جامعه‌شناسی شعر نیما

7,500 تومان


علی ضیاءالدینی

جامعه‌شناسي ادبيات، از شاخه‌هاي دانش جامعه‌شناسي است که بنيان‌ها و کارکردهاي اجتماعي ادبيات و رابطة ميان جامعه، ادبيات و قوانين حاکم بر آن را تحليل مي‌کند. در اين ميان، در ادبيات ايران، شعر نيما، بيان کنندة پرحادثه‌ترين مقطع تاريخي کشور است. نيما، با آن روح حساس شاعرانه‌اش، به شدت تحت تأثير تحولات سياسي و اجتماعي عصر خود قرار مي‌گيرد و بسياري از مسائل را در شعرش انعکاس مي‌دهد. او در سال‌هاي نخستين به شيوة سنّتي يا نيمه سنّتي به بيان مشکلات جامعه مي‌پردازد و بعدها که شعر او مسير تکامل را طي مي‌کند، با به‌کارگيري سبک سمبليک اجتماعي، نمادگرايانه، مسائل اجتماعي را در آيينة شعرش نشان مي‌دهد و بازگوکنندة غم‌ها و رنج‌هاي مردم مي‌شود. نگارنده در کتاب حاضر، ‌در هفت فصل، در گذر جامعه‌شناسانه از شعر نيما، کوشيده است تا با روش «ساختگراي گلدمن» شعر نيما را مورد بررسي قرار دهد.

توضیحات

گزیده ای از جامعه‌شناسی شعر نیما

ضیاء‌الدینی، مولف کتاب «جامعه‌شناسی شعر نیما» در مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشته است شعر نیما را میراث‌خوار پرحادثه‌ترین مقاطع تاریخ کشور ما خوانده و نیما را تحت تاثیر تحولات سیاسی و اجتماعی عصر خود معرفی کرده است که بسیاری از این مسائل را در شعرش انعکاس می‌دهد.

در آغاز کتاب جامعه‌شناسی شعر نیما ، می خوانیم

فهرست مطالب

 

مقدمه ……………………………………………………………………………………. 9

 

فصل اول: جامعه‌شناسي ادبيات

بخش اول: جامعه‌شناسي ادبيات ………………………………………. 15

جامعه‌شناسي چيست؟ ……………………………………………………………………….. 15

جامعه‌شناسي و ادبيات ……………………………………………………………………….. 16

جامعه‌شناسي ادبيات و نقد ادبي …………………………………………………………… 19

شاخه‌هاي مختلف جامعه‌شناسي ادبيات ………………………………………………… 23

تاريخچه جامعه‌شناسي ادبيات ……………………………………………………………… 25

تاريخچه جامعه‌شناسي ادبيات در ايران………………………………………………….. 27

گستره جامعه‌شناسي ادبيات ………………………………………………………………… 29

موقعيت جامعه‌شناسي ادبيات در ايران ………………………………………………….. 31

بخش دوم: جامعه‌شناسي شعـر ………………………………………… 34

شعر و اجتمـاع …………………………………………………………………………………. 36

رابطه شعر و مسائل اجتماعي در دوره معاصر………………………………………….. 40

پي‌نوشت‌هاي فصـل اول…………………………………………………………………….. 45

فصل دوم: نگاهي جامعه‌شناختي به زندگي نيما يوشيج

بخش اول: سال‌شمار زندگي نيما وحوادث مهم دوران زندگي او ….. 57

بخش دوم: نگاهي ديگر به زندگي نيما ………………………………. 60

تأثير گروهها و نهادهاي اجتماعي در تكوين شخصيت نيما……………………….. 60

خانواده نيما ……………………………………………………………………………………… 61

نهادهاي آموزشي …………………………………………………………………………….. 69

نيما، مدرسه و گروه همسالان …………………………………………………………….. 69

معلّمين نيما ……………………………………………………………………………………… 70

نيما و نهادهاي اقتصادي …………………………………………………………………….. 70

تحرك اجتماعي نيما ………………………………………………………………………… 70

عوامل مؤثر بر تحرك اجتماعي ………………………………………………………….. 71

نيما و مسائل سازماني ………………………………………………………………………… 71

پايگاه اجتماعي نيما ………………………………………………………………………….. 72

درآمد، شغل و تحصيلات نيما……………………………………………………………… 72

زمينه خانوادگي و منزلت اجتماعي نيما…………………………………………………. 73

عشق و ازدواج …………………………………………………………………………………. 74

محل سكونت ………………………………………………………………………………….. 76

يوش اولين خاستگاه اجتماعي نيما ………………………………………………………. 76

دلبستگي نيما به طبيعت، يوش و مازندران …………………………………………….. 77

نيما، زندگي شباني و كوهستاني ………………………………………………………….. 79

نيما، فرهنگ مردم و بومي‌گري ………………………………………………………….. 85

رابطة نيما و ادبيات بومي مازندران ………………………………………………………. 87

مـرگ نيما ………………………………………………………………………………………. 90

وصيت‌نامه نيما …………………………………………………………………………………. 91

پي‌نوشت‌هاي فصل دوم …………………………………………………………………….. 93

فصل سوم: اوضاع اجتماعي و سياسي روزگار نيما

زمينه تاريخي حيات نيما……………………………………………………………………. 109

نگاهي به نهضت مشروطة ايران ………………………………………………………… 112

زمينه‌هاي فكري انقلاب مشروطه ………………………………………………………. 112

زمينه‌هاي اقتصادي انقلاب مشروطه……………………………………………………. 113

نتـايج و دستاوردهاي انقلاب مشروطه…………………………………………………. 114

سلسله پهلـوي ……………………………………………………………………………….. 116

نگاهي گذرا به اوضاع و احوال يوش در زمان نيما……………………………….. 119

گذري بر تحوّلات اجتماعي مازندران در عهد قاجار و پهلوي ……………….. 122

مروري بر مهم‌ترين حوادث دوران زندگي نيما ……………………………………. 125

 پادشاهان ايران در دوران زندگي نيما………………………………………………… 126

پي‌نوشت‌هاي فصل سوم…………………………………………………………………… 127

 

فصل چهارم: جامعه‌شناسي شعـر نيما

بخش اول: جامعه‌شناسي سياسي شعر نيما…………………………… 133

دوره اول: از كودتاي اسفند 1299 تا پادشاهي رضاخان (1304 هـ‌ ش) …… 135

دوره دوم: از به قدرت رسيدن رضاخان تا شهريور 1320 (دوره

 حكومت رضاشاه)………………………………………………………………………….. 144

دوره سوم: از شهريور 1320 تا اسفند 1329…………………………………………. 157

دوره چهارم: از ملّي‌شدن نفت در ايران تا كودتاي 28 مرداد 1332…………. 174

دوره پنجم: از كودتاي 28 مرداد، تا جاودانه‌شدن نيما در سال 1338……….. 177

بخش دوم: جهان‌بيني نيما…………………………………………………………….. 182

بازتاب ارزشهاي اجتماعي در شعر نيما ……………………………………………….. 182

بازتاب ارزشهاي اخلاقي در شعر نيما………………………………………………….. 188

تعامل بين سرمايه‌هاي اجتماعي در شعر نيما………………………………………….. 193

نيما و دردهاي اجتماع …………………………………………………………………….. 199

بينش مادي نيما ………………………………………………………………………………. 210

فردگرايي نيما ………………………………………………………………………………… 212

طنز اجتماعي نيما…………………………………………………………………………….. 216

بخش سوم: گروهها و طبقات اجتماعي در شعر نيما………………… 218

  نيما و كودكان ……………………………………………………………………………… 218

  نيما و وزنان …………………………………………………………………………………. 220

نيما و مشاغل اجتماعي …………………………………………………………………….. 221

اشـراف و تهيدستـان ……………………………………………………………………….. 221

بخش چهارم: نگاهي جامعه‌شناسانه به افسانه نيما……………………. 224

ارزشهاي اخلاقي و اجتماعي در افسانه……………………………………………….. 232

جدیت در کار و دوری از شهرت‌طلبی……………………………………………….. 232

انتقاد از بهره‌جویی در روابط انسانی……………………………………………………. 233

اغتنام فرصت………………………………………………………………………………….. 233

پي‌نوشت‌هاي فصل چهارم………………………………………………………………… 234

فصـل پنجم: جايگاه اجتماعي شعر نيمـا

مخالفت با نيما………………………………………………………………………………… 251

نيما و مخالفان سازماني…………………………………………………………………….. 254

مخالفت‌هاي اشخاص و محافل ادبي با نيما………………………………………….. 255

حميدي شاعر و دشنام به نيما……………………………………………………………… 256

ساير مخالفان نيما…………………………………………………………………………….. 258

برخورد نيما با مخالفان……………………………………………………………………… 259

پيروي از نيما…………………………………………………………………………………… 263

دستاوردهاي نيما در شعر ………………………………………………………………….. 269

پي‌نوشت‌هاي فصل پنجم………………………………………………………………….. 275

فصـل ششم: نگاهي گذرا به صور خيال در شعر نيما

اهميت صور خيال در جامعه‌شناسي ادبيات ………………………………………….. 283

انواع صور خيال …………………………………………………………………………….. 283

بررسي صور خيال در شعر نيما…………………………………………………………… 284

مجـاز …………………………………………………………………………………………… 284

تشبيه …………………………………………………………………………………………….. 285

استعـاره…………………………………………………………………………………………. 288

كنـايه……………………………………………………………………………………………. 289

حس‌آميزي ……………………………………………………………………………………. 291

تشخيص ……………………………………………………………………………………….. 292

سمبـل ………………………………………………………………………………………….. 292

عوامل مؤثر بر تكوین صور خيال در شعر نيما……………………………………….. 293

پي‌نوشت‌هاي فصل ششم …………………………………………………………………. 296

فصل هفتم: تحليل آماري اشعار نيما و نامه‌هاي خانوادگي او

تحليل آماري اشعار نيما و نامه‌هاي خانوادگي او…………………………………… 301

پي‌نوشت‌هاي فصل هفتم………………………………………………………………….. 311

بحث و نتيجه‌گيـري ……………………………………………………………… 311

تقويم اشعار نيما يوشيج…………………………………………………………. 312

كتابشناسي ………………………………………………………………………….. 321

واژه‌نامـه…………………………………………………………………………….. 329

كتابنامـه……………………………………………………………………………… 335

«به استاد فرزانه دکتر ابوالقاسم رادفر، که این قلم آغازین

پویه‌های خود را وامدار اوست

و

 به دکتر پورنامداریان، که در فضای ابری خانۀ نیما فانوس راهم بود.»

مقدمه

چشمها را باید شست، جور دیگر باید دید

                            چترها را باید بست

زیر باران باید رفت

                    فکر را، خاطره را، زیر باران باید برد

     جامعه‌شناسی ادبیات از شاخه‌های دانش جامعه‌شناسی است که بنیانها و کارکردهای اجتماعی ادبیات و رابطۀ میان جامعه و ادبیات و قوانین حاکم بر آن را تحلیل می‌کند. در بررسی یک اثر ادبی با نگاه جامعه‌شناختی، نیاز به یک تعامل دو سویه، بین دانشهای جامعه‌شناسی و ادبیات است. تحلیلهایی که در حوزۀ جامعه‌شناسی ادبیات صورت می‌گیرد، از نوع تحلیلهای دقیق و پیچیده و منطقی و چند عاملی است و با بررسی‌های ساده و عامیانه، میانه‌ای ندارد. وهر جا که به سادگی بگراید دچار ضعف و نقصان می‌شود. در کشور ما سابقۀ اینگونه تحلیلها، چندان ریشه‌دار نیست و اصولاً کمتر پژوهشی در این حوزه، به بررسی گستردۀ یک اثر ادبی پرداخته است.

     شعر نیما، میراث‌خوار پرحادثه‌ترین مقاطع تاریخ کشور ماست و نیما با آن روح حسّاس شاعرانه‌اش، به شدت تحت تأثیر تحوّلات سیاسی و اجتماعی عصر خود قرار می‌گیرد و بسیاری از این مسایل را در شعرش انعکاس می‌دهد. او در سالهای آغازین به شیوۀ سنّتی یا نیمه سنّتی به بیان مسایل و مشکلات جامعه می‌پردازد و بعدها که شعر او مسیر تکوین و تکامل را می‌پیماید، با بکارگیری سبک سمبلیک اجتماعی، نمادگرایانه، مسایل اجتماع را در آیینۀ شعرش نشان می‌دهد و بازگوکنندۀ غمهای مردمی می‌شود که همواره در انتظار طلوع صبحی روشن به حیات خویش ادامه می‌دهند.

     در بررسی‌های جامعه‌شناسانه سه مسیر پژوهش وجود دارد:

     – مجموعه‌ای از بررسی‌های جامعه شناختی دربارۀ چاپ، پخش و خواندن به ویژه دریافت یا پذیرش آثار ادبی (روبر اسکارپیت در دانشگاه بوردو،و نیز هیپولیت تن و دواستال نماینده اینگونه پژوهشها هستند.)

– بررسی برخی از جنبه‌های جزیی متون ادبی در مقام نشانه‌ها و فرانمودهای آگاهی جمعی و دگرگونی‌های آن، ( لئولونتال استاد دانشگاه برکلی نماینده برجستۀ این گروه است.) مطالعۀ تغییر جهت تولید، به سوی مصرف از نمایش تبدیل توانایی حرفه‌ای به سوی عادات مصرفی و … کار اینهاست.

    – یک اثر همانقدر پدیدۀ اجتماعی است که آفرینش فردی است. به عبارت دیگر آفرینش ادبی را آفرینش جمعی می‌داند (گلدمن و لوکاچ)، مطالعۀ ساختارهای ذهنی، ساختارهای زیبایی‌شناسانه و … در سطح تفسیر و تشریح، کار اینهاست.

     نگارندۀ این سطور در گذر جامعه‌شناسانه از شعر نیما، کوشیده است تا از دریچه سوم، یعنی روش ساختگرای گلدمن به شعر این شاعر بنگرد. بنابراین فصول هفت‌گانه این پژوهش در واقع بر اساس نظریات بزرگان جامعه‌شناسی ادبیات پی ریزی شده است:

فصل اول: جامعه‌شناسی ادبیات

فصل دوم: نگاهی جامعه شناختی به زندگی نیما یوشیج

فصل سوم: اوضاع اجتماعی و سیاسی روزگار نیما

فصل چهارم: جامعه‌شناسی شعر نیما

فصل پنجم: جایگاه اجتماعی شعر نیما

فصل ششم: نگاهی گذرا به صور خیال در شعر نیما

فصل هفتم: تحلیل آماری اشعار نیما و نامه‌ها ی خانوادگی او

    برای ورود به مباحث گوناگون این پژوهش توجه داشته باشید که:

– خواندن نوعی عمل هرمنوتیک است و در حوزۀ هرمنوتیک هر معنایی نسبی است. هیچ معنای یگانه‌ای وجود ندارد. بنابراین هر متن بر اساس خوانش‌های متفاوت معانی گوناگون می‌یابد. پژوهشی که پیش رو دارید، حاصل خوانش نگارنده، از شعر نیماست و هرگز تأویلهای به دست آمده، مطلق و عاری از عیب تلقی نمی شود. ژاک دریدا می‌گوید:«هر متن به تعداد فرامتنها، تفسیر دارد.» بنابراین رسالۀ حاضر تنها یکی از تفاسیر شعر نیماست که خود را به همه نظرات و انتقادات خوانندگانش محتاج می‌بیند و نقد این رساله، از سوی هر کس که باشد، خدمتی است برای انجام بهتر کارهای بعدی در این زمینه.

– تاریخهای میلادی و هجری قمری، در فصول این کتاب، با استفاده از فرمول هارتنر به تاریخ هجری خورشیدی تبدیل شده است.

– در پایان به حکم ادب بر خود لازم می‌دانم از تمام کسانی که در تدوین این پژوهش مرا یاری کرده‌اند به ویژه از راهنماییهای خردمندانۀ سرکار خانم دکتر مهین‌دخت فرّخ‌نیا و جناب آقای دکتر ابوالقاسم رادفر و نیز همکاریهای سرکار خانم زهرا ضیاءالدینی، خالصانه سپاسگزاری نمایم.

علی ضیاءالدینی

aliziairan@Gmail.com

  پاییـز 85

جزئیات کتاب

وزن 300 kg
ابعاد 24 × 17 cm
وزن

300

پدیدآورندگان

علی ضیاءالدینی

نوع جلد

شومیز

نوبت چاپ

یکم

SKU

94472

شابک

978-964-351-532-4

قطع

وزیری

تعداد صفحه

342

موضوع

شعر فارسی, نقد و تفسیر

سال چاپ

1389

تعداد مجلد

یک

دیدگاه‌ها

دیدگاه‌ها

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “جامعه‌شناسی شعر نیما”