(021) 66480377-66975711

ترانه آبی زندگی

12,000تومان

محمدرضا محمدی آملی

زندگينامه مشيرى براساس گفته‌هاى او و خاطرات دوستان و تا حدودى آثارش نوشته شده است. در ابتدا بر آن بودم تا مقطع‌هاى مهم تاريخ اجتماعى ــ سياسى و فرهنگى ايران را سرفصل‌هاى زندگينامه قرار دهم. اما به دليل آن‌كه در ادوار مختلف، زندگى اجتماعى و فرهنگى مشيرى دستخوش تحولات زيادى نشد و در واقع مشيرى از 1305 تا پايان حياتش زندگى آرامى را پشت سر گذاشته است، كوشيدم تا پيوسته و بدون تقسيم‌بندى زمانى به شرح زندگى يكى از محبوب‌ترين شعراى معاصر بپردازم.

اگر به نسبت نزديك زندگى شاعر با شعر او اشاره مى‌كنيم، مطابقت از نوع واقعيت هنرى است. خواننده هرگز درصدد تطبيق شعر با واقعيت اجتماعى نيست، بلكه شعر را با واقعيت هنرى مطابقت مى‌دهد و اين ايده، هنگامى تحقق مى‌يابد كه شاعر بتواند با هماهنگى ميان اجزاء كلام، اين مطابقت را به ذهن خواننده القاء كند. وقتى حافظ مى‌گويد :

آنان كه خاك را به نظر كيميا كنند

آيا بود كه گوشه چشمى به ما كنند

خواننده مى‌تواند در انطباق با واقعيت (و در اينجا واقعيتى تاريخى) به دو شكل عمل كند. در شكل اول آن را به واقعيت اجتماعى عرضه مى‌كند. اما در شكل دوم، بيت را با واقعيت هنرى مطابقت مى‌دهد. طبق اين ديدگاه، به‌راستى كسانى خاك را به نظر كيميا مى‌كنند. اين دو نوع برخورد خواننده با متن است. خواننده هوشيار مى‌داند كاركرد زبان در همه حوزه‌ها يكسان نيست. زبان علمى با واقعيت منطبق است. اما زبان هنرى مطابقتى با واقعيت اجتماعى ندارد، زيرا كاركردهاى خيالى زبان در اين بخش فعال مى‌شود. حكيم نظامى در داستان شورانگيز خسرو و شيرين، فقط به رابطه عاشقانه آنان اشاره نمى‌كند. بلكه از اين جزئيت به كليت عشق دسترسى مى‌يابد.

در انبار موجود نمی باشد

توضیحات

گزیده ای از کتاب ترانه آبی زندگی

«ترانه آبى زندگى» کوششى اجمالى در شناخت زندگى و شعر فریدون مشیرى است.

در آغاز کتاب ترانه آب زندگی می خوانیم

هفت پرده

پرده اول :

سه‌شنبه ساعت 10 صبح. زنگ در که به‌صدا درآمد، سراسیمه به‌سمت در دویدم. پست‌چى بود. نامه آورده بود. نامه‌اى از دوستى قدیمى. نامه بوى عطر گل یاس مى‌داد. یاسى خوشبو در سرماى بهمن 1362. نامه را عاشقانه گشودم و خواندم. بلند بلند خواندم. سلام محمد بى‌تو مهتاب شبى باز از آن کوچه گذشتم همه تن چشم شدم، خیره به دنبال تو گشتم شوق دیدار تو لبریز شد از جام وجودم شدم آن عاشق دیوانه که بودم.. ساعتى بعد، همه شعر را از بر بودم. و این ابتداى آشنایى من بود با فریدون مشیرى.

پرده دوم :

ماه‌هاى پایانى سال 1376، شاعر شعر کوچه را در خیابان دیدم. خیابان کریمخان، حوالى نشر چشمه. شکسته اما زنده‌دل. هرچند مایل به گفتن ماجراى تألیف کتاب بودم، نتوانستم. شاید دور از ادب بود از چیزى سخن گفتن که چنان محبّانه صورت تألیف نیافت. زیرا در آن صورت فقط شرمسارى بود و شرمسارى بود، شرمسارى.

پرده سوم :

«ترانه آبى زندگى» کوششى اجمالى در شناخت زندگى و شعر فریدون مشیرى است. این کوشش در چند بخش فراهم آمده است. در بخش نخست پس از پیش‌درآمد، درباره آغاز، میانه و انجام زندگى اجتماعى و ادبى شاعر سخن به‌میان آمده است. در بخش دوم در چهار فصل، مباحث زبان، تفکر و رویکرد اجتماعى و عاشقانه شاعر بررسى شده است. در بخش سوم دو دفتر سالیان آغازین شاعرى مشیرى مورد نظر قرار گرفت. بخش چهارم شامل گزینه مختصرى از شعرهایى است که در این دفتر بررسى شده‌اند. بخش پنجم شامل فهرست مقالات، فهرست اعلام و… است.

پرده چهارم :

این کتاب سالیان گذشته به رشته تحریر درآمد. اما به دلایلى چند تا امروز انتشار آن به تأخیر افتاد. شاید اگر فرصتى دیگر براى نگارش کتابى درباره زندگى و شعر مشیرى به‌دست آید، به گونه‌اى دیگر آن را بنگارم. از این‌رو گرچه این روزها با برخى از دیدگاه‌هاى انتقادى موجود در این کتاب کاملا همسو نیستم، اما مى‌دانم این دیدگاه‌ها
بخشى از ذهنیت انتقادى من را تشکیل مى‌دادند و صرفآ به‌خاطر حفظ آن موقعیت، از حذف آنها چشم پوشیدم.

پرده پنجم :

سپاس مى‌گویم همه دوستان صاحبدل اهل نظرم را که با حوصله این کتاب را خواندند و به نکات دقیقى اشارت کردند. حبیب نجفى دوست فاضل شعرشناسم زحمت بازخوانى آن را برعهده داشتند. فرهاد صابر شاعر اهل دل از دید یک شاعر منتقد به طرح مباحث تازه‌اى پرداختند. دوست عزیز صاحب‌فضل منصور مؤمنى نیز حقى بزرگ در تدوین و تألیف این دفتر بر من دارند. على عبداللهى شاعر و مترجم زبان آلمانى با صفاى همیشگى مؤلف را وامدار محبت‌هایش کرد.

پرده ششم :

از علیرضا رئیس‌دانایى مدیر محترم مؤسسه انتشارات نگاه و اصغر مهدى‌زادگان مدیر تولید نیز سپاسگزارم که بى‌هیچ مزد و منتى با گشاده‌رویى زحمت چاپ و انتشار آن را پذیرفتند.

پرده هفتم :

بى‌تو مهتاب شبى باز از آن کوچه گذشتم.

          محمدرضا محمّدى آملى

                        اردیبهشت  1382

پیش درآمد

 

 

اثر هنرى بازتابى از واقعیت‌ها و رؤیاهاى زندگى صاحب اثر است. میان واقعیت‌هاى زندگى شاعر با شعر او نسبت نزدیکى وجود دارد، اما شعر، تجلّى کاملى از زندگى شاعر نیست، زیرا در این صورت باید شعر را با گزارش، روایت و تاریخ برابر دانست. شعر، گاه امرى فراواقع است و شاعر در تبدیل واقعیت به اثر هنرى، دخل و تصرف مى‌کند و گاه شعر، تجسم رؤیاهاى فردى است و بر واقعیت‌ها منطبق نیست.آشنایى با زندگینامه شاعران خالى از فایده نیست. اما، ما را تمامآ با جهان پُرپیچ و خم شاعر، آشنا نمى‌کند، بلکه فقط برخى از زوایاى پنهان شعر با مراجعه به زندگینامه آشکار مى‌شود. اما در برخى از مواقع، زندگینامه به درک و فهم خواننده از شعر کمکى نمى‌کند. میان شعرهاى عین‌گرا با شعرهاى ذهن گرا تفاوت است. شعر، گاه بر عینیّت‌هاى موجود تکیه دارد و گاه فقط ذهنیت‌هاى شاعرانه موجد اثر است. آنانى که معتقدند زندگینامه‌ها هیچ‌گاه در ادراک اثر هنرى نقشى ندارند، این اصل را فراموش کرده‌اند که شعر یا هر اثر هنرى را شاعر یا هنرمند خلق مى‌کند و میان اثر با صاحب اثر ارتباط وجود دارد. گرچه این ارتباط تنگاتنگ نیست، اما نمى‌توان آن را انکار کرد. «حتى وقتى هم که پیوند نزدیکى میان یک اثر هنرى و زندگى خالق آن وجود دارد، نباید چنین پنداشت که اثر هنرى تقلید و محض زندگى است.[1] » اختلاف نظر درباره نقش و اهمیت زندگینامه هنرمندان به تلقى متفاوت آنان از ماهیت هنر برمى‌گردد. آیا هنر فقط از واقعیت سرچشمه مى‌گیرد؟ نسبت میان هنر با واقعیت چیست؟ آیا واقعیت اجتماعى با واقعیت هنرى تفاوت دارد؟ اگر به نسبت نزدیک زندگى شاعر با شعر او اشاره مى‌کنیم، مطابقت از نوع واقعیت هنرى است. خواننده هرگز درصدد تطبیق شعر با واقعیت اجتماعى نیست، بلکه شعر را با واقعیت هنرى مطابقت مى‌دهد و این ایده، هنگامى تحقق مى‌یابد که شاعر بتواند با هماهنگى میان اجزاء کلام، این مطابقت را به ذهن خواننده القاء کند. وقتى حافظ مى‌گوید :

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند

آیا بود که گوشه چشمى به ما کنند

خواننده مى‌تواند در انطباق با واقعیت (و در اینجا واقعیتى تاریخى) به دو شکل عمل کند. در شکل اول آن را به واقعیت اجتماعى عرضه مى‌کند. اما در شکل دوم، بیت را با واقعیت هنرى مطابقت مى‌دهد. طبق این دیدگاه، به‌راستى کسانى خاک را به نظر کیمیا مى‌کنند. این دو نوع برخورد خواننده با متن است. خواننده  هوشیار مى‌داند کارکرد زبان در همه حوزه‌ها یکسان نیست. زبان علمى با واقعیت منطبق است. اما زبان هنرى مطابقتى با واقعیت اجتماعى ندارد، زیرا کارکردهاى خیالى زبان در این بخش فعال مى‌شود. حکیم نظامى در داستان شورانگیز خسرو و شیرین، فقط به رابطه عاشقانه آنان اشاره نمى‌کند. بلکه از این جزئیت به کلیت عشق دسترسى مى‌یابد. شعر، تاریخ نیست که شرح و گزارشى از واقعیت باشد. ارسطو شاعران را برتر از تاریخ‌نویسان مى‌داند، زیرا کسانى که با زبان علمى و روزانه سروکار دارند، مى‌خواهند کلامشان با واقعیت عینى منطبق شود، اما اگر در زبان ادبى، کلام با واقعیت عینى منطبق شود، آن سخن دچار ضعف است. زندگینامه‌ها بیان واقعیت‌هاى زندگى هستند و این واقعیت‌ها را که طى مراحل مختلفِ زندگى یک هنرمند به‌وقوع مى‌پیوندند، مى‌توان دسته‌بندى و تنظیم کرد و از این طریق با سیر تحول زندگى هنرمند یا واقعیت‌هاى عینى زندگى آشنا شد. شاعر در عالم واقع زندگى مى‌کند و شعر در عالم برزخ اتفاق مى‌افتد. این تفاوت نشان مى‌دهد که نمى‌توان نسبت تنگاتنگى میان واقعیت‌هاى عینى و واقعیت‌هاى ذهنى یافت، اما مى‌توان در ادراک بهتر واقعیت‌هاى ذهنى از واقعیت‌هاى عینى بهره گرفت. به همین دلیل مؤلّفان کتاب نظریه ادبیات مى‌گویند :

«رابطه بین زندگى خصوصى و اثر هنرى رابطه ساده علت و معلولى نیست.[2] »

در نقدهاى ادبى ــ تذکره‌اى گذشته ما، زندگینامه محور اصلى تألیف بود. این زندگینامه‌ها از جوانب گوناگون ارزشمندند، ولى در تبیین زیبایى‌شناسى اثر، مهم تلقى نمى‌شوند. زندگینامه‌ها ارزش انتقادى چندانى ندارند، اما مى‌توانند ما را در تحلیل تاریخى ــ جامعه‌شناختى شعر یارى رسانند. تحولى که در شعر رخ مى‌دهد، با واقعیت‌هاى زندگى شاعر بى‌رابطه نیست. ناقد ادبى مى‌تواند دلایل تحول و تفسیر شعر را با دقت در زندگى شاعر دریابد و یا در ترسیم تاریخ شعر از آن یارى گیرد. زندگینامه‌ها مى‌تواند منبع خوبى براى نوشتنِ تاریخ دقیق شکل‌گیرى، گذار و تثبیت شعر باشد. طبعآ واقعیت‌هاى عینى زندگىِ اجتماعى ــ ادبى مشیرى بخشى از جریان شعر امروز زبان فارسى را شکل داده است. آشنایى با زندگى فریدون مشیرى، خواننده را در ترسیم علل تحول شعر او در ادوار مختلف و ترسیم بخشى از تاریخ شعر امروز زبان فارسى یارى مى‌رساند. زندگینامه مشیرى براساس گفته‌هاى او و خاطرات دوستان و تا حدودى آثارش نوشته شده است. در ابتدا بر آن بودم تا مقطع‌هاى مهم تاریخ اجتماعى ــ سیاسى و فرهنگى ایران را سرفصل‌هاى زندگینامه قرار دهم. اما به دلیل آن‌که در ادوار مختلف، زندگى اجتماعى و فرهنگى مشیرى دستخوش تحولات زیادى نشد و در واقع مشیرى از 1305 تا پایان حیاتش زندگى آرامى را پشت سر گذاشته است، کوشیدم تا پیوسته و بدون تقسیم‌بندى زمانى به شرح زندگى یکى از محبوب‌ترین شعراى معاصر بپردازم.

[1] . نظریه ادبیات، ص 78.

[2] . نظریه ادبیات، ص 76.

توضیحات تکمیلی

پدیدآورندگان

نوع جلد

نوبت چاپ

شابک

94813

قطع

تعداد صفحه

215

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

200

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “ترانه آبی زندگی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Pin It on Pinterest

Share This