(021) 66480377-66975711

جامعه‌شناسی شعر نیما

7,500تومان

علی ضیاءالدینی

جامعه‌شناسي ادبيات، از شاخه‌هاي دانش جامعه‌شناسي است که بنيان‌ها و کارکردهاي اجتماعي ادبيات و رابطة ميان جامعه، ادبيات و قوانين حاکم بر آن را تحليل مي‌کند. در اين ميان، در ادبيات ايران، شعر نيما، بيان کنندة پرحادثه‌ترين مقطع تاريخي کشور است. نيما، با آن روح حساس شاعرانه‌اش، به شدت تحت تأثير تحولات سياسي و اجتماعي عصر خود قرار مي‌گيرد و بسياري از مسائل را در شعرش انعکاس مي‌دهد. او در سال‌هاي نخستين به شيوة سنّتي يا نيمه سنّتي به بيان مشکلات جامعه مي‌پردازد و بعدها که شعر او مسير تکامل را طي مي‌کند، با به‌کارگيري سبک سمبليک اجتماعي، نمادگرايانه، مسائل اجتماعي را در آيينة شعرش نشان مي‌دهد و بازگوکنندة غم‌ها و رنج‌هاي مردم مي‌شود. نگارنده در کتاب حاضر، ‌در هفت فصل، در گذر جامعه‌شناسانه از شعر نيما، کوشيده است تا با روش «ساختگراي گلدمن» شعر نيما را مورد بررسي قرار دهد.

توضیحات

گزیده ای از جامعه‌شناسی شعر نیما

ضیاء‌الدینی، مولف کتاب «جامعه‌شناسی شعر نیما» در مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشته است شعر نیما را میراث‌خوار پرحادثه‌ترین مقاطع تاریخ کشور ما خوانده و نیما را تحت تاثیر تحولات سیاسی و اجتماعی عصر خود معرفی کرده است که بسیاری از این مسائل را در شعرش انعکاس می‌دهد.

در آغاز کتاب جامعه‌شناسی شعر نیما ، می خوانیم

فهرست مطالب

 

مقدمه ……………………………………………………………………………………. 9

 

فصل اول: جامعه‌شناسی ادبیات

بخش اول: جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………. 15

جامعه‌شناسی چیست؟ ……………………………………………………………………….. 15

جامعه‌شناسی و ادبیات ……………………………………………………………………….. 16

جامعه‌شناسی ادبیات و نقد ادبی …………………………………………………………… 19

شاخه‌های مختلف جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………………… 23

تاریخچه جامعه‌شناسی ادبیات ……………………………………………………………… 25

تاریخچه جامعه‌شناسی ادبیات در ایران………………………………………………….. 27

گستره جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………………………………… 29

موقعیت جامعه‌شناسی ادبیات در ایران ………………………………………………….. 31

بخش دوم: جامعه‌شناسی شعـر ………………………………………… 34

شعر و اجتمـاع …………………………………………………………………………………. 36

رابطه شعر و مسائل اجتماعی در دوره معاصر………………………………………….. 40

پی‌نوشت‌های فصـل اول…………………………………………………………………….. 45

فصل دوم: نگاهی جامعه‌شناختی به زندگی نیما یوشیج

بخش اول: سال‌شمار زندگی نیما وحوادث مهم دوران زندگی او ….. 57

بخش دوم: نگاهی دیگر به زندگی نیما ………………………………. 60

تأثیر گروهها و نهادهای اجتماعی در تکوین شخصیت نیما……………………….. 60

خانواده نیما ……………………………………………………………………………………… 61

نهادهای آموزشی …………………………………………………………………………….. 69

نیما، مدرسه و گروه همسالان …………………………………………………………….. 69

معلّمین نیما ……………………………………………………………………………………… 70

نیما و نهادهای اقتصادی …………………………………………………………………….. 70

تحرک اجتماعی نیما ………………………………………………………………………… 70

عوامل مؤثر بر تحرک اجتماعی ………………………………………………………….. 71

نیما و مسائل سازمانی ………………………………………………………………………… 71

پایگاه اجتماعی نیما ………………………………………………………………………….. 72

درآمد، شغل و تحصیلات نیما……………………………………………………………… 72

زمینه خانوادگی و منزلت اجتماعی نیما…………………………………………………. 73

عشق و ازدواج …………………………………………………………………………………. 74

محل سکونت ………………………………………………………………………………….. 76

یوش اولین خاستگاه اجتماعی نیما ………………………………………………………. 76

دلبستگی نیما به طبیعت، یوش و مازندران …………………………………………….. 77

نیما، زندگی شبانی و کوهستانی ………………………………………………………….. 79

نیما، فرهنگ مردم و بومی‌گری ………………………………………………………….. 85

رابطه نیما و ادبیات بومی مازندران ………………………………………………………. 87

مـرگ نیما ………………………………………………………………………………………. 90

وصیت‌نامه نیما …………………………………………………………………………………. 91

پی‌نوشت‌های فصل دوم …………………………………………………………………….. 93

فصل سوم: اوضاع اجتماعی و سیاسی روزگار نیما

زمینه تاریخی حیات نیما……………………………………………………………………. 109

نگاهی به نهضت مشروطه ایران ………………………………………………………… 112

زمینه‌های فکری انقلاب مشروطه ………………………………………………………. 112

زمینه‌های اقتصادی انقلاب مشروطه……………………………………………………. 113

نتـایج و دستاوردهای انقلاب مشروطه…………………………………………………. 114

سلسله پهلـوی ……………………………………………………………………………….. 116

نگاهی گذرا به اوضاع و احوال یوش در زمان نیما……………………………….. 119

گذری بر تحوّلات اجتماعی مازندران در عهد قاجار و پهلوی ……………….. 122

مروری بر مهم‌ترین حوادث دوران زندگی نیما ……………………………………. 125

 پادشاهان ایران در دوران زندگی نیما………………………………………………… 126

پی‌نوشت‌های فصل سوم…………………………………………………………………… 127

 

فصل چهارم: جامعه‌شناسی شعـر نیما

بخش اول: جامعه‌شناسی سیاسی شعر نیما…………………………… 133

دوره اول: از کودتای اسفند 1299 تا پادشاهی رضاخان (1304 هـ‌ ش) …… 135

دوره دوم: از به قدرت رسیدن رضاخان تا شهریور 1320 (دوره

 حکومت رضاشاه)………………………………………………………………………….. 144

دوره سوم: از شهریور 1320 تا اسفند 1329…………………………………………. 157

دوره چهارم: از ملّی‌شدن نفت در ایران تا کودتای 28 مرداد 1332…………. 174

دوره پنجم: از کودتای 28 مرداد، تا جاودانه‌شدن نیما در سال 1338……….. 177

بخش دوم: جهان‌بینی نیما…………………………………………………………….. 182

بازتاب ارزشهای اجتماعی در شعر نیما ……………………………………………….. 182

بازتاب ارزشهای اخلاقی در شعر نیما………………………………………………….. 188

تعامل بین سرمایه‌های اجتماعی در شعر نیما………………………………………….. 193

نیما و دردهای اجتماع …………………………………………………………………….. 199

بینش مادی نیما ………………………………………………………………………………. 210

فردگرایی نیما ………………………………………………………………………………… 212

طنز اجتماعی نیما…………………………………………………………………………….. 216

بخش سوم: گروهها و طبقات اجتماعی در شعر نیما………………… 218

  نیما و کودکان ……………………………………………………………………………… 218

  نیما و وزنان …………………………………………………………………………………. 220

نیما و مشاغل اجتماعی …………………………………………………………………….. 221

اشـراف و تهیدستـان ……………………………………………………………………….. 221

بخش چهارم: نگاهی جامعه‌شناسانه به افسانه نیما……………………. 224

ارزشهای اخلاقی و اجتماعی در افسانه……………………………………………….. 232

جدیت در کار و دوری از شهرت‌طلبی……………………………………………….. 232

انتقاد از بهره‌جویی در روابط انسانی……………………………………………………. 233

اغتنام فرصت………………………………………………………………………………….. 233

پی‌نوشت‌های فصل چهارم………………………………………………………………… 234

فصـل پنجم: جایگاه اجتماعی شعر نیمـا

مخالفت با نیما………………………………………………………………………………… 251

نیما و مخالفان سازمانی…………………………………………………………………….. 254

مخالفت‌های اشخاص و محافل ادبی با نیما………………………………………….. 255

حمیدی شاعر و دشنام به نیما……………………………………………………………… 256

سایر مخالفان نیما…………………………………………………………………………….. 258

برخورد نیما با مخالفان……………………………………………………………………… 259

پیروی از نیما…………………………………………………………………………………… 263

دستاوردهای نیما در شعر ………………………………………………………………….. 269

پی‌نوشت‌های فصل پنجم………………………………………………………………….. 275

فصـل ششم: نگاهی گذرا به صور خیال در شعر نیما

اهمیت صور خیال در جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………….. 283

انواع صور خیال …………………………………………………………………………….. 283

بررسی صور خیال در شعر نیما…………………………………………………………… 284

مجـاز …………………………………………………………………………………………… 284

تشبیه …………………………………………………………………………………………….. 285

استعـاره…………………………………………………………………………………………. 288

کنـایه……………………………………………………………………………………………. 289

حس‌آمیزی ……………………………………………………………………………………. 291

تشخیص ……………………………………………………………………………………….. 292

سمبـل ………………………………………………………………………………………….. 292

عوامل مؤثر بر تکوین صور خیال در شعر نیما……………………………………….. 293

پی‌نوشت‌های فصل ششم …………………………………………………………………. 296

فصل هفتم: تحلیل آماری اشعار نیما و نامه‌های خانوادگی او

تحلیل آماری اشعار نیما و نامه‌های خانوادگی او…………………………………… 301

پی‌نوشت‌های فصل هفتم………………………………………………………………….. 311

بحث و نتیجه‌گیـری ……………………………………………………………… 311

تقویم اشعار نیما یوشیج…………………………………………………………. 312

کتابشناسی ………………………………………………………………………….. 321

واژه‌نامـه…………………………………………………………………………….. 329

کتابنامـه……………………………………………………………………………… 335

«به استاد فرزانه دکتر ابوالقاسم رادفر، که این قلم آغازین

پویه‌های خود را وامدار اوست

و

 به دکتر پورنامداریان، که در فضای ابری خانۀ نیما فانوس راهم بود.»

مقدمه

چشمها را باید شست، جور دیگر باید دید

                            چترها را باید بست

زیر باران باید رفت

                    فکر را، خاطره را، زیر باران باید برد

     جامعه‌شناسی ادبیات از شاخه‌های دانش جامعه‌شناسی است که بنیانها و کارکردهای اجتماعی ادبیات و رابطۀ میان جامعه و ادبیات و قوانین حاکم بر آن را تحلیل می‌کند. در بررسی یک اثر ادبی با نگاه جامعه‌شناختی، نیاز به یک تعامل دو سویه، بین دانشهای جامعه‌شناسی و ادبیات است. تحلیلهایی که در حوزۀ جامعه‌شناسی ادبیات صورت می‌گیرد، از نوع تحلیلهای دقیق و پیچیده و منطقی و چند عاملی است و با بررسی‌های ساده و عامیانه، میانه‌ای ندارد. وهر جا که به سادگی بگراید دچار ضعف و نقصان می‌شود. در کشور ما سابقۀ اینگونه تحلیلها، چندان ریشه‌دار نیست و اصولاً کمتر پژوهشی در این حوزه، به بررسی گستردۀ یک اثر ادبی پرداخته است.

     شعر نیما، میراث‌خوار پرحادثه‌ترین مقاطع تاریخ کشور ماست و نیما با آن روح حسّاس شاعرانه‌اش، به شدت تحت تأثیر تحوّلات سیاسی و اجتماعی عصر خود قرار می‌گیرد و بسیاری از این مسایل را در شعرش انعکاس می‌دهد. او در سالهای آغازین به شیوۀ سنّتی یا نیمه سنّتی به بیان مسایل و مشکلات جامعه می‌پردازد و بعدها که شعر او مسیر تکوین و تکامل را می‌پیماید، با بکارگیری سبک سمبلیک اجتماعی، نمادگرایانه، مسایل اجتماع را در آیینۀ شعرش نشان می‌دهد و بازگوکنندۀ غمهای مردمی می‌شود که همواره در انتظار طلوع صبحی روشن به حیات خویش ادامه می‌دهند.

     در بررسی‌های جامعه‌شناسانه سه مسیر پژوهش وجود دارد:

     – مجموعه‌ای از بررسی‌های جامعه شناختی دربارۀ چاپ، پخش و خواندن به ویژه دریافت یا پذیرش آثار ادبی (روبر اسکارپیت در دانشگاه بوردو،و نیز هیپولیت تن و دواستال نماینده اینگونه پژوهشها هستند.)

– بررسی برخی از جنبه‌های جزیی متون ادبی در مقام نشانه‌ها و فرانمودهای آگاهی جمعی و دگرگونی‌های آن، ( لئولونتال استاد دانشگاه برکلی نماینده برجستۀ این گروه است.) مطالعۀ تغییر جهت تولید، به سوی مصرف از نمایش تبدیل توانایی حرفه‌ای به سوی عادات مصرفی و … کار اینهاست.

    – یک اثر همانقدر پدیدۀ اجتماعی است که آفرینش فردی است. به عبارت دیگر آفرینش ادبی را آفرینش جمعی می‌داند (گلدمن و لوکاچ)، مطالعۀ ساختارهای ذهنی، ساختارهای زیبایی‌شناسانه و … در سطح تفسیر و تشریح، کار اینهاست.

     نگارندۀ این سطور در گذر جامعه‌شناسانه از شعر نیما، کوشیده است تا از دریچه سوم، یعنی روش ساختگرای گلدمن به شعر این شاعر بنگرد. بنابراین فصول هفت‌گانه این پژوهش در واقع بر اساس نظریات بزرگان جامعه‌شناسی ادبیات پی ریزی شده است:

فصل اول: جامعه‌شناسی ادبیات

فصل دوم: نگاهی جامعه شناختی به زندگی نیما یوشیج

فصل سوم: اوضاع اجتماعی و سیاسی روزگار نیما

فصل چهارم: جامعه‌شناسی شعر نیما

فصل پنجم: جایگاه اجتماعی شعر نیما

فصل ششم: نگاهی گذرا به صور خیال در شعر نیما

فصل هفتم: تحلیل آماری اشعار نیما و نامه‌ها ی خانوادگی او

    برای ورود به مباحث گوناگون این پژوهش توجه داشته باشید که:

– خواندن نوعی عمل هرمنوتیک است و در حوزۀ هرمنوتیک هر معنایی نسبی است. هیچ معنای یگانه‌ای وجود ندارد. بنابراین هر متن بر اساس خوانش‌های متفاوت معانی گوناگون می‌یابد. پژوهشی که پیش رو دارید، حاصل خوانش نگارنده، از شعر نیماست و هرگز تأویلهای به دست آمده، مطلق و عاری از عیب تلقی نمی شود. ژاک دریدا می‌گوید:«هر متن به تعداد فرامتنها، تفسیر دارد.» بنابراین رسالۀ حاضر تنها یکی از تفاسیر شعر نیماست که خود را به همه نظرات و انتقادات خوانندگانش محتاج می‌بیند و نقد این رساله، از سوی هر کس که باشد، خدمتی است برای انجام بهتر کارهای بعدی در این زمینه.

– تاریخهای میلادی و هجری قمری، در فصول این کتاب، با استفاده از فرمول هارتنر به تاریخ هجری خورشیدی تبدیل شده است.

– در پایان به حکم ادب بر خود لازم می‌دانم از تمام کسانی که در تدوین این پژوهش مرا یاری کرده‌اند به ویژه از راهنماییهای خردمندانۀ سرکار خانم دکتر مهین‌دخت فرّخ‌نیا و جناب آقای دکتر ابوالقاسم رادفر و نیز همکاریهای سرکار خانم زهرا ضیاءالدینی، خالصانه سپاسگزاری نمایم.

علی ضیاءالدینی

aliziairan@Gmail.com

  پاییـز 85

توضیحات تکمیلی

وزن 300 g
ابعاد 24 × 17 cm
وزن

300

پدیدآورندگان

نوع جلد

نوبت چاپ

SKU

94472

شابک

978-964-351-532-4

قطع

تعداد صفحه

342

موضوع

,

سال چاپ

تعداد مجلد

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “جامعه‌شناسی شعر نیما”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.