(021) 66480377-66975711

نگاه: «ستارخان» داستانی است از زندگی ستارخان قره‌داغی (از سرداران جنبش مشروطه ایران ملقب به سردار ملی) به قلم عباس پناهى ماکویی. ماکویی در تمام آثار قلمى خود، به ویژه در رمان‌هایش، ضمن به تصویر کشیدن زندگى حقیقى مردم ایران بخصوص آذربایجان، تاریخچه پیکارهاى دلیرانه مردم به خاطر آزادى و استقلال و سرانجام دستیابى به آینده‌اى روشن را با استادى و قلمى ساده و شیرین بیان مى‌کند. وى در پى اقامت ممتد در شهرهاى گوناگون آذربایجان و دیگر شهرهاى ایران و آمیزش با قشرهاى مختلف مردم، به ژرفاى نهادهاى اقتصادى ــ اجتماعى، سنّت‌ها، روابط طبقه حاکم با خلق‌هاى ستم‌دیده پى برده و این آگاهى‌ها را موشکافانه و ماهرانه در سطر سطر رمان‌هایى که از خود به یادگار گذاشته، آورده است؛ از جمله در داستان چوپان اسرارآمیز، عاشقان زیبا، مجموعه شب‌هاى تبریز (چاپ باکو، سال 1950 م.) مبارزان (باکو، 1952 م.) گیزلى زیندان (زندان پنهان، باکو، 1964 م.) رمان خیابانى و حیدرخان عمواوغلى و رمان بزرگ خود ستّارخان که اینک پیش‌رو دارید.

رمان ستّارخان یکى از بزرگ‌ترین آثار هنرى عباس پناهى ماکوئى است که درباره انقلاب مشروطیت ایران آگاهى‌هاى بس گرانبهایى را به دست مى‌دهد. درباره رهبرى تواناى این جنبش، درباره سازمان رزمى و سرانجام درباره ستّارخان و همرزمان‌اش راستى‌هایى را بازگو مى‌کند. پناهى در این رمان از جنبش‌هاى آزادیبخش ملّى، زندگى قشرها و طبقه‌هاى گوناگون ایرانیان، به ویژه آذربایجان و تبریزیان، و تاریخچه پیکارهاى سیاسى و نظامى مردم سخن به میان مى‌آورد و چهره‌هاى وابسته به ملیّت‌هاى گوناگون ایران (فارس و آذربایجانى و کرد و ارمنى) و نقش آن‌ها در روند جنبش مردمىِ مشروطه و نیز فعالیّت‌هاى نمایندگان دولت‌هاى امپریالیستى مقیم ایران را در آن زمان به خوبى نشان مى‌دهد. در این رمان از ناجور بودن محیط اجتماعى ایران ضمن اوج‌گیرى پیکارهاى انقلابى به ویژه در زمان قیام تبریز زیر رهبرى ستّارخان در بلواى تبریز، صحنه‌هاى به یادماندنى و حکایات شیرین و در عین‌حال دلگزایى به تصویر کشیده شده است.

پناهى در خلق رمان ستارخان که مى‌توان آن را بزرگ‌ترین و نخستین رمان تاریخى در خصوص انقلاب مشروطیت به شمار آورد، همواره کوشیده است رویدادهاى زمان جنبش را به گونه‌اى همه‌جانبه بررسى کند. اِشراف نویسنده در خلق اثر به مسائل تاریخى و دسترسى به پاره‌اى از اسناد و مدارک حسّاس انکارناپذیر است. شایستگى بى‌چون و چراى این نوشته‌ها از آنجا ثابت مى‌شود که نویسنده ضمن یاد کردِ آگاهى‌هایى درست و دست اوّل از ویژگى‌هاى رهبران جنبش، مبناى علمى پرارزشى را درباره انقلاب مشروطیت ایران عرضه کرده است. آگاهى‌هایى که عباس پناهى نخستین‌بار ضمن نگارش این رمان داده است، در سال‌هاى آتى دستمایه نویسندگانى بوده که اقدام به خلق آثار تاریخى کردند، از جمله مرحوم حاج اسماعیل آقا امیرخیزى است که قیام آذربایجان و ستّارخان را در سال 1339 ش منتشر کرده است.

رمان ستّارخان نخستین‌بار به سال 1957 (1336 ش.) در شهر باکو به چاپ رسید. شش سال بعد متن روسى‌اش با برگردان ک. گُرابونوا و توسط بنگاه مطبوعاتى «ساویتسکى پیساتل» با تیراژ یک‌صدهزار نسخه در مسکو چاپ و منتشر گشت (1963 م. / 1342 ش.) متن فارسى آن نیز براى نخستین‌بار به سال 1357 ش. توسط آقاى کیخسرو کشاورزى توسط انتشارات امیرکبیر منتشر گشت. از آن‌جایى که متن فارسى از روى متن روسى ترجمه شده و در اختیار ناشر قرار گرفته بود، لذا کاستى‌ها و لغزش‌ها و افزودگى نابجایى در کل رمان به چشم مى‌خورد که مى‌شود ادعا کرد متنى بوده است مستقل، با نیم نگاهى به جوهره اصلى رمان نوشته پناهى ماکوئى. مترجم روسى بنا به اقتضا و شرایط خاص حاکم بر جوامع کمونیستى نه‌تنها سعى کرده شخصیّت چریکى به ستارخان بدهد، بل‌که براى پیش برد مقاصد سیاسى و ایدئولوژیکى خود (و این کار در آن دوران حکومت شوروى یک نوع اجبار بود) با حذف نکات حسّاس و افزودن بخش‌هایى که اصلا مربوط به متن اصلى نبود و کلا حاکى از بیان احساسات سوسیالیستى بود، مسیر رمان را از حالت طبیعى و منطقى خود به دور کند، در نتیجه مترجم فارسى، آقاى کیخسرو کشاورزى، بدون دسترسى به متن اصلى (به زبان ترکى آذربایجانى) به خیال این که متن روسى ترجمه‌ایست مطمئن و قابل اعتماد، اقدام به ترجمه و چاپ آن کرده بود.

نگارنده که در مقدّمه ترجمه رمان خیابانى، اثر دیگرى از پناهى ماکوئى، که در تابستان 1382 توسط نشر قصیده‌سرا چاپ و منتشر شد، قول ترجمه کامل و قابل قبولى از متن اصلى را به علاقه‌مندان رمان تاریخى داده بود، اینک به قول خود وفا کرده و ترجمه‌اى منطبق با متن اصلى و رعایت دقیق اصل امانت، تقدیم مى‌دارد. امیداست که مورد قبول و توجّه نکته‌سنجان و اهل فن قرار بگیرد.

(بخش هایی از پیشگفتار کتاب به قلم مترجم)

Pin It on Pinterest

Share This