غیر این صورت پیشبرد و دفاع از مذهب پروتستان یا یکى از جمله عناصر غیرمذهبى تعریف‌کننده‌ی یک حزب سیاسى است نظیر مورد حزب محافظه‌کار انگلستان* و تقویت کلیساى رسمی‌ انگلستان یا یکى از جمله علل مذهبى دیگر توسط یک حزب سیاسى علیه سکولاریسم طرح می‌شود نظیر حزب درخواست دموکراتیک مسیحى هلند. عقاید پروتستانى معمولاً از دهه 1960 در چارچوب واکنش‌هاى مذهبى عام‌تر علیه سکولاریسم* در متن جنبش‌هاى «اکثریت اخلاقى» مردم‌گراىِ درون احزاب مستقر نظیر حزب جمهورى‌خواه امریکا پیش برده شده‌اند. در هیچ کجا حزب منحصراً پروتستانى حکومت تشکیل نمی‌دهد و این وجهی از سامانه‌هاى سیاسى است که با تأکید روزافزون بر تساهل میان‌فرقه‌یی و سلطه‌ی کلى مسائل غیرمذهبى در تعریف سامانه‌هاى حزبى در غرب، مورد تشویق قرار می‌گیرد.

احزاب رادیکال[27]

«رادیکال» به معناى «مربوط بودن به ریشه» است و رادیکالیسم به معناى اصلاح ریشه‌یی و شاخه‌یی است. این احزاب در اصل همچون احزابى شناخته می‌شوند که در سده‌ی نوزدهم که از گسترش حق رأى مشارکت مردمی‌ در سیاست، آزادی‌هاى مدنى و رفاه اجتماعى بیشتر ــ در زمانى که هیچیک از این‌ها هنجارها نهادینه نشده بودند ــ حمایت می‌کردند. با نهادینه شدن این هنجارها در سده‌ی بیستم، احزاب رادیکال به احزابى تبدیل شدند که درصدد استقرار شرایط بحث سیاسى نظیر احزاب سبز* اروپایى برآمدند. در برخى کشورها که در آن رابطه کلیسا و دولت نیرومند و معمولاً پذیرفته شده است، احزابِ نماینده‌ی دیدگاه ضدّ روحانى را می‌توان رادیکال به‌شمار آورد. برخى و نه همه‌ی تحلیلگران آماده‌اند که مقوله‌یی از احزاب «راست رادیکالى» نظیر پوژادیست‌ها و جبهه‌هاى ملى فرانسوى و بریتانیایى را بپذیرند. باعث شگفتى است که عده‌یی از احزاب سراسر اروپا، عنوان رادیکال را از زمان تشکیل خود حفظ کرده‌اند و شاید در آن هنگام سزاوار آن عنوان هم بودند. اما از آن پس به احزاب نهادینه‌یی که هوادار حتا کمترین تغییر سامانمند نیستند تبدیل شدند.

 

احزاب سبز[28]

احزاب سبز از دغدغه و نگرانى براى «ثبات زیست‌محیطى»* سیاره‌ی زمین و کیفیت زندگى در جامعه‌هاى صنعتى که به‌ویژه در سالهاى 1970 شدت گرفت فرا روییدند. سبزهاى آلمان[29] موفق‌ترین و بانفوذترین آنها بودند. جنبش آنها از میان طیف گسترده‌یی از «ریشه‌هاى سبز» و سازمان‌هاى همجوار آن سر برآورد که فهرست‌هایى از داوطلبان مورد قبول در انتخابات محلى ارائه دادند و خودشان را در 1980 به‌صورت حزب سازمان دادند. این حزب براى مدتى بسیار موفق بود. در 1983 در انتخابات بونداستاگ 5 درصد آراء را با 23 کرسى در آن کسب کرد و در اوج موفقیت در 1987، 2/8 درصد آراء و 46 کرسى داشت. معروف‌ترین چهره‌ی آن پتراکلى بود.

احزاب سوسیالیست

طى این دوره بسیارى از کشورها، از جمله اکثر کشورهاى غربى، دست به تشکیل احزاب سبز زدند. چندین حزب موجود نظیر حزب «زیست‌محیطى» در بریتانیا و حزب «ارزش‌ها» در زلاندنو تغییرنام داده و خود را حزب سبزها نامیدند. این حزب تقلیدى احترام‌آمیز از حزب سبزهاى آلمان بود، اما تصور سبز بودن با معانى تازگى و طبیعت آن نیز تفکرى بود که چنین جنبش نیرومندى را ثابت کرده است. سبزها، این مزیت را نیز داشتند که به عنوان یک رنگ از امتیاز طراوت ایدئولوژیک معینى برخوردار شوند و اگرچه رنگ اسلام و برخى جنبش‌هاى ملت‌گرا نیز سبز بود اما برخلاف آبى، قرمز، سیاه، سفید و سایر رنگ‌ها به تصورات «چپ» و «راست» در سیاست آلوده نشد.

حادثه‌ی هسته‌یی چرنوبیل در 1986 براى آرمان سبز در بسیارى از کشورها یک تلنگر بود و احزاب سبز در اواخر دهه 1980 با پیروزى انتخاباتى چشم‌گیرى روبه‌رو شدند. در انتخابات پارلمان اروپا در 1989 اکثر احزاب سبز از کارکردهاى خود رکورد درخشانى برجاى گذاشتند از جمله در بریتانیا رقم برجسته‌ی 9/14درصد آراء نصیب آنها گشت. احزاب سبز در اروپا براى نخستین بار در دهه‌ی 1990 وارد حکومت‌هاى ائتلافى چپ گسترده شدند؛ در فرانسه در 1997 و در آلمان در 1998. در سال 2011 حزب سبز در آلمان، شاید تحت تأثیر بحران نشت رادیوـ ‌اکتیویته ناشی از سونامی ژاپن، از آراءِ بی‌نظیری برخوردار شدند. این می‌ماند که مشاهده کنیم که چگونه مسئوولیت‌هاى ادارى، ماهیت رادیکال پیشین برنامه سبز را تحت تأثیر قرار دادند.

 

احزاب سوسیالیست[30]

نامزدهاى نمایندگى سوسیالیست و برنامه‌هاى سوسیالیستى، پیش تاریخ احزاب سوسیالیست‌اند. حزب کارگر بریتانیا در 1900 به صورت کمیته‌ی نمایندگى کارگرى، یکى از مؤلفه‌هاى حزب مستقل کارگرى بود که در 1893 تأسیس گشت. قدیمی‌ترین حزب سوسیالیست در یک کشور بزرگ حزب سوسیال دموکرات آلمان است که خاستگاه‌هاى آن را می‌توان به حزب کارگران آلمان رساند که برنامه‌ی گوتاى 1875 آن مورد انتقاد شدید مارکس* قرار گرفت. نخستین نامزد سوسیال‌دموکرات در روند انتخابات ریاست جمهورى امریکا در 1892 شرکت کرد و 19/0 درصد آراء را به‌دست آورد؛ هیچ حزب سوسیالیستى تا کنون نتوانسته خود را در آن کشور مستقر سازد (ن. ک. به Sommbart). اگرچه سوسیالیست‌هاى برجسته‌یی در فرانسه طى انقلاب 1789 (ن. ک. به بابوف) و انقلاب 1848 (ن.ک. به بلانکى) حضور داشتند، تاریخ مداوم احزاب سوسیالیست در فرانسه فقط به 1905 برمی‌گردد. دلیل پیدایش دیرهنگام احزاب سوسیالیست اعطاى دیرهنگام حق رأى به طبقه‌ی کارگر بود که همواره از حمایت توده‌یی برخوردار بود. هنگامی‌ که احزاب سوسیالیست بر اثر جنگ جهانى اول گرفتار انشعاب و تفرقه شدند، به سختى توانستند از حق رأى سود جویند. بسیارى از رهبران جنبش‌هاى سوسیالیستى در کشورهاى متحارب به موعظه‌ی سوسیالیسم بین‌المللى ادامه دادند. اما این امر تفرقه‌ی درون جنبش سوسیالیستى را عمیق‌تر کرد، زیرا بسیارى از احزاب سوسیالیست در آن زمان گاه همچون در بریتانیا براى نخستین بار در ائتلاف حکومتى حضور داشتند. بنابراین موفق‌ترین احزاب سوسیالیستى این دوران احزاب موجود در استرالیا و زلاندنو بودند که چندان زیر تأثیر جنگ قرار نداشتند. در میان جنگ‌ها موفق‌ترین احزاب سوسیالیست در کشورهایى بودند که از رکود مفرط و فاشیسم گریخته بودند، به‌ویژه در اسکاندیناوى (ن. ک. به سوسیال دمکراسی).

پس از 1945، احزاب سوسیالیست در سراسر جهان گسترش یافتند، زیرا بسیارى از احزاب ضدّ استعمار در جهان سوم به ‌طور ضمنى یا آشکارا، سوسیالیست شده بودند از میان احزاب آنجاهایى که میراث سوسیالیستى عمیق‌تر بود، شاید بتوان از حزب کنگره* در هند و کنگره‌ی ملى افریقا* در افریقاى جنوبى نام برد. در برخى کشورهاى دیگر «سوسیالیسم» چیزى بیش از برچسبى براى آنچه تصادفاً نخبگان ضدّ استعمارى محلى می‌خواستند نبود.

برخى استدلال می‌کنند که احزاب سوسیالیست دچار زوال دائمی‌ هستند. کاهش «طبقه‌ی کارگر»* با هر تعریف، به ‌عنوان بخشى از جمعیت، مشکل روزافزون تأمین بودجه‌ی دولت رفاه* و (ظاهراً) نامقبولیت مردمی‌ روزافزون ایدئولوژى سوسیالیستى در میان توده‌ی رأی‌دهنگان را از جمله دلایل ضعیف و زوال پیشگفته برشمرده‌اند. اما احزاب و سیاستمداران به بقاى خودشان علاقه‌ی حیاتى دارند و سیاستمداران خردورز سوسیالیست از سیاستمداران خردورز مسلک‌هاى دیگر کم‌هوش‌تر نیستند و بدین لحاظ می‌توان انتظار داشت که مطالبات خود را با شرایط در حال تحول سازگار نمایند.

احزاب لیبرال

 

 

احزاب لیبرال[31]

احزاب لیبرال به همانگونه متنوع هستند که اندیشه‌هاى لیبرالیسم گسترده و مبهم است. تمامی‌ لیبرال‌ها به آزادى فرد عقیده دارند. این عقیده اما شکلهاى متفاوتى به خود می‌گیرد، از اعتقاد لیبرال کلاسیک به حقوق طبیعى که دولت حق دخالت در آن را ندارد تا لیبرالیسم نوین که در مدت بیش از یک سده بر احزاب لیبرال انگلیسى مسلط بوده و نقش مهمی‌ براى آزادسازى مردم از فقر و جهل و تبعیض قائل است. برخى احزاب لیبرال هستند که بعضى از لیبرال‌ها آن‌ها را چندان لیبرال نمی‌دانند و احزابى هستند که در نام خود اشاره‌یی به لیبرالیسم ندارند اما بسیارى از لیبرال‌ها اهداف آن‌ها را ماهیتاً لیبرال می‌شناسند. ماهیت یک حزب لیبرال در کشورى خاص غالباً با توجه به حزب عمده‌یی که با آن مخالفت می‌کرده است تعیین می‌شود: احزابى که یک حزب سوسیالیست را رقیب اصلى خود می‌دانند نسبت به بازارهاى آزاد نظر مساعدترى دارند تا احزابى که با یک حزب محافظه‌کار مخالفت می‌کرده‌اند.

احزاب لیبرال معمولاً فاقد پایگاه اجتماعى احزاب سوسیالیست، کمونیست، محافظه‌کار و کشاورزى و نیز پایگاه سرزمینى احزاب منطقه‌گرا و ملت‌گرا هستند. آنها در اکثر شرایط سیاسى در سده‌ی بیستم مایل بوده‌اند خودشان را در جایگاهی میانه‌رو مرکز و نوعاً در حدّ فاصل میان سوسیالیست‌ها و محافظه‌کاران قرار دهند. به این دلایل اهمیت آنها به طور کلى تنزل یافته است. اکثر کشورها داراى یک حزب لیبرال شناخته‌شده نیستند و تنها در معدودى از کشورها حزب لیبرال دولت را در اختیار دارد یا حزب اپوزیسیون (مخالف) اصلى است. چنین کشورهایى اما، به شدت با یکدیگر تفاوت دارند و عبارت از استرالیا، کانادا، کلمبیا، هندوراس ژاپن‌اند. در استرالیا و ژاپن، احزاب لیبرال و لیبرال‌دموکرات به ترتیب در راست مرکز قرار دارند، در هندوراس و کانادا احزاب لیبرال در چپ مرکز هستند و در حالى که حزب لیبرال در کلمبیا به نظر می‌رسد که شیرازه‌ی مرکز را در دست دارد.

[1]. Coalition                         2. Super Power

 

 

[3]. Objectivism                                   

[4]. Falsifiability

[5]. Ibnkhaldun

[6]. Averroës Ibn Rushd

[7]. Avicenna                             2. Aparat

 

[9]. Apartheid                            2. Opposition

 

[11]. Opportunism                        2. Apolitism

  1. Saint alliance

 

[14]. Soviet Union

[15]. Custom Union

[16]. Western European Union

[17]. European Free Trad Association

[18]. European Union

[19]. Pan American Union

[20]. Latin American Free Trade Association (LAFTA)

[21]. Trad Unions

[22].Combination Acts  که اجازه می‌داد میان اشخاص حقوقى و حقیقى به منظور محدود یا نابود ساختن رقابت و کاهش دستمزد کارگران ائتلاف صورت گیرد.

[23]. Positivism                              2. Community

 

[25]. Consensus

[26]. Protestant Parties

[27]. Radical parties                         2. Green parties

  1. Die Grunen

 

[30]. Socialist Parties

[31]. Liberal parties

توضیحات تکمیلی

وزن 1180 g
ابعاد 22 × 14 cm
SKU

99119

پدیدآورندگان

نوع جلد

نوبت چاپ

شابک

978-964-351-724-3

قطع

تعداد صفحه

895

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

1180

Pin It on Pinterest

Share This