(021) 66480377-66975711

جامعه‌شناسی شعر نیما

7,500تومان

علی ضیاءالدینی

جامعه‌شناسي ادبيات، از شاخه‌هاي دانش جامعه‌شناسي است که بنيان‌ها و کارکردهاي اجتماعي ادبيات و رابطة ميان جامعه، ادبيات و قوانين حاکم بر آن را تحليل مي‌کند. در اين ميان، در ادبيات ايران، شعر نيما، بيان کنندة پرحادثه‌ترين مقطع تاريخي کشور است. نيما، با آن روح حساس شاعرانه‌اش، به شدت تحت تأثير تحولات سياسي و اجتماعي عصر خود قرار مي‌گيرد و بسياري از مسائل را در شعرش انعکاس مي‌دهد. او در سال‌هاي نخستين به شيوة سنّتي يا نيمه سنّتي به بيان مشکلات جامعه مي‌پردازد و بعدها که شعر او مسير تکامل را طي مي‌کند، با به‌کارگيري سبک سمبليک اجتماعي، نمادگرايانه، مسائل اجتماعي را در آيينة شعرش نشان مي‌دهد و بازگوکنندة غم‌ها و رنج‌هاي مردم مي‌شود. نگارنده در کتاب حاضر، ‌در هفت فصل، در گذر جامعه‌شناسانه از شعر نيما، کوشيده است تا با روش «ساختگراي گلدمن» شعر نيما را مورد بررسي قرار دهد.

توضیحات

گزیده ای از جامعه‌شناسی شعر نیما

ضیاء‌الدینی، مولف کتاب «جامعه‌شناسی شعر نیما» در مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشته است شعر نیما را میراث‌خوار پرحادثه‌ترین مقاطع تاریخ کشور ما خوانده و نیما را تحت تاثیر تحولات سیاسی و اجتماعی عصر خود معرفی کرده است که بسیاری از این مسائل را در شعرش انعکاس می‌دهد.

در آغاز کتاب جامعه‌شناسی شعر نیما ، می خوانیم

فهرست مطالب

 

مقدمه ……………………………………………………………………………………. ۹

 

فصل اول: جامعه‌شناسی ادبیات

بخش اول: جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………. ۱۵

جامعه‌شناسی چیست؟ ……………………………………………………………………….. ۱۵

جامعه‌شناسی و ادبیات ……………………………………………………………………….. ۱۶

جامعه‌شناسی ادبیات و نقد ادبی …………………………………………………………… ۱۹

شاخه‌های مختلف جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………………… ۲۳

تاریخچه جامعه‌شناسی ادبیات ……………………………………………………………… ۲۵

تاریخچه جامعه‌شناسی ادبیات در ایران………………………………………………….. ۲۷

گستره جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………………………………… ۲۹

موقعیت جامعه‌شناسی ادبیات در ایران ………………………………………………….. ۳۱

بخش دوم: جامعه‌شناسی شعـر ………………………………………… ۳۴

شعر و اجتمـاع …………………………………………………………………………………. ۳۶

رابطه شعر و مسائل اجتماعی در دوره معاصر………………………………………….. ۴۰

پی‌نوشت‌های فصـل اول…………………………………………………………………….. ۴۵

فصل دوم: نگاهی جامعه‌شناختی به زندگی نیما یوشیج

بخش اول: سال‌شمار زندگی نیما وحوادث مهم دوران زندگی او ….. ۵۷

بخش دوم: نگاهی دیگر به زندگی نیما ………………………………. ۶۰

تأثیر گروهها و نهادهای اجتماعی در تکوین شخصیت نیما……………………….. ۶۰

خانواده نیما ……………………………………………………………………………………… ۶۱

نهادهای آموزشی …………………………………………………………………………….. ۶۹

نیما، مدرسه و گروه همسالان …………………………………………………………….. ۶۹

معلّمین نیما ……………………………………………………………………………………… ۷۰

نیما و نهادهای اقتصادی …………………………………………………………………….. ۷۰

تحرک اجتماعی نیما ………………………………………………………………………… ۷۰

عوامل مؤثر بر تحرک اجتماعی ………………………………………………………….. ۷۱

نیما و مسائل سازمانی ………………………………………………………………………… ۷۱

پایگاه اجتماعی نیما ………………………………………………………………………….. ۷۲

درآمد، شغل و تحصیلات نیما……………………………………………………………… ۷۲

زمینه خانوادگی و منزلت اجتماعی نیما…………………………………………………. ۷۳

عشق و ازدواج …………………………………………………………………………………. ۷۴

محل سکونت ………………………………………………………………………………….. ۷۶

یوش اولین خاستگاه اجتماعی نیما ………………………………………………………. ۷۶

دلبستگی نیما به طبیعت، یوش و مازندران …………………………………………….. ۷۷

نیما، زندگی شبانی و کوهستانی ………………………………………………………….. ۷۹

نیما، فرهنگ مردم و بومی‌گری ………………………………………………………….. ۸۵

رابطه نیما و ادبیات بومی مازندران ………………………………………………………. ۸۷

مـرگ نیما ………………………………………………………………………………………. ۹۰

وصیت‌نامه نیما …………………………………………………………………………………. ۹۱

پی‌نوشت‌های فصل دوم …………………………………………………………………….. ۹۳

فصل سوم: اوضاع اجتماعی و سیاسی روزگار نیما

زمینه تاریخی حیات نیما……………………………………………………………………. ۱۰۹

نگاهی به نهضت مشروطه ایران ………………………………………………………… ۱۱۲

زمینه‌های فکری انقلاب مشروطه ………………………………………………………. ۱۱۲

زمینه‌های اقتصادی انقلاب مشروطه……………………………………………………. ۱۱۳

نتـایج و دستاوردهای انقلاب مشروطه…………………………………………………. ۱۱۴

سلسله پهلـوی ……………………………………………………………………………….. ۱۱۶

نگاهی گذرا به اوضاع و احوال یوش در زمان نیما……………………………….. ۱۱۹

گذری بر تحوّلات اجتماعی مازندران در عهد قاجار و پهلوی ……………….. ۱۲۲

مروری بر مهم‌ترین حوادث دوران زندگی نیما ……………………………………. ۱۲۵

 پادشاهان ایران در دوران زندگی نیما………………………………………………… ۱۲۶

پی‌نوشت‌های فصل سوم…………………………………………………………………… ۱۲۷

 

فصل چهارم: جامعه‌شناسی شعـر نیما

بخش اول: جامعه‌شناسی سیاسی شعر نیما…………………………… ۱۳۳

دوره اول: از کودتای اسفند ۱۲۹۹ تا پادشاهی رضاخان (۱۳۰۴ هـ‌ ش) …… ۱۳۵

دوره دوم: از به قدرت رسیدن رضاخان تا شهریور ۱۳۲۰ (دوره

 حکومت رضاشاه)………………………………………………………………………….. ۱۴۴

دوره سوم: از شهریور ۱۳۲۰ تا اسفند ۱۳۲۹…………………………………………. ۱۵۷

دوره چهارم: از ملّی‌شدن نفت در ایران تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲…………. ۱۷۴

دوره پنجم: از کودتای ۲۸ مرداد، تا جاودانه‌شدن نیما در سال ۱۳۳۸……….. ۱۷۷

بخش دوم: جهان‌بینی نیما…………………………………………………………….. ۱۸۲

بازتاب ارزشهای اجتماعی در شعر نیما ……………………………………………….. ۱۸۲

بازتاب ارزشهای اخلاقی در شعر نیما………………………………………………….. ۱۸۸

تعامل بین سرمایه‌های اجتماعی در شعر نیما………………………………………….. ۱۹۳

نیما و دردهای اجتماع …………………………………………………………………….. ۱۹۹

بینش مادی نیما ………………………………………………………………………………. ۲۱۰

فردگرایی نیما ………………………………………………………………………………… ۲۱۲

طنز اجتماعی نیما…………………………………………………………………………….. ۲۱۶

بخش سوم: گروهها و طبقات اجتماعی در شعر نیما………………… ۲۱۸

  نیما و کودکان ……………………………………………………………………………… ۲۱۸

  نیما و وزنان …………………………………………………………………………………. ۲۲۰

نیما و مشاغل اجتماعی …………………………………………………………………….. ۲۲۱

اشـراف و تهیدستـان ……………………………………………………………………….. ۲۲۱

بخش چهارم: نگاهی جامعه‌شناسانه به افسانه نیما……………………. ۲۲۴

ارزشهای اخلاقی و اجتماعی در افسانه……………………………………………….. ۲۳۲

جدیت در کار و دوری از شهرت‌طلبی……………………………………………….. ۲۳۲

انتقاد از بهره‌جویی در روابط انسانی……………………………………………………. ۲۳۳

اغتنام فرصت………………………………………………………………………………….. ۲۳۳

پی‌نوشت‌های فصل چهارم………………………………………………………………… ۲۳۴

فصـل پنجم: جایگاه اجتماعی شعر نیمـا

مخالفت با نیما………………………………………………………………………………… ۲۵۱

نیما و مخالفان سازمانی…………………………………………………………………….. ۲۵۴

مخالفت‌های اشخاص و محافل ادبی با نیما………………………………………….. ۲۵۵

حمیدی شاعر و دشنام به نیما……………………………………………………………… ۲۵۶

سایر مخالفان نیما…………………………………………………………………………….. ۲۵۸

برخورد نیما با مخالفان……………………………………………………………………… ۲۵۹

پیروی از نیما…………………………………………………………………………………… ۲۶۳

دستاوردهای نیما در شعر ………………………………………………………………….. ۲۶۹

پی‌نوشت‌های فصل پنجم………………………………………………………………….. ۲۷۵

فصـل ششم: نگاهی گذرا به صور خیال در شعر نیما

اهمیت صور خیال در جامعه‌شناسی ادبیات ………………………………………….. ۲۸۳

انواع صور خیال …………………………………………………………………………….. ۲۸۳

بررسی صور خیال در شعر نیما…………………………………………………………… ۲۸۴

مجـاز …………………………………………………………………………………………… ۲۸۴

تشبیه …………………………………………………………………………………………….. ۲۸۵

استعـاره…………………………………………………………………………………………. ۲۸۸

کنـایه……………………………………………………………………………………………. ۲۸۹

حس‌آمیزی ……………………………………………………………………………………. ۲۹۱

تشخیص ……………………………………………………………………………………….. ۲۹۲

سمبـل ………………………………………………………………………………………….. ۲۹۲

عوامل مؤثر بر تکوین صور خیال در شعر نیما……………………………………….. ۲۹۳

پی‌نوشت‌های فصل ششم …………………………………………………………………. ۲۹۶

فصل هفتم: تحلیل آماری اشعار نیما و نامه‌های خانوادگی او

تحلیل آماری اشعار نیما و نامه‌های خانوادگی او…………………………………… ۳۰۱

پی‌نوشت‌های فصل هفتم………………………………………………………………….. ۳۱۱

بحث و نتیجه‌گیـری ……………………………………………………………… ۳۱۱

تقویم اشعار نیما یوشیج…………………………………………………………. ۳۱۲

کتابشناسی ………………………………………………………………………….. ۳۲۱

واژه‌نامـه…………………………………………………………………………….. ۳۲۹

کتابنامـه……………………………………………………………………………… ۳۳۵

«به استاد فرزانه دکتر ابوالقاسم رادفر، که این قلم آغازین

پویه‌های خود را وامدار اوست

و

 به دکتر پورنامداریان، که در فضای ابری خانۀ نیما فانوس راهم بود.»

مقدمه

چشمها را باید شست، جور دیگر باید دید

                            چترها را باید بست

زیر باران باید رفت

                    فکر را، خاطره را، زیر باران باید برد

     جامعه‌شناسی ادبیات از شاخه‌های دانش جامعه‌شناسی است که بنیانها و کارکردهای اجتماعی ادبیات و رابطۀ میان جامعه و ادبیات و قوانین حاکم بر آن را تحلیل می‌کند. در بررسی یک اثر ادبی با نگاه جامعه‌شناختی، نیاز به یک تعامل دو سویه، بین دانشهای جامعه‌شناسی و ادبیات است. تحلیلهایی که در حوزۀ جامعه‌شناسی ادبیات صورت می‌گیرد، از نوع تحلیلهای دقیق و پیچیده و منطقی و چند عاملی است و با بررسی‌های ساده و عامیانه، میانه‌ای ندارد. وهر جا که به سادگی بگراید دچار ضعف و نقصان می‌شود. در کشور ما سابقۀ اینگونه تحلیلها، چندان ریشه‌دار نیست و اصولاً کمتر پژوهشی در این حوزه، به بررسی گستردۀ یک اثر ادبی پرداخته است.

     شعر نیما، میراث‌خوار پرحادثه‌ترین مقاطع تاریخ کشور ماست و نیما با آن روح حسّاس شاعرانه‌اش، به شدت تحت تأثیر تحوّلات سیاسی و اجتماعی عصر خود قرار می‌گیرد و بسیاری از این مسایل را در شعرش انعکاس می‌دهد. او در سالهای آغازین به شیوۀ سنّتی یا نیمه سنّتی به بیان مسایل و مشکلات جامعه می‌پردازد و بعدها که شعر او مسیر تکوین و تکامل را می‌پیماید، با بکارگیری سبک سمبلیک اجتماعی، نمادگرایانه، مسایل اجتماع را در آیینۀ شعرش نشان می‌دهد و بازگوکنندۀ غمهای مردمی می‌شود که همواره در انتظار طلوع صبحی روشن به حیات خویش ادامه می‌دهند.

     در بررسی‌های جامعه‌شناسانه سه مسیر پژوهش وجود دارد:

     – مجموعه‌ای از بررسی‌های جامعه شناختی دربارۀ چاپ، پخش و خواندن به ویژه دریافت یا پذیرش آثار ادبی (روبر اسکارپیت در دانشگاه بوردو،و نیز هیپولیت تن و دواستال نماینده اینگونه پژوهشها هستند.)

– بررسی برخی از جنبه‌های جزیی متون ادبی در مقام نشانه‌ها و فرانمودهای آگاهی جمعی و دگرگونی‌های آن، ( لئولونتال استاد دانشگاه برکلی نماینده برجستۀ این گروه است.) مطالعۀ تغییر جهت تولید، به سوی مصرف از نمایش تبدیل توانایی حرفه‌ای به سوی عادات مصرفی و … کار اینهاست.

    – یک اثر همانقدر پدیدۀ اجتماعی است که آفرینش فردی است. به عبارت دیگر آفرینش ادبی را آفرینش جمعی می‌داند (گلدمن و لوکاچ)، مطالعۀ ساختارهای ذهنی، ساختارهای زیبایی‌شناسانه و … در سطح تفسیر و تشریح، کار اینهاست.

     نگارندۀ این سطور در گذر جامعه‌شناسانه از شعر نیما، کوشیده است تا از دریچه سوم، یعنی روش ساختگرای گلدمن به شعر این شاعر بنگرد. بنابراین فصول هفت‌گانه این پژوهش در واقع بر اساس نظریات بزرگان جامعه‌شناسی ادبیات پی ریزی شده است:

فصل اول: جامعه‌شناسی ادبیات

فصل دوم: نگاهی جامعه شناختی به زندگی نیما یوشیج

فصل سوم: اوضاع اجتماعی و سیاسی روزگار نیما

فصل چهارم: جامعه‌شناسی شعر نیما

فصل پنجم: جایگاه اجتماعی شعر نیما

فصل ششم: نگاهی گذرا به صور خیال در شعر نیما

فصل هفتم: تحلیل آماری اشعار نیما و نامه‌ها ی خانوادگی او

    برای ورود به مباحث گوناگون این پژوهش توجه داشته باشید که:

– خواندن نوعی عمل هرمنوتیک است و در حوزۀ هرمنوتیک هر معنایی نسبی است. هیچ معنای یگانه‌ای وجود ندارد. بنابراین هر متن بر اساس خوانش‌های متفاوت معانی گوناگون می‌یابد. پژوهشی که پیش رو دارید، حاصل خوانش نگارنده، از شعر نیماست و هرگز تأویلهای به دست آمده، مطلق و عاری از عیب تلقی نمی شود. ژاک دریدا می‌گوید:«هر متن به تعداد فرامتنها، تفسیر دارد.» بنابراین رسالۀ حاضر تنها یکی از تفاسیر شعر نیماست که خود را به همه نظرات و انتقادات خوانندگانش محتاج می‌بیند و نقد این رساله، از سوی هر کس که باشد، خدمتی است برای انجام بهتر کارهای بعدی در این زمینه.

– تاریخهای میلادی و هجری قمری، در فصول این کتاب، با استفاده از فرمول هارتنر به تاریخ هجری خورشیدی تبدیل شده است.

– در پایان به حکم ادب بر خود لازم می‌دانم از تمام کسانی که در تدوین این پژوهش مرا یاری کرده‌اند به ویژه از راهنماییهای خردمندانۀ سرکار خانم دکتر مهین‌دخت فرّخ‌نیا و جناب آقای دکتر ابوالقاسم رادفر و نیز همکاریهای سرکار خانم زهرا ضیاءالدینی، خالصانه سپاسگزاری نمایم.

علی ضیاءالدینی

aliziairan@Gmail.com

  پاییـز ۸۵

اطلاعات بیشتر

وزن 300 g
ابعاد 24 × 17 cm
وزن

300

پدیدآورندگان

نوع جلد

نوبت چاپ

SKU

94472

شابک

978-964-351-532-4

قطع

تعداد صفحه

342

موضوع

,

سال چاپ

تعداد مجلد

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “جامعه‌شناسی شعر نیما”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *