(021) 66480377-66975711

فرهنگ شعر شاملو

7,000تومان

جلال عباسی

درباره‌ى اهميت شاملو همين بس كه از همان اوان ظهور وى در عرصه شعر فارسى در نيم قرن اخير نقد و بررسى‌هاى بسيارى در قالب مقاله و كتاب درباره‌ى وى و آثارش ارائه شده است؛ از طرفى هم سروده‌ها و نوشته‌هايش در حوزه‌ى شعر، ترجمه و تاليف براى بسيارى چه عام و چه خاص ارزشمند است و بى‌بديل.

اما هنوز على‌رغم اين نقد و بررسى‌هاى بسيار درباره‌ى آثار شاملو به‌ويژه شعرش، ابعاد بسيارى از هنروى ناشناخته است و جاى نقد و بررسى بسيار باقى است. يكى از اين ابعاد بسيار موضوع واژگان در شعر اوست. كه اگر بگويم آثار شاملو از نظر وسعت و بسامد واژگان ناشناخته چه كهن و چه معاصر، و اصطلاحات كنايى و استعارى و نمادسازى و نيز
تشبيهات تازه و بكر ـ كه به تعبير شفيعى كدكنى آفرينش حادثه در زبان و ايجاد رستاخيز در كلمات است ـ در ميان شاعران شعر آزاد (نيمايى و سپيد و موج‌نو) يگانه است و قدرت و توانايى شگفت‌آورى در اين زمينه‌ها دارد سخنى دور از حقيقت نيست. امّا همين مقوله‌ها نزديك شدن به شعر شاملو و درك آن را مشكل مى‌سازد

در انبار موجود نمی باشد

توضیحات

گزیده ای از فرهنگ شعر شاملو

احمد شاملو یکى از نام آشنایان شعر معاصر ایران است. نام این شاعر و محقق و مترجم توانا علاوه بر این که امروزه براى بسیارى از فارسى زبانان چه در ایران و چه در خارج گرامى و متبرک است، مى‌توان گفت از معدود چهره‌هایى است که در نزد آیندگان نیز جایگاه والایى خواهد داشت و پیام‌هاى بسیارى هم براى آنان دارد و حتى نام‌اش براى کسانى که او را نمى‌پسندند نیز تامل برانگیز است.

در آغاز کتاب فرهنگ شعر شاملو می خوانیم

 

دکتر شفیعى کدکنى در کتاب ارزنده موسیقى شعر مى‌نویسد: «شعر حادثه‌اى است که در زبان روى مى‌دهد و در حقیقت، گوینده‌ى شعر با شعر خود عملى در زبان انجام مى‌دهد که خواننده، میان زبانِ شعرى او، و زبان روزمرّه و عادى تمایز احساس مى‌کند. این تمایز مى‌تواند علل بسیارى داشته باشد، عللى شناخته شده و عللى غیرقابل شناخت. اتفاقآ شعر ابدى، همان شعرى است که علت تمایز آن از زبان مبتذل و معمول، در تمام ساحات، قابل تعلیل نیست».[1]  و در ادامه به نقل «از یک صورت‌گرا

(فرمالیست) روسى، شعر را «رستاخیز کلمه‌ها» مى‌داند و مى‌گوید: «این صورت‌گرا درست به قلب حقیقت دست یافته است. زیرا در زبان روزمره، کلمات طورى به کار مى‌روند که اعتیادى و مرده‌اند و به هیچ روى توجه ما را جلب نمى‌کنند ولى در شعر این مردگان زندگى مى‌یابند».[2]

از سخنان شفیعى کدکنى دو نکته را مى‌توان استنباط کرد. اولاً هنر شاعر آفرینش حادثه در زبان است و ثانیآ ایجاد رستاخیز در کلمات

یعنى تشخُّص دادن به آنها. علاوه بر این موارد؛ گنجینه‌ى لغات یک شاعر مسلمآ بسیار فراتر و بیشتر از دیگر مردمان است و سازنده و آفریننده‌ى اصطلاحات و ترکیب‌ها و معناهاى جدید است و نیز از امکانات بالفعل و بالقوه‌ى زبان بیشتر و بهتر از دیگران بهره مى‌گیرد. که پیامد این توانائى‌ها این است که درک زبان شاعر و برقرارى ارتباط با آثار وى براى عموم خوانندگان و حتى در بعضى از موارد براى خواص نیز دشوار مى‌شود و از این منظر نیاز به توضیح و بررسى دارد. حال با این مقدمه به سراغ شاملو مى‌رویم.

احمد شاملو یکى از نام آشنایان شعر معاصر ایران است. نام این شاعر و محقق و مترجم توانا علاوه بر این که امروزه براى بسیارى از فارسى زبانان چه در ایران و چه در خارج گرامى و متبرک است، مى‌توان گفت از معدود چهره‌هایى است که در نزد آیندگان نیز جایگاه والایى خواهد داشت و پیام‌هاى بسیارى هم براى آنان دارد و حتى نام‌اش براى کسانى که او را نمى‌پسندند نیز تامل برانگیز است.

درباره‌ى اهمیت وى همین بس که از همان اوان ظهور وى در عرصه شعر فارسى در نیم قرن اخیر نقد و بررسى‌هاى بسیارى در قالب مقاله و کتاب درباره‌ى وى و آثارش ارائه شده است؛ از طرفى هم سروده‌ها و نوشته‌هایش در حوزه‌ى شعر، ترجمه و تالیف براى بسیارى چه عام و چه خاص ارزشمند است و بى‌بدیل.

اما هنوز على‌رغم این نقد و بررسى‌هاى بسیار درباره‌ى آثار شاملو به‌ویژه شعرش، ابعاد بسیارى از هنروى ناشناخته است و جاى نقد و بررسى بسیار باقى است. یکى از این ابعاد بسیار موضوع واژگان در شعر اوست. که اگر بگویم آثار شاملو از نظر وسعت و بسامد واژگان ناشناخته چه کهن و چه معاصر، و اصطلاحات کنایى و استعارى و نمادسازى و نیز
تشبیهات تازه و بکر ـ که به تعبیر شفیعى کدکنى آفرینش حادثه در زبان و ایجاد رستاخیز در کلمات است ـ در میان شاعران شعر آزاد (نیمایى و سپید و موج‌نو) یگانه است و قدرت و توانایى شگفت‌آورى در این زمینه‌ها دارد سخنى دور از حقیقت نیست. امّا همین مقوله‌ها نزدیک شدن به شعر شاملو و درک آن را مشکل مى‌سازد. هر چند که این تئورى یعنى آشنایى با معناى واژه‌ها و اصطلاحات کنایى و استعارى و نمادین و کشف و توضیح تشبیهات و رابطه‌هاى هم‌نشینى یک تئورى و روش سنتى و دیرین است، امّا با توجه به مواردى که بدان اشارت رفت، یکى از لازمه‌ها و ضرورت‌هاى درک و ارتباط با شعر شاملو است که نگارنده در این مسیر قدمى بر داشته است و قلمى زده. حال چه اندازه مصیب بوده نیاز به نظر و راهنمایى صاحب نظران است. و قطعآ کارى که صورت گرفته است داراى نواقص و ایرادهایى هست که یادآورى و تذکر آنها از طرف صاحبان نظر و خوانندگان مزید امتنان خواهد بود.

در پایان هم بر خود فرض مى‌دانم از بذل نظر و عنایت جناب رئیس‌دانا، مدیر محترم انتشارات نگاه و نیز از تلاش و نظر مساعد جناب مهدى‌زادگان نهایت قدردانى را داشته باشم و همچنین از جناب على کامیاب قدیرى که از اهالى ذوق است و راهنمایى‌هاى بسیارش برایم راه‌گشا بوده و از آنها سود جسته‌ام سپاسگزار باشم.

شیوه تنظیم، اصطلاحات و نشانه‌هاى به کار رفته در این فرهنگ

الف)ـ شیوه تنظیم

1ـ در این فرهنگ شماره صفحه و شیوه‌ى املایى واژه‌ها و جملات نقل شده براساس مجموعه آثار احمد شاملو دفتر یکم: شعرها، چاپ دوم، 1380، موسسه‌ى انتشارات نگاه تنظیم شده است. اگرچه در بعضى از موارد با خط معیار فارسى متفاوت و مختص شاملوست.

2 ـ این فرهنگ بر اساس حروف الفبایى تنظیم شده است و شامل معناى واژه‌ها، کنایه‌ها، استعاره‌ها، تشبیهات و نمادهاست.

3 ـ این فرهنگ یک واژه‌نامه‌ى صرف نیست بلکه واژه‌ها و اصطلاحات و… با توجه به کل شعر و جمله‌ها توضیح داده شده است و نگاه تا حد ممکن تحلیلى بوده است.

4 ـ تمامى ترکیب‌ها و ساخت‌هاى فعلى به صورت مصدر آمده است.

ب)ـ اصطلاحات به کار رفته

1 ـ اتباع: لفظى است مهمل و بى‌معنى یا فاقد معنى روشن که به دنبال اسم یا صفت مى‌آید براى تاکید و گسترش معنى

2 ـ استعاره: کاربرد «مشبه‌به» به جاى «مشبه» که به آن «استعاره‌ى مصرحه» مى‌گویند.

3 ـ اضافه‌ى استعارى: نسبت دادن و اضافه کردن یکى از ملائمات «مشبه‌به» به «مشبه».

4 ـ اضافه‌ى تشبیهى: اضافه شدن «مشبه» به «مشبه‌به» یا بالعکس که گونه‌ى دوّم در شعر شاملو بسیار است.

5 ـ ایهام: کلمه‌اى است حداقل با دو معنى متفاوت که هر دو معنا را در جمله مى‌توان لحاظ کرد.

6 ـ ایهام تناسب: کلمه‌اى است حداقل با دو معنى که یک معناى آن در جمله کاربرد دارد و معنى دیگرش با کلمه‌ى دیگرى در همان جمله یا مصرع یا بیت ارتباط معنایى دارد.

7 ـ پارادوکس (تناقض): ترکیب کردن یا ارتباط دادن دو واژه یا دو مفهوم متضاد با یک دیگر.

8 ـ قرینه: نشانه‌اى است در کلام یا در کل شعر یا اثر که دلالت بر معناى مجازى یا استعارى کلمه‌اى دارد.

9 ـ نام آوا: (صوت) اسمى است که بر صداهاى طبیعى دلالت مى‌کند.

10 ـ نماد: درباره‌ى نماد نقد و بررسى‌هاى چندى مطرح شده است. که خلاصه‌ترین آن تعریف مى‌تواند این گونه باشد: «پدیده‌اى محسوس و مادى که بیانگر مفهوم یا مفاهیم ذهنى است.»

ج)ـ نشانه‌ها

1) ـ اسلش «//» براى جداکردن سطرهاى شعر

2) ـ سه نقطه (…) نشان شروع یا ادامه‌ى شعر است که به دلیل طولانى شدن مطلب از ذکر آن صرف‌نظر شده است.

3 ـ شماره‌ى صفحه. اولین شماره سمت راست مخصوص شاهد مثال است و شماره یا شماره‌هاى بعدى نشان دهنده‌ى کاربرد «کلمه» و «اصطلاح» در موارد دیگر است.

4 ـ علامت سوال داخل پرانتز (؟) نشانه‌ى تردید در استنباط معنا است.

5 ـ فلش (Ä) جهت رجوع براى دیدن شاهد مثال یا توضیح بیشتر است.

6 ـ «محا» مخفف محاوره. شکل شکسته و عامیانه‌ى کلمات.

          جلال عباسى

                مرداد ماه هشتادوهشت

 

 

 

[1] . موسیقى شعر. محمدرضا شفیعى کدکنى، انتشارات آگه. چاپ پنجم 1376. ص 3.

[2] . همان، ص 5.

توضیحات تکمیلی

وزن 460 g
ابعاد 21 × 14 cm
پدیدآورندگان

نوع جلد

SKU

97026

نوبت چاپ

شابک

3-427-351-964- 978

قطع

تعداد صفحه

269

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

460

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “فرهنگ شعر شاملو”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Pin It on Pinterest

Share This